Giáo dục bác nhã tại Trung Quốc: Từ lý tưởng thời Trung Hoa Dân Quốc đến công cụ của chủ nghĩa toàn trị

Mở đầu

Trong các diễn ngôn đương đại về cải cách giáo dục đại học tại Trung Quốc, "Giáo dục Bác nhã" (博雅教育 - Boya Jiaoyu) (*) thường được nhắc đến như một nỗ lực vươn mình nhằm hội nhập với các chuẩn mực học thuật toàn cầu. Bắt nguồn từ việc tiếp nhận khái niệm "giáo dục khai phóng" (liberal arts education) của phương Tây, triết lý giáo dục này đã trải qua một hành trình lịch sử đầy biến động tại quốc gia tỷ dân. Mặc dù thuật ngữ này đã được nhen nhóm từ thời kỳ Trung Hoa Dân Quốc (1912 - 1949) với mục tiêu hướng tới sự duy lý và toàn diện, nó đã bị gián đoạn hàng thập kỷ bởi mô hình chuyên môn hóa hẹp kiểu Liên Xô, trước khi thực sự được tái sinh và thử nghiệm mạnh mẽ vào đầu thế kỷ 21 để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế tri thức.

Tuy nhiên, sự hồi sinh của "giáo dục bác nhã" tại các trường đại học tinh hoa của Trung Quốc đã đặt ra một câu hỏi lớn cho giới nghiên cứu học thuật: Liệu mô hình này có thực sự mang tính "khai phóng" (liberal) như nguyên bản của nó?

Bài viết này lập luận rằng bất chấp việc vay mượn thành công các cấu trúc bề ngoài của giáo dục tự do phương Tây — như lớp học liên ngành, quy mô nhỏ và việc đọc...