Văn hoá - Xã hội
15 PHÚT ĐỌC

Việt Nam “vươn mình”, nhưng cộng đồng LGBTQ+ thì sao?

Nền kinh tế đất nước tăng trưởng nhanh chóng, nhưng cách tiếp cận “chậm mà chắc” đối với quyền của người LGBTQ+ có nguy cơ tạo ra một xã hội thịnh vượng nhưng thiếu bao dung.

Tim Phan - Huỳnh Tâm Sáng 17/11/2026
Image

Việt Nam được cho là đang tiến vào “kỷ nguyên vươn mình” với mục tiêu kiến tạo một “xã hội dân chủ, công bằng và văn minh”, khi đó nhiều người kỳ vọng rằng các nhóm yếu thế như cộng đồng LGBTQ+ sẽ nhận được sự quan tâm từ chính quyền trung ương, do Chủ tịch nước, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm lãnh đạo.

Nhiều người đặt kỳ vọng vào việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới dựa trên tư duy kinh tế, cho rằng hòa nhập xã hội có thể đóng góp vào chương trình phát triển quốc gia tổng thể của Việt Nam thông qua sự tham gia của các cá nhân LGBTQ+ vào các thị trường hướng đến gia đình.

Tuy nhiên, triển vọng Việt Nam công nhận hôn nhân đồng giới trong tương lai gần vẫn rất mong manh.

Để đánh giá sự phát triển của cộng đồng LGBTQ+ tại Việt Nam cũng như mức độ chấp nhận của chính phủ đối với nhóm này, các sự kiện như Pride (hoạt động nhằm thúc đẩy đa dạng giới và nâng cao nhận thức xã hội về cộng đồng LGBTQ+) là thước đo hữu ích. Kể từ khi ra đời vào năm 2012, VietPride đã tổ chức một loạt sự kiện như chiếu phim, hội thảo, diễu hành công cộng, và có thời điểm sự kiện này được hưởng ứng với quy mô hơn 30 tỉnh, thành trên cả nước. Các sự kiện Pride (Tháng tự hào) năm nay được tổ chức tại Hà Nội, thủ đô của Việt Nam, và thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất cả nước, từ ngày 26/9 đến ngày 4/10, thể hiện những hoạt động sôi nổi nhất của cộng đồng LGBTQ+.

Tuy nhiên, so với sự kiện tương tự ở các quốc gia khác như Đài Loan và Thái Lan, VietPride phần lớn diễn ra trong không gian riêng tư. Đây là một bước lùi đối với cộng đồng LGBTQ+ Việt Nam khi tại sự kiện VietPride 2026, họ không thể tổ chức cuộc diễu hành tự hào với màn giương cao lá cờ cầu vồng khổng lồ ở phố đi bộ Nguyễn Huệ (trung tâm thành phố Hồ Chí Minh), đánh dấu năm thứ hai liên tiếp hoạt động mang tính biểu tượng nổi bật này vắng mặt trong các sự kiện Pride ở không gian công cộng.

Sự vắng bóng của các cuộc diễu hành Pride làm giảm đi sự hiện diện của cộng đồng LGBTQ+ trong nước, bởi những sự kiện này vốn là một diễn đàn quan trọng để các thành viên và những người ủng hộ thể hiện tiếng nói của mình trong xã hội cũng như đấu tranh cho quyền bình đẳng.

Cho đến nay, nguyên nhân khiến sự kiện bị hủy bỏ vẫn chưa rõ ràng. Nhưng sự vắng mặt của hoạt động này diễn ra trong bối cảnh nhà nước đang thắt chặt kiểm soát đối với xã hội dân sự.

Một số nhà quan sát cho rằng lệnh cấm này có thể là do chính quyền Việt Nam lo ngại các cuộc biểu tình gần đây do giới trẻ lãnh đạo ngày càng lan rộng trên khắp châu Á. Ban tổ chức VietPride viện dẫn “áp lực chưa từng có đối với các cá nhân và nhóm tham gia sự kiện”, từ không gian mạng cho tới môi trường thực tế, là lý do khiến sự kiện Pride 2025 bị hủy bỏ. Mặc dù chính phủ Việt Nam lâu nay ít nhiều khoan dung đối với phong trào LGBTQ+, nhưng sự vắng mặt của cuộc diễu hành tự hào đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về cam kết của Việt Nam đối với quyền bình đẳng của cộng đồng LGBTQ+, bất chấp những bước tiến trước đó về quyền của họ.

Nhìn lại năm 2015, Việt Nam chính thức bỏ quy định “cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính” nhưng “không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính”. Điều đó có nghĩa các cặp đồng giới có thể chung sống và tổ chức lễ cưới công khai nhưng cuộc hôn nhân của họ không được pháp luật công nhận, tức không thể đăng ký kết hôn như các cặp đôi dị tính. Khi đó, cộng đồng LGBTQ+ và các nhà hoạt động nhân quyền đã quá lạc quan khi kỳ vọng quyền kết hôn giữa những người đồng tính sẽ sớm được pháp luật công nhận. Thời điểm bước ngoặt đó, sau là quy định về quyền được công nhận của người chuyển giới trong Bộ luật dân sự năm 2015, đã thu hút sự chú ý của quốc tế. Nhiều tờ báo phương Tây thậm chí còn gọi Việt Nam là quốc gia đi đầu về quyền của người đồng tính ở châu Á. Tuy nhiên, sự lạc quan đó nhanh chóng phai mờ khi chính phủ chuyển sự chú ý sang các ưu tiên kinh tế, như đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng trưởng kinh tế và luật về đầu tư công.

Do đó, tình trạng lấp lửng về mặt pháp lý “không cấm, nhưng không thừa nhận” đối với hôn nhân đồng giới vẫn tồn tại trong hơn một thập kỷ, khiến Việt Nam xếp sau Đài Loan và Thái Lan trên phương diện tiến bộ về quyền LGBTQ+ trong khu vực. Kết quả mơ hồ này đã được một bộ phận trong xã hội lấy làm cái cớ để phản đối việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới và làm suy yếu cuộc đấu tranh đòi bình đẳng của cộng đồng LGBTQ+. Những người này cho rằng vì chính phủ không còn cấm kết hôn, các cặp đôi LGBTQ+ chỉ nên sống cuộc sống của mình như những người dị tính thay vì “làm quá” bằng cách liên tục đòi hỏi quyền bình đẳng. Những lập luận này phản ánh sự kỳ thị và phân biệt đối xử dai dẳng đối với người LGBTQ+.

Bất chấp những nỗ lực không ngừng từ phong trào LGBTQ+ nhằm tìm kiếm sự hòa nhập và công nhận xã hội, việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới dường như là một vấn đề mà chính phủ đang cố tình né tránh. Ví dụ, một chiến dịch trực tuyến do Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) dẫn đầu đã khuyến khích người dân tham gia góp ý về sửa đổi hiến pháp vào năm ngoái. Chiến dịch kêu gọi việc sửa đổi Điều 26 (về bình đẳng giới) và Điều 36 (về hôn nhân và gia đình), “với mục đích đảm bảo sự hòa nhập của các cá nhân thuộc nhóm thiểu số về xu hướng tính dục và bản dạng giới”.

Tuy nhiên, chính phủ tiến hành sửa đổi hiến pháp mà không có sự thay đổi liên quan đến quyền LGBTQ+. Tương tự, một số nhà lập pháp Việt Nam đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ cộng đồng LGBTQ+, trong đó có đề xuất gần đây liên quan đến việc đăng ký khai sinh cho trẻ em trong các gia đình “cầu vồng” (tức cặp đôi đồng tính). Tuy nhiên, tiếng nói của họ đã không thu hút được sự chú ý trong Quốc hội, bất chấp số lượng luật và quy định chưa từng có được thông qua gần đây.

Những ví dụ nổi bật này chứng minh rằng cách tiếp cận của Việt Nam đối với các vấn đề LGBTQ+ có thể được coi là “một chiến lược tiệm tiến” (a strategy of gradualism). Chính quyền lựa chọn cách tiếp cận “chậm mà chắc” đối với quyền LGBTQ+ thay vì theo đuổi sự thay đổi mang tính đột phá, mà chính phủ cho rằng nó có thể gây ra phản ứng dữ dội trong xã hội. Sự tồn tại các giá trị Nho giáo, lý tưởng gia đình phụ hệ vẫn chiếm ưu thế trong khi các gia đình dị tính được coi là “tế bào” của xã hội khiến chính quyền phải thận trọng trong việc giải quyết các vấn đề về quyền LGBTQ+. Để đẩy lùi những lo ngại của các nước Châu Âu về hồ sơ nhân quyền của mình, chính phủ Việt Nam đã sử dụng các chiến thuật nhằm đáp ứng yêu cầu của cộng đồng LGBTQ+ ở mức độ không gây ra phản ứng dữ dội của công chúng. Nhìn chung, chiến thuật đó là tập trung vào việc dỡ bỏ các hạn chế thay vì thúc đẩy việc công nhận hôn nhân đồng giới ngay lập tức.

Trái ngược hoàn toàn với cách tiếp cận “chậm mà chắc” của chính phủ, xã hội Việt Nam ngày càng trở nên khoan dung với các mối quan hệ đồng giới. Một cuộc khảo sát của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc vào năm 2025 cho thấy 65% ​​số người được hỏi bày tỏ sự ủng hộ đối với hôn nhân đồng giới, tăng rõ rệt so với 37% vào năm 2013. Đồng thời, phong trào LGBTQ+ đã nhận được sự ủng hộ đáng kể của công chúng, với các sự kiện và chiến dịch lớn thu hút sự tham gia đáng kể, đặc biệt là từ những người đồng tính và cha mẹ của họ, qua đó thể hiện mong ước mạnh mẽ về bình đẳng hôn nhân và hòa nhập xã hội đối với cộng đồng LGBTQ+. Diễn ngôn xã hội về các vấn đề LGBTQ+ đã được cải thiện đáng kể, một phần do các phương tiện truyền thông đưa tin phản ánh tích cực những câu chuyện có thật của các cá nhân LGBTQ+.

Khi đất nước đang hướng tới một bước nhảy vọt về kinh tế - xã hội với cam kết mạnh mẽ về phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, cộng đồng LGBTQ+ không thể tiếp tục bị phớt lờ và gạt ra ngoài tiến trình phát triển đó. Việc vận hành dựa trên quan điểm cho rằng tăng trưởng kinh tế và ổn định chính trị phải được đặt làm ưu tiên hàng đầu – còn quyền lợi của người LGBTQ+ có thể được giải quyết sau – có nguy cơ dẫn đến tình trạng nhóm người này liên tục bị bỏ lại phía sau. Nói cách khác, tăng trưởng kinh tế sẽ không đảm bảo cho sự tham gia chính trị và hòa nhập xã hội nếu người LGBTQ+ vẫn tiếp tục nằm ngoài sự bảo vệ của pháp luật và bị phân biệt đối xử.

Về bản chất, tiến bộ thực sự đòi hỏi những hành động cụ thể từ phía chính phủ, có sự tham vấn của các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ vận động cho quyền của người LGBTQ+. Bất kỳ bước tiến nào hướng tới một khung pháp lý và sự hòa nhập xã hội cho cộng đồng LGBTQ+ đều phải đi kèm với các sáng kiến ​​giáo dục và đối thoại cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về quyền lợi của họ, đồng thời giảm thiểu sự kỳ thị. Nhưng đối với cộng đồng yếu thế này, con đường hướng tới bình đẳng về mặt pháp lý và hỗ trợ về mặt thể chế có thể sẽ còn dài và gian nan.

*Ghi chú của VSF: Phiên bản tiếng Anh của bài viết đã được xuất bản trên The Diplomat với tiêu đề “Vietnam Is Rising, but Will It Leave the Rainbow Behind?”. VSF cảm ơn các tác giả đã dịch bài viết này.

Việt Nam được cho là đang tiến vào “kỷ nguyên vươn mình” với mục tiêu kiến tạo một “xã hội dân chủ, công bằng và văn minh”, khi đó nhiều người kỳ vọng rằng các nhóm yếu thế như cộng đồng LGBTQ+ sẽ nhận được sự quan tâm từ chính quyền trung ương, do Chủ tịch nước, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm lãnh đạo.

Nhiều người đặt kỳ vọng vào việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới dựa trên tư duy kinh tế, cho rằng hòa nhập xã hội có thể đóng góp vào chương trình phát triển quốc gia tổng thể của Việt Nam thông qua sự tham gia của các cá nhân LGBTQ+ vào các thị trường hướng đến gia đình.

Tuy nhiên, triển vọng Việt Nam công nhận hôn nhân đồng giới trong tương lai gần vẫn rất mong manh.

Để đánh giá sự phát triển của cộng đồng LGBTQ+ tại Việt Nam cũng như mức độ chấp nhận của chính phủ đối với nhóm này, các sự kiện như Pride (hoạt động nhằm thúc đẩy đa dạng giới và nâng cao nhận thức xã hội về cộng đồng LGBTQ+) là thước đo hữu ích. Kể từ khi ra đời vào năm 2012, VietPride đã tổ chức một loạt sự kiện như chiếu phim, hội thảo, diễu hành công cộng, và có thời điểm sự kiện này được hưởng ứng với quy mô hơn 30 tỉnh, thành trên cả nước. Các sự kiện Pride (Tháng tự hào) năm nay được tổ chức tại Hà Nội, thủ đô của Việt Nam, và thành phố Hồ Chí Minh, thành phố lớn nhất cả nước, từ ngày 26/9 đến ngày 4/10, thể hiện những hoạt động sôi nổi nhất của cộng đồng LGBTQ+.

Tuy nhiên, so với sự kiện tương tự ở các quốc gia khác như Đài Loan và Thái Lan, VietPride phần lớn diễn ra trong không gian riêng tư. Đây là một bước lùi đối với cộng đồng LGBTQ+ Việt Nam khi tại sự kiện VietPride 2026, họ không thể tổ chức cuộc diễu hành tự hào với màn giương cao lá cờ cầu vồng khổng lồ ở phố đi bộ Nguyễn Huệ (trung tâm thành phố Hồ Chí Minh), đánh dấu năm thứ hai liên tiếp hoạt động mang tính biểu tượng nổi bật này vắng mặt trong các sự kiện Pride ở không gian công cộng.

Sự vắng bóng của các cuộc diễu hành Pride làm giảm đi sự hiện diện của cộng đồng LGBTQ+ trong nước, bởi những sự kiện này vốn là một diễn đàn quan trọng để các thành viên và những người ủng hộ thể hiện tiếng nói của mình trong xã hội cũng như đấu tranh cho quyền bình đẳng.

Cho đến nay, nguyên nhân khiến sự kiện bị hủy bỏ vẫn chưa rõ ràng. Nhưng sự vắng mặt của hoạt động này diễn ra trong bối cảnh nhà nước đang thắt chặt kiểm soát đối với xã hội dân sự.

Một số nhà quan sát cho rằng lệnh cấm này có thể là do chính quyền Việt Nam lo ngại các cuộc biểu tình gần đây do giới trẻ lãnh đạo ngày càng lan rộng trên khắp châu Á. Ban tổ chức VietPride viện dẫn “áp lực chưa từng có đối với các cá nhân và nhóm tham gia sự kiện”, từ không gian mạng cho tới môi trường thực tế, là lý do khiến sự kiện Pride 2025 bị hủy bỏ. Mặc dù chính phủ Việt Nam lâu nay ít nhiều khoan dung đối với phong trào LGBTQ+, nhưng sự vắng mặt của cuộc diễu hành tự hào đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về cam kết của Việt Nam đối với quyền bình đẳng của cộng đồng LGBTQ+, bất chấp những bước tiến trước đó về quyền của họ.

Nhìn lại năm 2015, Việt Nam chính thức bỏ quy định “cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính” nhưng “không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính”. Điều đó có nghĩa các cặp đồng giới có thể chung sống và tổ chức lễ cưới công khai nhưng cuộc hôn nhân của họ không được pháp luật công nhận, tức không thể đăng ký kết hôn như các cặp đôi dị tính. Khi đó, cộng đồng LGBTQ+ và các nhà hoạt động nhân quyền đã quá lạc quan khi kỳ vọng quyền kết hôn giữa những người đồng tính sẽ sớm được pháp luật công nhận. Thời điểm bước ngoặt đó, sau là quy định về quyền được công nhận của người chuyển giới trong Bộ luật dân sự năm 2015, đã thu hút sự chú ý của quốc tế. Nhiều tờ báo phương Tây thậm chí còn gọi Việt Nam là quốc gia đi đầu về quyền của người đồng tính ở châu Á. Tuy nhiên, sự lạc quan đó nhanh chóng phai mờ khi chính phủ chuyển sự chú ý sang các ưu tiên kinh tế, như đầu tư trực tiếp nước ngoài, tăng trưởng kinh tế và luật về đầu tư công.

Do đó, tình trạng lấp lửng về mặt pháp lý “không cấm, nhưng không thừa nhận” đối với hôn nhân đồng giới vẫn tồn tại trong hơn một thập kỷ, khiến Việt Nam xếp sau Đài Loan và Thái Lan trên phương diện tiến bộ về quyền LGBTQ+ trong khu vực. Kết quả mơ hồ này đã được một bộ phận trong xã hội lấy làm cái cớ để phản đối việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới và làm suy yếu cuộc đấu tranh đòi bình đẳng của cộng đồng LGBTQ+. Những người này cho rằng vì chính phủ không còn cấm kết hôn, các cặp đôi LGBTQ+ chỉ nên sống cuộc sống của mình như những người dị tính thay vì “làm quá” bằng cách liên tục đòi hỏi quyền bình đẳng. Những lập luận này phản ánh sự kỳ thị và phân biệt đối xử dai dẳng đối với người LGBTQ+.

Bất chấp những nỗ lực không ngừng từ phong trào LGBTQ+ nhằm tìm kiếm sự hòa nhập và công nhận xã hội, việc hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới dường như là một vấn đề mà chính phủ đang cố tình né tránh. Ví dụ, một chiến dịch trực tuyến do Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE) dẫn đầu đã khuyến khích người dân tham gia góp ý về sửa đổi hiến pháp vào năm ngoái. Chiến dịch kêu gọi việc sửa đổi Điều 26 (về bình đẳng giới) và Điều 36 (về hôn nhân và gia đình), “với mục đích đảm bảo sự hòa nhập của các cá nhân thuộc nhóm thiểu số về xu hướng tính dục và bản dạng giới”.

Tuy nhiên, chính phủ tiến hành sửa đổi hiến pháp mà không có sự thay đổi liên quan đến quyền LGBTQ+. Tương tự, một số nhà lập pháp Việt Nam đã lên tiếng ủng hộ mạnh mẽ cộng đồng LGBTQ+, trong đó có đề xuất gần đây liên quan đến việc đăng ký khai sinh cho trẻ em trong các gia đình “cầu vồng” (tức cặp đôi đồng tính). Tuy nhiên, tiếng nói của họ đã không thu hút được sự chú ý trong Quốc hội, bất chấp số lượng luật và quy định chưa từng có được thông qua gần đây.

Những ví dụ nổi bật này chứng minh rằng cách tiếp cận của Việt Nam đối với các vấn đề LGBTQ+ có thể được coi là “một chiến lược tiệm tiến” (a strategy of gradualism). Chính quyền lựa chọn cách tiếp cận “chậm mà chắc” đối với quyền LGBTQ+ thay vì theo đuổi sự thay đổi mang tính đột phá, mà chính phủ cho rằng nó có thể gây ra phản ứng dữ dội trong xã hội. Sự tồn tại các giá trị Nho giáo, lý tưởng gia đình phụ hệ vẫn chiếm ưu thế trong khi các gia đình dị tính được coi là “tế bào” của xã hội khiến chính quyền phải thận trọng trong việc giải quyết các vấn đề về quyền LGBTQ+. Để đẩy lùi những lo ngại của các nước Châu Âu về hồ sơ nhân quyền của mình, chính phủ Việt Nam đã sử dụng các chiến thuật nhằm đáp ứng yêu cầu của cộng đồng LGBTQ+ ở mức độ không gây ra phản ứng dữ dội của công chúng. Nhìn chung, chiến thuật đó là tập trung vào việc dỡ bỏ các hạn chế thay vì thúc đẩy việc công nhận hôn nhân đồng giới ngay lập tức.

Trái ngược hoàn toàn với cách tiếp cận “chậm mà chắc” của chính phủ, xã hội Việt Nam ngày càng trở nên khoan dung với các mối quan hệ đồng giới. Một cuộc khảo sát của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc vào năm 2025 cho thấy 65% ​​số người được hỏi bày tỏ sự ủng hộ đối với hôn nhân đồng giới, tăng rõ rệt so với 37% vào năm 2013. Đồng thời, phong trào LGBTQ+ đã nhận được sự ủng hộ đáng kể của công chúng, với các sự kiện và chiến dịch lớn thu hút sự tham gia đáng kể, đặc biệt là từ những người đồng tính và cha mẹ của họ, qua đó thể hiện mong ước mạnh mẽ về bình đẳng hôn nhân và hòa nhập xã hội đối với cộng đồng LGBTQ+. Diễn ngôn xã hội về các vấn đề LGBTQ+ đã được cải thiện đáng kể, một phần do các phương tiện truyền thông đưa tin phản ánh tích cực những câu chuyện có thật của các cá nhân LGBTQ+.

Khi đất nước đang hướng tới một bước nhảy vọt về kinh tế - xã hội với cam kết mạnh mẽ về phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, cộng đồng LGBTQ+ không thể tiếp tục bị phớt lờ và gạt ra ngoài tiến trình phát triển đó. Việc vận hành dựa trên quan điểm cho rằng tăng trưởng kinh tế và ổn định chính trị phải được đặt làm ưu tiên hàng đầu – còn quyền lợi của người LGBTQ+ có thể được giải quyết sau – có nguy cơ dẫn đến tình trạng nhóm người này liên tục bị bỏ lại phía sau. Nói cách khác, tăng trưởng kinh tế sẽ không đảm bảo cho sự tham gia chính trị và hòa nhập xã hội nếu người LGBTQ+ vẫn tiếp tục nằm ngoài sự bảo vệ của pháp luật và bị phân biệt đối xử.

Về bản chất, tiến bộ thực sự đòi hỏi những hành động cụ thể từ phía chính phủ, có sự tham vấn của các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ vận động cho quyền của người LGBTQ+. Bất kỳ bước tiến nào hướng tới một khung pháp lý và sự hòa nhập xã hội cho cộng đồng LGBTQ+ đều phải đi kèm với các sáng kiến ​​giáo dục và đối thoại cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về quyền lợi của họ, đồng thời giảm thiểu sự kỳ thị. Nhưng đối với cộng đồng yếu thế này, con đường hướng tới bình đẳng về mặt pháp lý và hỗ trợ về mặt thể chế có thể sẽ còn dài và gian nan.

*Ghi chú của VSF: Phiên bản tiếng Anh của bài viết đã được xuất bản trên The Diplomat với tiêu đề “Vietnam Is Rising, but Will It Leave the Rainbow Behind?”. VSF cảm ơn các tác giả đã dịch bài viết này.

Từ khoá: LGBTQ+ Việt Nam kỷ nguyên vươn mình nhóm yếu thế hôn nhân đồng giới

BÀI LIÊN QUAN