Trung Quốc hiện là cường quốc lớn thứ hai thế giới. Và chiến lược mở rộng quyền lực mềm (soft power), lấy văn hoá làm trọng tâm, đã được quốc gia này đầu tư và triển khai từ sớm. Năm 2014, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tuyên bố: “Để xây dựng nền tảng cho “quyền lực mềm văn hoá” (​​文化软实力) của quốc gia, Trung Quốc cần đào sâu cải cách hệ thống văn hoá, thúc đẩy các giá trị cốt lõi của chủ nghĩa xã hội và thúc đẩy ngành công nghiệp văn hoá”.

Cường quốc này có nhiều phương cách quảng bá văn hóa, điển hình là tăng cường hợp tác và giao lưu văn hóa, thành lập các Viện Khổng Tử (Confucius Institutes) trên thế giới, cũng như đầu tư phát triển công nghiệp văn hoá.

Là sản phẩm của ngành công nghiệp văn hóa, trò chơi điện tử (game) nổi lên như một trong các sản phẩm văn hoá có sức hút, có sức lan truyền lớn, và có khả năng quảng bá văn hoá quốc gia mạnh mẽ.

Kể từ khi chính phủ Trung Quốc ban hành một loạt chính sách mang tính chỉ đạo và hỗ trợ từ năm 2019, lĩnh vực game đã trở thành một điểm nhấn đáng chú ý trong chiến lược xuất khẩu văn hóa quốc gia, với mục tiêu sử dụng game như phương tiện để truyền tải những câu chuyện hấp dẫn của Trung Quốc ra trường quốc tế.

Shaoyu Yuan, học giả quan hệ quốc tế tại The State University of New Jersey, cho biết trong “Con đường tơ lụa kỹ thuật số” - một trong ba trụ cột trong Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) (bên cạnh “Con đường tơ lụa trên bộ” và “Con đường tơ lụa trên biển”) - nền công nghiệp game toàn cầu nổi lên như “phương tiện” để truyền bá các giá trị văn hóa cũng như quyền lực mềm của Trung Quốc.

Qua nghiên cứu trường hợp game Genshin Impact, bài viết sẽ chỉ ra một số cách thức quảng bá văn hoá của Trung Quốc, từ đó đưa ra một số gợi mở cho Việt Nam trong việc sử dụng game như một công cụ quảng bá văn hoá nhằm gia tăng quyền lực mềm.

Trung Quốc quảng bá văn hóa qua game Genshin Impact ra sao?

Genshin Impact là một game trực tuyến miễn phí thuộc thể loại nhập vai, được phát hành vào năm 2020, và sớm gặt hái nhiều thành công trên toàn thế giới, trở thành một trong số các game đứng hàng đầu về doanh thu trên nền tảng di động. Theo số liệu tính đến tháng 9/2021, Genshin Impact là game di động có doanh thu năm đầu tiên kể từ khi phát hành lớn nhất thế giới, lên đến 2 tỷ USD, gần gấp đôi doanh thu 1,1 tỷ USD trong năm đầu tiên phát hành của tựa game nổi tiếng Pokemon Go.

Cốt truyện của game Genshin Impact kể về sự cùng tồn tại và giao lưu giữa các quốc gia giả tưởng có nền văn minh đặc trưng lấy cảm hứng từ các nền văn minh ngoài đời thật, điển hình là quốc gia Liyue lấy cảm hứng từ Trung Quốc, thể hiện tầm quan trọng và sức hấp dẫn của văn hóa và văn minh Trung Hoa trong tương quan với các nền văn minh khác. Các yếu tố văn hóa Trung Quốc hiển hiện rõ trong Genshin Impact đã cho thấy khả năng cường quốc này sử dụng game như một công cụ quảng bá văn hóa hiệu quả, qua đó mở rộng quyền lực mềm. Minh chứng cho sự thành công trong việc quảng bá văn hóa Trung Quốc của Genshin Impact là game này đã được chính phủ công nhận là một trong các dự án xuất khẩu văn hóa trọng điểm quốc gia trong văn bản “Thông báo về việc công bố danh mục doanh nghiệp xuất khẩu văn hóa trọng điểm quốc gia và các dự án trọng điểm năm 2021-2022” (关于公示2021-2022年度国家文化出口重点企业和重点项目名单的通知).

Lồng ghép các yếu tố văn hóa trong game

Khai thác hiệu quả đặc điểm nhập vai của game

Trong các game như Genshin Impact, “nhập vai” giữ vai trò quan trọng trong trải nghiệm chơi game vì nó giúp người chơi nhập tâm vào câu chuyện và thế giới game. Trải nghiệm nhập vai kết hợp với việc xây dựng các nhân vật lấy cảm hứng Trung Quốc có câu chuyện cảm động, cá tính riêng biệt và ngoại hình hấp dẫn sẽ thu hút và chiếm được thiện cảm từ người chơi.

Qua trải nghiệm tích cực, nhiều người chơi sẽ sẵn sàng xem xét kỹ lưỡng và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố văn hóa Trung Quốc đằng sau nhân vật hay câu chuyện trong Genshin Impact mà họ yêu thích.

Các video Youtube thảo luận các yếu tố văn hóa Trung Quốc được lồng ghép trong Genshin Impact có nhiều người xem và tham gia thảo luận, điển hình như video hướng dẫn phát âm và giải nghĩa tên của các nhân vật đến từ Liyue - quốc gia lấy cảm hứng từ Trung Quốc trong game Genshin Impact đã đạt được 3 triệu lượt xem.

Đa cách thức lồng ghép văn hóa

Genshin Impact đã tái hiện các bộ môn nghệ thuật truyền thống đặc trưng Trung Quốc vào thế giới game, điển hình là Hí Kịch, thông qua việc thiết kế nhân vật Yun Jin - một nghệ sĩ “kịch Liyue” trong game lấy cảm hứng rất rõ từ Hí Kịch ngoài đời và xây dựng các tuyến cốt truyện xoay quanh nhân vật này. Tạo hình của Yun Jin được tích hợp các yếu tố đặc trưng từ Hí Kịch: trang điểm đậm trên mắt, hình ảnh quả bông và lông vũ trên mũ, vân kiên trên vai, hoa văn hình mây trên váy (Xem Hình 1). Điệu bộ của Hí Kịch ngoài đời được đưa vào động tác chiến đấu và các chiêu thức của nhân vật này, kết hợp với hiệu ứng có tạo hình từ các lá cờ giáp trong trang phục biểu diễn Hí Kịch. Bên cạnh đó, một số động tác múa Hí Kịch cũng được kết hợp tạo nên động tác nghỉ đặc trưng của nhân vật. Video “Giới thiệu nhân vật trong Genshin Impact - Yun Jin: Ý Nghĩa Thật Sự Của Kịch” thể hiện đầy đủ các mô tả trên, đồng thời thể hiện được sức hấp dẫn của nhân vật này khi thu hút được 3,6 triệu lượt xem trên Youtube.

                                    Hình 1: Nhân vật Yun Jin. Nguồn: miHoYo (2020).

Người chơi sẽ gặp gỡ và tương tác với nhân vật Yun Jin, theo dõi và trải nghiệm câu chuyện gắn liền với nhân vật, đồng thời cảm nhận nghệ thuật Hí Kịch thông qua các hoạt cảnh trong game. Nhà phát triển game còn đầu tư tuyển nghệ sĩ Hí Kịch chuyên nghiệp để hát và góp giọng thoại trong hoạt cảnh nói trên nhằm làm tăng giá trị truyền tải văn hóa của game và cho thấy đội ngũ phát triển game tôn vinh loại hình nghệ thuật truyền thống Trung Quốc. Hoạt cảnh biểu diễn kịch Liyue bởi nhân vật Yun Jin với tên gọi “Video cốt truyện Genshin Impact - Thần Nữ Hủy Diệt” đến nay đã thu hút hơn 12 triệu lượt xem và 13.837 bình luận trên Youtube.

Với việc lồng ghép nghệ thuật Hí Kịch, nhà phát triển game đã triển khai nhiều cách thức đa dạng nhằm khuyến khích người chơi tương tác với loại hình nghệ thuật này. Thông qua cốt truyện, thiết kế nhân vật, hội thoại, các hoạt cảnh và âm nhạc, Genshin Impact đã nỗ lực xây dựng sự kết nối cảm xúc với người chơi, từ đó khơi gợi sự tò mò của cộng đồng quốc tế đối với nghệ thuật Hí Kịch và gia tăng thiện cảm quốc tế đối với văn hóa Trung Quốc.

Trong video hậu trường phát triển game Genshin Impact với tên Genshin Impact - Thế Giới Trong Vở Kịch: Hậu trường chế tác Yun Jin, đội ngũ phát triển game đã đưa ra thông điệp rõ ràng về giá trị truyền bá văn hóa của game: “[..] nếu như có cơ hội thông qua hình thức giải trí thông dụng, dễ được tiếp nhận như Genshin Impact, để nhiều người biết rằng có kết tinh nghệ thuật rất tuyệt vời như Hí Kịch truyền thống Trung Quốc đang tồn tại và thậm chí từ đó có hứng thú với bộ môn nghệ thuật này, để rồi tiếp cận với những tinh hoa của văn hoá Hí Kịch thực tế, chúng tôi cảm thấy nếu có thể có tác dụng dẫn dắt rõ ràng như vậy thì đã là cực kỳ cực kỳ đáng giá rồi”.

Nhìn chung, Genshin Impact đã đáp ứng khá đầy đủ các hướng dẫn mà “Dự án xuất bản chất lượng cao cho trò chơi trực tuyến vào năm 2023” của Tổng cục Báo chí và Xuất bản Trung Quốc nhắm đến trong việc quảng bá quốc tế, cụ thể như sau: Một là, Genshin Impact đã thành công quảng bá văn hóa Trung Quốc ở nhiều phương diện, từ các danh lam thắng cảnh, tín ngưỡng, ẩm thực cho đến lễ hội, các loại hình nghệ thuật và tính thẩm mỹ. Hai là, Genshin Impact đã xây dựng thế giới giả tưởng lấy cảm hứng từ các nền văn minh, các quốc gia trên thế giới, với điểm nhấn đặc biệt là quốc gia Liyue trong game lấy cảm hứng từ Trung Quốc, qua đó thể hiện giá trị hội nhập giữa Trung Quốc và thế giới, kể được câu chuyện về sự cùng tồn tại, giao lưu và học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn minh. Ba là, Genshin Impact đã góp phần xây dựng nhận thức quốc tế cũng như gia tăng thiện cảm về Trung Quốc, cả về phương diện văn hóa và quốc gia.

Điểm nhấn trong truyền thông quốc tế của Genshin Impact

Truyền thông trên Internet

Genshin Impact đẩy mạnh truyền thông trên Internet qua nhiều nền tảng. Khi truy cập website chính thức của game < https://genshin.hoyoverse.com/en/>, người chơi có thể truy cập đến các nền tảng khác của Genshin Impact như nền tảng đăng tải video Youtube và Tiktok; nền tảng livestream Twitch; các trang mạng xã hội như Facebook, Instagram; các diễn đàn và cộng đồng người chơi như Reddit, Hoyolab.

Genshin Impact tiến hành quảng bá game thông qua tài trợ cho người làm nội dung trên Youtube và Twitch, đồng thời triển khai các hình thức lôi cuốn sự tham gia và tương tác của người chơi như điểm danh nhận quà trên website hoặc qua ứng dụng HoYoLab, đính kèm mã quà tặng trong game cho người xem chương trình cập nhật phiên bản game.

Đáng chú ý nhất là các kênh Youtube của Genshin Impacts, có 4 kênh với 4 ngôn ngữ Trung, Anh, Nhật, và Hàn. Các kênh này liên tục cập nhật các video về sự kiện và các nhân vật sắp ra mắt cũng như hoạt hình liên quan với lồng tiếng của 4 ngôn ngữ kể trên. Kênh tiếng Anh là kênh quy mô nhất, hiện có hơn 8,07 triệu người đăng ký. Video có lượt xem cao nhất của kênh này là video giới thiệu nhân vật Zhongli, với hơn 35 triệu lượt xem và 60.486 bình luận. Đây cũng là nhân vật quan trọng, mang tính đại diện đối với quốc gia Liyue trong game (lấy cảm hứng từ Trung Quốc).

Sản phẩm “ăn theo”

Genshin Impact có hệ sản phẩm ăn theo, hay còn gọi là merchandise, rất đa dạng và phong phú, phù hợp thị hiếu của người trẻ hiện nay như truyện tranh; artbook; một dự án hoạt hình với sự hợp tác của studio ufotable, một studio anime Nhật Bản nổi tiếng; các sản phẩm sưu tầm như phụ kiện, thú nhồi bông, mô hình, trang phục hóa trang và trang phục lấy cảm hứng từ thiết kế nhân vật trong game, trang sức, phụ kiện chơi game… qua đó càng mở rộng khả năng tiếp cận của game đến nhiều đối tượng, kể cả các đối tượng vốn không trực tiếp chơi game nhưng bị thu hút bởi các sản phẩm kể trên, qua đó có tiềm năng trở thành người chơi game.

Triển khai các sự kiện quảng bá ngoài đời thực

Genshin Impact rất tích cực trong quảng bá ngoài đời thực. Một là, trên các kênh truyền thông đại chúng, Genshin Impact kết hợp với Trung tâm truyền thông quốc tế Tứ Xuyên thực hiện các video truyền hình thực tế nhằm quảng bá trải nghiệm văn hóa Trung Quốc có tên tạm dịch là “Cảm hứng từ Trung Quốc”. Các video này cũng được đăng tải trên kênh Youtube “Sharing Sichuan” và sử dụng các yếu tố từ Genshin Impacts như đặt tên nhóm trải nghiệm là các “Nhà Lữ Hành”, sử dụng âm nhạc từ game và giao diện nhận - trả nhiệm vụ của game, làm tăng tính cuốn hút của video đối với người chơi. Nội dung series bao gồm trải nghiệm của nhóm các “Nhà Lữ Hành”, với các văn hóa phi vật thể của Trung Quốc như trải nghiệm nghệ thuật trà ấm đồng Thành Đô, làm rối bóng truyền thống Thành Đô được lồng ghép các hình ảnh từ Genshin Impact.

Hai là, Genshin Impact hợp tác quảng bá các điểm du lịch nổi tiếng Trung Quốc như chương trình hợp tác quảng bá Trương Gia Giới năm 2020. Chương trình bao gồm đưa tin truyền thông, dựng một “điểm dịch chuyển” (là một phương tiện di chuyển trong game) tại đây, và đăng tải các hình ảnh hóa trang nhân vật trong game chụp ảnh trước phong cảnh Trương Gia Giới. Kênh Youtube chính thức của Genshin Impact cũng đăng tải video giới thiệu và quảng bá Trương Gia Giới kết hợp giới thiệu quá trình đưa cảnh quan Trương Gia Giới vào trong game trở thành địa điểm mang tên Hoa Quang Lâm.

Ba là, tổ chức sự kiện Hoyo FEST, sự kiện offline hằng năm của nhà phát triển Genshin Impact, tổ chức ở các nước Đông Nam Á (trong đó có Việt Nam). Hoyo FEST bao gồm các hoạt động như hóa trang nhân vật, bán sản phẩm liên quan chủ đề game, trò chơi, cuộc thi vẽ tranh… v.v… thu hút sự tham gia của đông đảo người hâm mộ (fan) và người chơi game. Ban tổ chức cũng mang đến nhiều phần quà hấp dẫn dành cho người tham gia cả trong game lẫn ngoài đời. Nhìn chung, Hoyo FEST tạo ra không gian giao lưu và tương tác trực tiếp giữa cộng đồng người chơi, góp phần truyền bá hình ảnh tích cực của Genshin Impact và thu hút thêm người chơi mới.

Có thể thấy, Genshin Impact đã thu hút, khơi gợi thiện cảm và sự tò mò của cộng đồng quốc tế về Trung Quốc bằng cách khai thác các khía cạnh phi vật thể và trực quan của văn hóa Trung Quốc, cùng với sự kết hợp hiệu quả và sáng tạo với các yếu tố hiện đại. Với khả năng truyền bá văn hóa hiệu quả cùng những nỗ lực đầu tư có hệ thống vào truyền thông quốc tế, Genshin Impact đã xây dựng được một cộng đồng người chơi đông đảo. Qua đó, game này góp phần nâng cao nhận thức quốc tế về văn hóa Trung Quốc, củng cố hình ảnh thương hiệu và vị thế quốc gia, và gia tăng thiện cảm của công chúng quốc tế đối với Trung Quốc. Từ những tác động này, có thể khẳng định rằng Genshin Impact đã trở thành một công cụ mở rộng quyền lực mềm hiệu quả của quốc gia này.

Hạn chế của việc quảng bá văn hoá Trung Quốc qua game

Mặc dù đã trở thành một công cụ đầy tiềm năng giúp Trung Quốc mở rộng quyền lực mềm, game Genshin Impact cũng đối mặt với không ít thách thức.

Thái độ tiêu cực của công chúng về game

Một bộ phận lớn công chúng vẫn tiếp nhận game với thái độ tiêu cực. Các định kiến và lo ngại phổ biến về game bao gồm: xem việc chơi game là vô bổ, lo ngại về nội dung bạo lực, nghiện chơi game, và sa vào vấn nạn đánh bạc thông qua game.

Điển hình, chứng nghiện chơi game từ lâu đã được xem là một vấn nạn đối với giới trẻ trên thế giới. Đã có nhiều nghiên cứu về chứng nghiện này. Vào năm 2013, chứng nghiện chơi game trên internet đã được Hiệp hội Tâm thần học Mỹ công nhận là một trong các vấn đề rối loạn tâm thần cần được nghiên cứu thêm (Mục III của Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần, Phiên bản thứ năm).

Nguy cơ nghiện cờ bạc đến từ cơ chế quay thưởng ngẫu nhiên của game

Một thể loại game phổ biến hiện nay là gacha game - game triển khai hình thức kiếm tiền bằng cơ chế quay thưởng ngẫu nhiên. Genshin Impact là điển hình của loại game này. Game được phát hành cho người chơi miễn phí; tuy nhiên, để mở khoá trải nghiệm chơi tốt nhất qua sở hữu các vật phẩm giá trị và các nhân vật hiếm, người chơi phải tham gia cơ chế quay thưởng ngẫu nhiên của game. Vật phẩm hay nhân vật hiếm chỉ có thể được mở khóa qua cách này, và thường có một giới hạn về thời gian để người chơi tham gia quay thưởng.

Genshin Impact có tỷ lệ quay thưởng nhân vật hiếm là 1,6%/ mỗi lượt, và nhân vật chỉ có thể được mở khóa trong một khoảng thời gian nhất định mà nhà phát triển game ấn định. Bằng cách cài đặt tỷ lệ trúng thưởng thấp, giới hạn lượng tài nguyên dùng quay thưởng mà người chơi miễn phí có thể tiếp cận, nhà phát hành ngầm khuyến khích người chơi nạp tiền vào game để có thêm cơ hội quay thưởng nhằm sở hữu được các vật phẩm hay nhân vật hiếm.

Các nghiên cứu của Jianqing Wu và Deepti Singh cũng như Jinhe Wen và các cộng sự đã cảnh báo tính chất gây nghiện của cơ chế này và chỉ ra nhiều điểm tương đồng giữa cơ chế quay thưởng này với các hình thức đánh bạc. Nguy cơ nghiện cờ bạc từ game là một trở ngại đáng kể trong nỗ lực duy trì thiện cảm công chúng đối với các tựa game triển khai cơ chế quay thưởng ngẫu nhiên như Genshin Impact.

Vấn đề kiểm duyệt

Đối với cường quốc tỷ dân, chiến lược quảng bá hình ảnh đất nước hướng đến “kể tốt câu chuyện Trung Quốc” (讲好中国故事). Điều này đồng nghĩa với việc chính phủ khá nhạy cảm với các nội dung lịch sử phản ánh trong game, nhất là các game tái hiện lịch sử Trung Quốc. Không ít trường hợp game nước ngoài đã bị cấm tại quốc gia này bởi nội dung game bị đánh giá là “bóp méo sự thật lịch sử”. Về cơ bản, ngành game Trung Quốc tồn tại các mâu thuẫn giữa mong muốn tạo ra các game hấp dẫn của nhà phát triển game và yêu cầu chính trị, nhất là việc phải thể hiện lịch sử một cách “đúng đắn” và đảm bảo các yêu cầu về thuần phong mỹ tục. Các quy định chặt chẽ này phần nào gây trở ngại khi game Trung Quốc tiến ra thị trường thế giới.

Bên cạnh yêu cầu phải đảm bảo tính “đúng đắn” khi tái hiện lịch sử, chính phủ Trung Quốc cũng tăng cường kiểm duyệt các nội dung của ngành giải trí và game từ năm 2021 nhằm đảm bảo thuần phong mỹ tục. Không cho phép nhân vật nam trong game có thiết kế và ngoại hình “ẻo lả” là một trong các quy định điển hình. Genshin Impact đã phải điều chỉnh các thiết kế nhân vật của mình sau thời kỳ kiểm duyệt này nhằm đáp ứng yêu cầu của chính phủ. Về lâu dài, các quy định này có thể làm mai một khả năng sáng tạo của game, từ đó giới hạn khả năng game Trung Quốc tiếp cận thị trường nước ngoài, nhất là trong xu thế giới và định kiến giới ngày càng cởi mở hơn.

Lồng ghép thông điệp tuyên truyền trong game

  Các nội dung được cài cắm trong game nhằm tuyên truyền yêu sách của nước này một cách tinh vi cũng khiến game Trung Quốc khó thâm nhập vào thị trường thế giới. Ví dụ điển hình là khi nước này cài cắm nội dung tuyên truyền trong vấn đề chủ quyền lãnh thổ. Không ít lần Trung Quốc đã sử dụng nhiều sản phẩm văn hóa và sản phẩm công nghệ, trong đó có game, như công cụ tuyên truyền cho các yêu sách của mình. Chẳng hạn, game Âm Dương Sư của công ty NetEase (Trung Quốc) đã phải đóng server và dừng phát hành tại Việt Nam vì nội dung một bản cập nhật có hình ảnh “đường lưỡi bò”.

Gợi mở cho Việt Nam

 Mặc dù còn tồn tại các trở ngại (như đã chỉ ra ở trên), không thể phủ nhận tiềm năng của game trong chiến lược thúc đẩy quyền lực mềm của Trung Quốc. Do đó, tham khảo các kinh nghiệm từ ngành game của cường quốc này có thể mang lại nhiều giá trị tham khảo cho Việt Nam.

Thực trạng ngành game Việt Nam

Ngành game Việt Nam có nhiều tiềm năng và có thể được khai thác hiệu quả nhằm phục vụ cả công tác phát triển ngành công nghiệp game cũng như ứng dụng game vào mục đích quảng bá văn hóa và mở rộng quyền lực mềm quốc gia.

Chính phủ đã ban hành thêm các chỉ thị, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển các ngành công nghiệp văn hoá, công nghiệp sáng tạo, trong đó có ngành game, như Quyết định số 1755/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và Chỉ thị 30/CT-TTg về việc rà soát, bổ sung, đề xuất bổ sung cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, bao gồm các sản phẩm trò chơi điện tử.

Các công ty game và công ty công nghệ lớn của nước ta như VNG, FPT cũng quan tâm, đầu tư, đóng góp xây dựng và phát triển ngành game Việt. Hiện nay, thế hệ gen Z không chỉ năng động mà còn nhận thức được giá trị của game và khả năng truyền tải văn hoá, giá trị quốc gia của game. Về trình độ, Việt Nam là một trong các lựa chọn thuê ngoài (outsource) ngày càng phổ biến của các studio game nước ngoài. Do đó nguồn nhân lực cho ngành game Việt thực tế là không hề thiếu hụt về số lượng lẫn chất lượng. Hiện có nhiều dự án game Việt được ấp ủ, phát triển bởi nhiều đơn vị cũng như các bên phát triển độc lập như game “Hoa”, “Thần Trùng”. Một trong các dự án game đáng chú ý với sự kết hợp văn hóa Việt đang được phát triển là “Long Quân Trở Lại”.

Tuy nhiên, ngành game Việt vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, vì nó vẫn chưa được đông đảo công chúng trong nước tích cực đón nhận. Quan điểm phổ biến cho rằng chơi game là vô bổ. Bên cạnh đó, công chúng vẫn lo ngại trước các vấn nạn về game, chẳng hạn như nghiện chơi game, bỏ bê học hành, suy nghĩ và hành vi bị lệch lạc do ảnh hưởng tiêu cực từ việc chơi game không kiểm soát. Trong nước vẫn còn tồn tại và lưu hành nhiều game kém chất lượng, có nội dung độc hại, nhất là các game đánh bạc ăn tiền thật. Không chỉ vậy, số lượng game do người Việt phát triển vẫn còn hạn chế và chưa tạo được hiệu ứng rộng khắp trên trường quốc tế.

Một số gợi mở

Đối với công tác quảng bá văn hóa thông qua game, việc đầu tư phát triển game chất lượng cao với trọng tâm là tích hợp văn hóa quốc gia là hướng đi nhiều tiềm năng.

Để thúc đẩy quyền lực mềm Việt Nam qua game thì nhận thức về game không nên chỉ dừng lại ở một sản phẩm giải trí mà cần xem nó như một công cụ hiệu quả để quảng bá văn hóa quốc gia. Do đó, chính phủ cần có thêm nhiều chính sách hỗ trợ để phát triển ngành này với định hướng theo đuổi các mục tiêu kinh tế cũng như quảng bá văn hóa đất nước.

Các cơ quan ban ngành cũng cần phối hợp và triển khai các chính sách, hướng dẫn nhằm thúc đẩy và hỗ trợ ngành công nghiệp văn hóa, nhằm tạo ra làn sóng văn hóa Việt lan tỏa không chỉ trong khu vực Đông Nam Á mà còn trên trường quốc tế. Bên cạnh đó, Nhà nước cần chú trọng bồi dưỡng, tăng cường sức hấp dẫn, sức cạnh tranh của sản phẩm game Việt để tạo ra cơ sở vững vàng cho công tác xuất khẩu văn hóa.

Khi đó, những sản phẩm game, sản phẩm văn hóa có chất lượng cao, tích hợp văn hóa Việt một cách thuyết phục, được phát hành rộng rãi và được quốc tế đón nhận, sẽ không chỉ đóng góp vào đời sống xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia mà còn trở thành nguồn lực giúp phát triển quyền lực mềm quốc gia.

Trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo, cần nghiên cứu đào tạo, nâng cao nhận thức của học sinh, sinh viên về ý thức quảng bá văn hóa Việt ra thế giới thông qua nhiều kênh, nhiều cách thức, bao gồm ý thức phát triển các sản phẩm văn hóa, sản phẩm sáng tạo (điển hình là game).

Trước sức hút và đằng sau đó là sự tuyên truyền văn hóa của game Trung Quốc, chính phủ Việt Nam cần huy động các bộ, ban, ngành cùng vào cuộc để đảm bảo các nội dung lồng ghép trong game không làm tổn hại đến hình ảnh quốc gia, độc lập chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Đồng thời, việc tăng cường phổ cập ý thức cho người dân về các nguy cơ trên cũng cần được chú ý, vì không ít lần Trung Quốc đã sử dụng nhiều sản phẩm văn hóa và sản phẩm công nghệ, trong đó có game, như công cụ tuyên truyền các yêu sách phi pháp.

Về lâu dài, Việt Nam cần xây dựng một lộ trình phát triển rõ ràng và bền vững cho công nghiệp văn hóa và công nghiệp sáng tạo, trong đó đặc biệt chú trọng lĩnh vực game. Đồng thời, chính phủ cần tăng cường các biện pháp nâng cao nhận thức xã hội về văn hóa và hệ giá trị dân tộc, đảm bảo tầm nhìn chiến lược dài hạn, phù hợp với đặc điểm và điều kiện trong nước, cũng như tính đến chuyển biến của tình hình quốc tế. Từ đó, chính phủ nên tạo điều kiện để vận dụng game như một công cụ củng cố quyền lực mềm quốc gia, qua đó gia tăng thiện cảm từ cộng đồng quốc tế, đa dạng hóa và tăng cường nguồn lực phục vụ cho việc bảo vệ và thúc đẩy lợi ích quốc gia, đặc biệt là bảo tồn và phát triển nền văn hóa Việt Nam phong phú, giàu bản sắc.

***

Game là phương tiện truyền tải văn hóa tiềm năng, dễ tiếp cận và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Với tính tương tác cao, tính nhập vai mạnh và khả năng xây dựng thế giới ảo sáng tạo hấp dẫn, game có khả năng tích hợp hiệu quả các yếu tố văn hóa đặc trưng, ngôn ngữ, biểu tượng, mỹ thuật, thẩm mỹ, âm nhạc, giá trị lịch sử và thậm chí là tư tưởng của một quốc gia vào nội dung của game. Điều này giúp người chơi quốc tế tiếp cận văn hóa nước ngoài một cách tự nhiên và hấp dẫn hơn so với các phương tiện truyền thống như sách báo, phim ảnh, hay tài liệu học thuật. Khi người chơi gắn bó với nhân vật, câu chuyện và bối cảnh văn hóa trong game, họ sẽ phát triển cảm tình và sự tò mò đối với “văn hóa gốc”, từ đó nâng cao mức độ thiện cảm đối với quốc gia sản xuất game.

Game không chỉ là một sản phẩm giải trí số đơn thuần mà còn là công cụ hiệu quả trong các chiến lược truyền bá văn hóa. Game có sức hút lớn với đối tượng người chơi trên toàn cầu, nhất là giới trẻ, đồng thời game đang ngày càng dễ tiếp cận hơn trong thời đại công nghệ số và mạng Internet phát triển nhanh chóng. Đây là các điều kiện giúp tăng cường khả năng quảng bá hình ảnh và giá trị văn hóa quốc gia của game, từ đó nâng cao nhận thức quốc tế về nền văn hóa của quốc gia.

Qua nghiên cứu trường hợp Genshin Impact, có thể thấy được sự phối hợp và đồng bộ giữa chính sách của chính phủ, các công ty phát triển và phát hành game; trình độ công nghệ số; và ý thức bảo tồn, phát triển và sáng tạo đổi mới văn hóa của Trung Quốc. Qua kinh nghiệm Trung Quốc, với Việt Nam, game có tiềm năng trở thành một kênh quảng bá văn hóa quốc gia mạnh mẽ và hiệu quả, đồng thời mở ra các cơ hội cho việc củng cố thương hiệu quốc gia, từ đó giúp quốc gia phát triển quyền lực mềm.

Phan Võ Minh Nhân hiện là cử nhân ngành Quan hệ Quốc tế, Khoa Quốc tế - Đại học Huế. Lĩnh vực quan tâm của Nhân gồm công nghiệp văn hóa và quyền lực mềm. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].

Lê Ngô Huyền Trang hiện là cử nhân ngành Quan hệ Quốc tế, Khoa Quốc tế - Đại học Huế. Lĩnh vực quan tâm của Trang là xung đột di cư, luật nhân quyền quốc tế, ngoại giao gấu trúc, quyền lực mềm và ngoại giao công chúng theo đặc trưng Trung Quốc. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].