Hiến pháp Triều Tiên không còn mục tiêu thống nhất Hàn Quốc, nên lạc quan hay bi quan?
Đợt thay đổi Hiến pháp mới nhất tại Triều Tiên là chỉ dấu tích cực cho quan hệ liên Triều.
Triều Tiên sửa đổi Hiến pháp
Tại kỳ họp vào tháng 3 vừa qua, Hội đồng Nhân dân Tối cao (Quốc hội) nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã thông qua quyết định sửa đổi Hiến pháp với Điều 2 mới quy định lãnh thổ Triều Tiên bao gồm phần đất “giáp với Trung Quốc và Nga ở phía bắc, và giáp với Hàn Quốc ở phía nam”, cùng vùng biển và không phận tương ứng. Cùng với đó, các cụm từ “độc lập, thống nhất hòa bình, đại đoàn kết dân tộc” và “đấu tranh thống nhất đất nước” đều đã được xóa bỏ.
Động thái này đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Triều Tiên với Hàn Quốc. Vốn dĩ, Bình Nhưỡng luôn muốn thống nhất bán đảo Triều Tiên, và tham vọng này gắn liền với tên tuổi của Kim Nhật Thành và Kim Jong il, những người sáng lập nhà nước Triều Tiên, kể từ sau thỏa thuận đình chiến giữa hai miền vào năm 1953.
Nhận định về sự việc này, dư luận quốc tế đưa ra các ý kiến trái chiều. Các học giả Hàn Quốc cho rằng chính sách mới có thể tạo cơ sở cho việc “chung sống hòa bình” giữa hai miền Triều Tiên. Trong khi đó, một số chuyên gia phương Tây dự đoán, việc Triều Tiên từ bỏ mục tiêu thống nhất Hàn Quốc có thể báo hiệu sự thúc đẩy một chính sách thù địch hơn đối với Seoul.
Nên lạc quan hay bi quan?
Tin tức đầu tiên về việc thay đổi Hiến pháp của Triều Tiên không chỉ mới được đưa ra gần đây, mà đã được Chủ tịch Kim Jong Un nhắc đến cách đây hai năm. Đầu năm 2024, trong một bài phát biểu tại Hội đồng Nhân dân Tối cao, ông Kim đã nhấn mạnh rằng việc thống nhất với Hàn Quốc đã không còn khả năng, và hiến pháp nên được sửa đổi để giáo dục người dân Triều Tiên rằng Hàn Quốc là “kẻ thù chính và kẻ thù chính bất biến”. Với lời nhấn mạnh đó từ Kim Jong Un, ý định sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên lúc bấy giờ thể hiện rõ sắc thái tiêu cực.
Dưới thời cựu Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol, hai miền Triều Tiên liên tục thúc đẩy các biện pháp an ninh theo hướng leo thang căng thẳng. Từ khi nhậm chức vào năm 2022, vị tổng thống bảo thủ này đã thể hiện rõ mong muốn mở rộng hợp tác quân sự với Washington và Tokyo trong nỗ lực chống lại mối đe dọa hạt nhân ngày càng gia tăng từ Bình Nhưỡng. Cuộc tập trận ba bên Mỹ - Nhật - Hàn lần đầu tiên được tổ chức gần bán đảo Triều Tiên vào tháng 10/2023 là một minh chứng. Sau đó, Seoul đã đình chỉ một phần thoả thuận hòa hoãn quân sự ký với Bình Nhưỡng vào năm 2018, nhằm phản ứng việc Triều Tiên phóng thành công một vệ tinh trinh sát quân sự trước đó không lâu. Đáp trả, Triều Tiên đã đình chỉ toàn bộ thỏa thuận này và khôi phục tất cả các biện pháp quân sự mà Bình Nhưỡng đã tạm dừng trong khuôn khổ của thỏa thuận, đồng thời tăng cường lực lượng và triển khai vũ khí mới tại khu vực giới tuyến hai miền. Đến giữa năm 2024, Hàn Quốc quyết định đình chỉ hoàn toàn thỏa thuận quân sự với Triều Tiên sau khi Bình Nhưỡng sử dụng bóng bay để thả phân, tàn thuốc, mảnh vải vụn và giấy vụn xuống Hàn Quốc.
Trong bối cảnh ấy, ý định sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên nhằm từ bỏ mục tiêu thống nhất với Hàn Quốc được giới phân tích dự đoán có thể mở ra một “chu kỳ trao đổi ăn miếng trả miếng vô tận” giữa hai nước.
Tuy nhiên, thực tế đã diễn ra ngược lại với các dự đoán. Bầu không khí hiện tại trong quan hệ liên Triều đã thay đổi đáng kể. Từ khi Tổng thống Lee Jae Myung nên nắm quyền ở Nhà Xanh, chính sách đối ngoại của Hàn Quốc đối với Triều Tiên đã bắt đầu điều chỉnh theo hướng ôn hòa rõ rệt. Vào cuối tháng 4, trong phát biểu tại lễ kỷ niệm 8 năm Tuyên bố Bàn Môn Điếm về hòa bình, thịnh vượng và thống nhất bán đảo Triều Tiên (2018-2026), Tổng thống Lee đã tuyên bố “kiên định theo đuổi chính sách chung sống hòa bình trên bán đảo Triều Tiên” và “sẽ chủ động thực hiện các bước mà chúng tôi có thể khởi xướng trước tiên để khôi phục lòng tin liên Triều và đạt được hòa bình trên bán đảo”.
Phát biểu này không chỉ là lập trường cá nhân của Tổng thống đương nhiệm, mà đã mang tính đại diện cho quan điểm chung của chính phủ Hàn Quốc hiện tại. Ngày 30/4, tại phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ở New York, Đại diện thường trực Hàn Quốc tại Liên Hợp Quốc Cha Ji Hoon đã tái khẳng định cam kết của Seoul đối với mục tiêu “cùng tồn tại hòa bình” trên bán đảo Triều Tiên và phi hạt nhân hóa, đồng thời thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng, hướng tới xây dựng lòng tin với Bình Nhưỡng.
Lập trường ôn hòa của chính phủ mới ở Hàn Quốc không dừng lại ở diễn ngôn. Trong cuộc tập trận Lá chắn Tự do Ulchi (Ulchi Freedom Shield) thường niên giữa Mỹ và Hàn Quốc vào tháng 7 năm ngoái - tháng thứ hai trong nhiệm kỳ lãnh đạo của Tổng thống Lee Jae Myung, số lượng binh sĩ Hàn được cử tham gia (18.000 binh sĩ) cũng đã giảm 1.000 quân so với năm trước đó, cùng với việc có khoảng một nửa trong số 40 chương trình huấn luyện thực địa theo kế hoạch ban đầu của cuộc tập trận đã bị hoãn lại đến tháng 9 - được cho là do lo ngại về nắng nóng. Việc “giảm tải” này làm dấy lên suy đoán rằng chính quyền Lee Jae Myung đã tìm cách thu hẹp quy mô cuộc tập trận để tạo động lực cho đối thoại với Bình Nhưỡng. Chưa dừng lại ở đó, đến tháng 8, Tổng thống Lee cho biết Hàn Quốc sẽ khôi phục lại thỏa thuận quân sự bị đình chỉ vào năm 2024 để xây dựng lại lòng tin với Bắc Triều Tiên (song tiến độ đến nay chưa được cập nhật).
Liên quan đến phản ứng của Seoul về việc Bình Nhưỡng sửa đổi Hiến pháp, dường như đây không phải là một tin tức bất ngờ đối với chính quyền Tổng thống Lee. Sau khi Triều Tiên chính thức công bố việc sửa đổi Hiến pháp vào ngày 7, không có dấu hiệu căng thẳng nào xảy ra. Thay vào đó, quan chức tại Nhà Xanh đưa ra tuyên bố trong cùng ngày rằng, “Chúng tôi sẽ xem xét toàn diện các vấn đề liên quan đến sửa đổi hiến pháp gần đây ở Triều Tiên”, đồng thời nói thêm, “Dựa trên đánh giá toàn diện này, chính phủ sẽ tiếp tục theo đuổi chính sách chung sống hòa bình trên bán đảo Triều Tiên”.
Như vậy, trong bối cảnh mới, việc Triều Tiên gỡ bỏ mục tiêu thống nhất với Hàn Quốc khỏi Hiến pháp dường như không còn mang tính tuyên chiến chính trị như cách đây hai năm. Quan trọng hơn, điều đó ngụ ý rằng Triều Tiên sẽ không sử dụng vũ lực để tấn công Hàn Quốc nhằm theo đuổi mục tiêu thống nhất bán đảo, vì cơ sở pháp lý cho một quyết định như vậy đã không còn trong Hiến pháp.
Chi tiết đáng chú ý khác là, Hiến pháp sửa đổi của Bình Nhưỡng cũng không kết hợp Chỉ thị tháng 1/2024 của Chủ tịch Kim để dán nhãn Hàn Quốc là “kẻ thù chính”. Cùng với đó, vào ngày 17/5, lần đầu tiên sau 8 năm, đội tuyển bóng đá nữ Naegohyang Women's FC của Triều Tiên đã đến Hàn Quốc tham dự Giải vô địch bóng đá nữ châu Á (AFC) 2025–2026. Trong lịch sử quan hệ liên Triều, các sự kiện giao lưu thể thao không đơn thuần mang tính chất ngoại giao hay giải trí, mà trong một số trường hợp đã trở thành tình huống để sắp xếp các cuộc đàm phán chính trị. Trên cơ sở đó, có thể nhận định rằng triển vọng hàn gắn quan hệ liên Triều đang tiến triển theo chiều hướng tích cực sau quyết định sửa đổi Hiến pháp của Bình Nhưỡng.
Tất nhiên, không thể đơn giản kết luận rằng việc sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên - một sự kiện đã được lên kế hoạch trong hơn hai năm - chỉ là quyết định mang tính bối cảnh và được thúc đẩy bởi sự xuống thang căng thẳng giữa hai nước trong thời gian gần đây.
Bầu không khí tương đối êm dịu ở thời điểm hiện tại, cùng phản ứng bình thản từ phía Hàn Quốc đối với việc Triều Tiên thay đổi Hiến pháp, gợi lên một nghi ngờ: Liệu các hành động leo thang căng thẳng giữa Bình Nhưỡng và Seoul trong giai đoạn nửa đầu năm 2025 trở về trước là xuất phát từ mâu thuẫn gia tăng thực sự, hay chỉ nhằm mục đích đánh lạc hướng dư luận khỏi những trao đổi và dàn xếp âm thầm giữa hai chính quyền trong cùng khoảng thời gian? Bởi lẽ, có thể thấy, chuỗi động thái leo thang căng thẳng trong giai đoạn 2023-2025 hầu như không gây ra hậu quả kinh tế hay an ninh nghiêm trọng cho cả hai nước.
Những biến số cần tiếp tục theo dõi
Mặc dù triển vọng của quan hệ Hàn - Triều sau bước ngoặt sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên là tích cực, điều này không đồng nghĩa với việc căng thẳng giữa hai bên đã hoàn toàn chấm dứt. Vẫn còn những biến số quan trọng cần được tiếp tục theo dõi.
Thứ nhất, Triều Tiên vẫn chưa nêu ra vị trí đường biên giới cụ thể với Hàn Quốc - một động thái được cho là để tránh tạo ra một nguồn xích mích mới. Trong khi biên giới trên bộ giữa hai miền Triều Tiên đã được phân định rõ ràng bởi vĩ tuyến 38, việc phân định biên giới biển vẫn còn là vấn đề tranh cãi giữa hai nước khi Triều Tiên không chấp nhận tính hợp pháp của Đường giới hạn phía Bắc (NLL) - đường phân định ranh giới phi chính thức hiện nay giữa Nam - Bắc Triều ở vùng biển Hoàng Hải, vì cho rằng đây là ranh giới Mỹ đơn phương áp đặt và vi phạm luật hàng hải quốc tế. Trong quá khứ, khu vực NLL là nơi thường xuyên xảy ra các cuộc đụng độ cấp thấp, tập trận pháo binh, và các hành động khiêu khích giữa Triều Tiên và Hàn Quốc. Trong tương lai, nếu liên minh Mỹ - Hàn tổ chức các cuộc tập trận hàng hải tại khu vực còn đang tranh chấp, hành vi này rất có thể được Triều Tiên xem như một động thái khiêu khích và đe dọa chủ quyền lãnh thổ của họ, từ đó dẫn đến các biện pháp đáp trả. Mặt khác, nếu không có động thái leo thang trước từ liên minh Mỹ - Hàn, việc Triều Tiên tránh nhắc đến vấn đề phân định biên giới biển với Hàn Quốc trong Hiến pháp sửa đổi cũng có thể được ngầm hiểu là nước này đang “bật đèn xanh” với Seoul để giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và các biện pháp hòa bình.
Thứ hai, mục tiêu thống nhất bán đảo chỉ mới được gỡ bỏ ở phía Triều Tiên, trong khi chưa có xác nhận chính thức từ phía Hàn Quốc - quốc gia vốn cũng theo đuổi cùng mục tiêu này sau hiệp định đình chiến năm 1953, với việc duy trì hoạt động của Bộ Thống nhất (Ministry of Unification) và Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc (KINU). Lập trường “chung sống hòa bình” với Triều Tiên - được chính quyền Lee Jae Myung nhiều lần nhấn mạnh, chí ít, có thể được lý giải như một sự đồng thuận phi chính thức của Seoul về giải pháp hai nhà nước với Bình Nhưỡng. Diễn ngôn này đồng nghĩa với việc Seoul cũng sẽ khó có khả năng sử dụng vũ lực tấn công Bình Nhưỡng trước để theo đuổi mục tiêu thống nhất. Song, dù khả năng Hàn Quốc sử dụng vũ lực tấn công Triều Tiên là rất thấp, sự không rõ ràng trong tuyên bố của Seoul vẫn để lại một vùng xám cho xung đột tiềm ẩn trong tương lai.
Thứ ba, sau hơn 7 thập kỷ, bán đảo Triều Tiên vẫn là địa bàn quan trọng trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng của các cường quốc tại châu Á - Thái Bình Dương, nhất là Mỹ. Yếu tố thuận lợi cho việc hàn gắn quan hệ liên Triều ở thời điểm hiện tại là việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump không chỉ có thái độ tương đối thân thiện với Triều Tiên và Nga – quốc gia được cho là đồng minh thân cận của Bình Nhưỡng, mà còn đang bị “níu chân” ở chiến trường Trung Đông. Tuy nhiên, không có gì chắc chắn rằng chính phủ Mỹ kế nhiệm sẽ không đảo ngược chính sách để tiếp tục gây áp lực lên đồng minh Seoul nhằm tái leo thang căng thẳng với Triều Tiên như một phần của chiến lược răn đe chương trình hạt nhân quân sự của nước này, đồng thời gia tăng đòn bẩy đối với Moscow và Bắc Kinh.
Về phía Nga và Trung Quốc, mặc dù là các nhà tài trợ kinh tế và quân sự lớn của Bình Nhưỡng, hai quốc gia này hầu như không theo đuổi chủ trương can dự hoặc kích động thù địch trên bán đảo Triều Tiên. Trong khi Nga luôn đứng bên lề các vấn đề xảy ra trên bán đảo, Trung Quốc từ lâu duy trì nguyên tắc “ba không” - không chiến tranh, không bất ổn, không vũ khí hạt nhân tại Triều Tiên. Tuy vậy, sự kiềm chế của Nga và Trung Quốc không đồng nghĩa với thái độ trung lập tuyệt đối. Bình Nhưỡng đã ký hiệp ước phòng thủ lẫn nhau với cả Bắc Kinh (1961) và Moscow (2024), theo đó chỉ loại trừ sự hỗ trợ quân sự của hai cường quốc này đối với Triều Tiên trong trường hợp Triều Tiên tấn công Hàn Quốc trước - không bao gồm chiều ngược lại. Trong trường hợp có xung đột xảy ra, với liên minh Mỹ - Hàn là bên tấn công Bình Nhưỡng trước, các hiệp ước phòng thủ chung sẽ được kích hoạt, biến rủi ro đụng độ quân sự trên bán đảo trở thành một cuộc chiến ủy nhiệm giữa các cường quốc như đã từng xảy ra trong thế kỷ 20. Đây là kịch bản mà có lẽ cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều không mong muốn.
Do đó, nếu cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều cam kết xử lý các vướng mắc còn tồn tại thông qua đối thoại hòa bình, tránh các tính toán sai lầm, đồng thời quản lý hiệu quả quan hệ liên minh của mỗi nước với các cường quốc, chúng ta vẫn có thể kỳ vọng về sự “chung sống hòa bình” giữa hai quốc gia độc lập trên bán đảo Triều Tiên.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Triều Tiên sửa đổi Hiến pháp
Tại kỳ họp vào tháng 3 vừa qua, Hội đồng Nhân dân Tối cao (Quốc hội) nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên đã thông qua quyết định sửa đổi Hiến pháp với Điều 2 mới quy định lãnh thổ Triều Tiên bao gồm phần đất “giáp với Trung Quốc và Nga ở phía bắc, và giáp với Hàn Quốc ở phía nam”, cùng vùng biển và không phận tương ứng. Cùng với đó, các cụm từ “độc lập, thống nhất hòa bình, đại đoàn kết dân tộc” và “đấu tranh thống nhất đất nước” đều đã được xóa bỏ.
Động thái này đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách đối ngoại của Triều Tiên với Hàn Quốc. Vốn dĩ, Bình Nhưỡng luôn muốn thống nhất bán đảo Triều Tiên, và tham vọng này gắn liền với tên tuổi của Kim Nhật Thành và Kim Jong il, những người sáng lập nhà nước Triều Tiên, kể từ sau thỏa thuận đình chiến giữa hai miền vào năm 1953.
Nhận định về sự việc này, dư luận quốc tế đưa ra các ý kiến trái chiều. Các học giả Hàn Quốc cho rằng chính sách mới có thể tạo cơ sở cho việc “chung sống hòa bình” giữa hai miền Triều Tiên. Trong khi đó, một số chuyên gia phương Tây dự đoán, việc Triều Tiên từ bỏ mục tiêu thống nhất Hàn Quốc có thể báo hiệu sự thúc đẩy một chính sách thù địch hơn đối với Seoul.
Nên lạc quan hay bi quan?
Tin tức đầu tiên về việc thay đổi Hiến pháp của Triều Tiên không chỉ mới được đưa ra gần đây, mà đã được Chủ tịch Kim Jong Un nhắc đến cách đây hai năm. Đầu năm 2024, trong một bài phát biểu tại Hội đồng Nhân dân Tối cao, ông Kim đã nhấn mạnh rằng việc thống nhất với Hàn Quốc đã không còn khả năng, và hiến pháp nên được sửa đổi để giáo dục người dân Triều Tiên rằng Hàn Quốc là “kẻ thù chính và kẻ thù chính bất biến”. Với lời nhấn mạnh đó từ Kim Jong Un, ý định sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên lúc bấy giờ thể hiện rõ sắc thái tiêu cực.
Dưới thời cựu Tổng thống Hàn Quốc Yoon Suk-yeol, hai miền Triều Tiên liên tục thúc đẩy các biện pháp an ninh theo hướng leo thang căng thẳng. Từ khi nhậm chức vào năm 2022, vị tổng thống bảo thủ này đã thể hiện rõ mong muốn mở rộng hợp tác quân sự với Washington và Tokyo trong nỗ lực chống lại mối đe dọa hạt nhân ngày càng gia tăng từ Bình Nhưỡng. Cuộc tập trận ba bên Mỹ - Nhật - Hàn lần đầu tiên được tổ chức gần bán đảo Triều Tiên vào tháng 10/2023 là một minh chứng. Sau đó, Seoul đã đình chỉ một phần thoả thuận hòa hoãn quân sự ký với Bình Nhưỡng vào năm 2018, nhằm phản ứng việc Triều Tiên phóng thành công một vệ tinh trinh sát quân sự trước đó không lâu. Đáp trả, Triều Tiên đã đình chỉ toàn bộ thỏa thuận này và khôi phục tất cả các biện pháp quân sự mà Bình Nhưỡng đã tạm dừng trong khuôn khổ của thỏa thuận, đồng thời tăng cường lực lượng và triển khai vũ khí mới tại khu vực giới tuyến hai miền. Đến giữa năm 2024, Hàn Quốc quyết định đình chỉ hoàn toàn thỏa thuận quân sự với Triều Tiên sau khi Bình Nhưỡng sử dụng bóng bay để thả phân, tàn thuốc, mảnh vải vụn và giấy vụn xuống Hàn Quốc.
Trong bối cảnh ấy, ý định sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên nhằm từ bỏ mục tiêu thống nhất với Hàn Quốc được giới phân tích dự đoán có thể mở ra một “chu kỳ trao đổi ăn miếng trả miếng vô tận” giữa hai nước.
Tuy nhiên, thực tế đã diễn ra ngược lại với các dự đoán. Bầu không khí hiện tại trong quan hệ liên Triều đã thay đổi đáng kể. Từ khi Tổng thống Lee Jae Myung nên nắm quyền ở Nhà Xanh, chính sách đối ngoại của Hàn Quốc đối với Triều Tiên đã bắt đầu điều chỉnh theo hướng ôn hòa rõ rệt. Vào cuối tháng 4, trong phát biểu tại lễ kỷ niệm 8 năm Tuyên bố Bàn Môn Điếm về hòa bình, thịnh vượng và thống nhất bán đảo Triều Tiên (2018-2026), Tổng thống Lee đã tuyên bố “kiên định theo đuổi chính sách chung sống hòa bình trên bán đảo Triều Tiên” và “sẽ chủ động thực hiện các bước mà chúng tôi có thể khởi xướng trước tiên để khôi phục lòng tin liên Triều và đạt được hòa bình trên bán đảo”.
Phát biểu này không chỉ là lập trường cá nhân của Tổng thống đương nhiệm, mà đã mang tính đại diện cho quan điểm chung của chính phủ Hàn Quốc hiện tại. Ngày 30/4, tại phiên họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ở New York, Đại diện thường trực Hàn Quốc tại Liên Hợp Quốc Cha Ji Hoon đã tái khẳng định cam kết của Seoul đối với mục tiêu “cùng tồn tại hòa bình” trên bán đảo Triều Tiên và phi hạt nhân hóa, đồng thời thúc đẩy hạ nhiệt căng thẳng, hướng tới xây dựng lòng tin với Bình Nhưỡng.
Lập trường ôn hòa của chính phủ mới ở Hàn Quốc không dừng lại ở diễn ngôn. Trong cuộc tập trận Lá chắn Tự do Ulchi (Ulchi Freedom Shield) thường niên giữa Mỹ và Hàn Quốc vào tháng 7 năm ngoái - tháng thứ hai trong nhiệm kỳ lãnh đạo của Tổng thống Lee Jae Myung, số lượng binh sĩ Hàn được cử tham gia (18.000 binh sĩ) cũng đã giảm 1.000 quân so với năm trước đó, cùng với việc có khoảng một nửa trong số 40 chương trình huấn luyện thực địa theo kế hoạch ban đầu của cuộc tập trận đã bị hoãn lại đến tháng 9 - được cho là do lo ngại về nắng nóng. Việc “giảm tải” này làm dấy lên suy đoán rằng chính quyền Lee Jae Myung đã tìm cách thu hẹp quy mô cuộc tập trận để tạo động lực cho đối thoại với Bình Nhưỡng. Chưa dừng lại ở đó, đến tháng 8, Tổng thống Lee cho biết Hàn Quốc sẽ khôi phục lại thỏa thuận quân sự bị đình chỉ vào năm 2024 để xây dựng lại lòng tin với Bắc Triều Tiên (song tiến độ đến nay chưa được cập nhật).
Liên quan đến phản ứng của Seoul về việc Bình Nhưỡng sửa đổi Hiến pháp, dường như đây không phải là một tin tức bất ngờ đối với chính quyền Tổng thống Lee. Sau khi Triều Tiên chính thức công bố việc sửa đổi Hiến pháp vào ngày 7, không có dấu hiệu căng thẳng nào xảy ra. Thay vào đó, quan chức tại Nhà Xanh đưa ra tuyên bố trong cùng ngày rằng, “Chúng tôi sẽ xem xét toàn diện các vấn đề liên quan đến sửa đổi hiến pháp gần đây ở Triều Tiên”, đồng thời nói thêm, “Dựa trên đánh giá toàn diện này, chính phủ sẽ tiếp tục theo đuổi chính sách chung sống hòa bình trên bán đảo Triều Tiên”.
Như vậy, trong bối cảnh mới, việc Triều Tiên gỡ bỏ mục tiêu thống nhất với Hàn Quốc khỏi Hiến pháp dường như không còn mang tính tuyên chiến chính trị như cách đây hai năm. Quan trọng hơn, điều đó ngụ ý rằng Triều Tiên sẽ không sử dụng vũ lực để tấn công Hàn Quốc nhằm theo đuổi mục tiêu thống nhất bán đảo, vì cơ sở pháp lý cho một quyết định như vậy đã không còn trong Hiến pháp.
Chi tiết đáng chú ý khác là, Hiến pháp sửa đổi của Bình Nhưỡng cũng không kết hợp Chỉ thị tháng 1/2024 của Chủ tịch Kim để dán nhãn Hàn Quốc là “kẻ thù chính”. Cùng với đó, vào ngày 17/5, lần đầu tiên sau 8 năm, đội tuyển bóng đá nữ Naegohyang Women's FC của Triều Tiên đã đến Hàn Quốc tham dự Giải vô địch bóng đá nữ châu Á (AFC) 2025–2026. Trong lịch sử quan hệ liên Triều, các sự kiện giao lưu thể thao không đơn thuần mang tính chất ngoại giao hay giải trí, mà trong một số trường hợp đã trở thành tình huống để sắp xếp các cuộc đàm phán chính trị. Trên cơ sở đó, có thể nhận định rằng triển vọng hàn gắn quan hệ liên Triều đang tiến triển theo chiều hướng tích cực sau quyết định sửa đổi Hiến pháp của Bình Nhưỡng.
Tất nhiên, không thể đơn giản kết luận rằng việc sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên - một sự kiện đã được lên kế hoạch trong hơn hai năm - chỉ là quyết định mang tính bối cảnh và được thúc đẩy bởi sự xuống thang căng thẳng giữa hai nước trong thời gian gần đây.
Bầu không khí tương đối êm dịu ở thời điểm hiện tại, cùng phản ứng bình thản từ phía Hàn Quốc đối với việc Triều Tiên thay đổi Hiến pháp, gợi lên một nghi ngờ: Liệu các hành động leo thang căng thẳng giữa Bình Nhưỡng và Seoul trong giai đoạn nửa đầu năm 2025 trở về trước là xuất phát từ mâu thuẫn gia tăng thực sự, hay chỉ nhằm mục đích đánh lạc hướng dư luận khỏi những trao đổi và dàn xếp âm thầm giữa hai chính quyền trong cùng khoảng thời gian? Bởi lẽ, có thể thấy, chuỗi động thái leo thang căng thẳng trong giai đoạn 2023-2025 hầu như không gây ra hậu quả kinh tế hay an ninh nghiêm trọng cho cả hai nước.
Những biến số cần tiếp tục theo dõi
Mặc dù triển vọng của quan hệ Hàn - Triều sau bước ngoặt sửa đổi Hiến pháp của Triều Tiên là tích cực, điều này không đồng nghĩa với việc căng thẳng giữa hai bên đã hoàn toàn chấm dứt. Vẫn còn những biến số quan trọng cần được tiếp tục theo dõi.
Thứ nhất, Triều Tiên vẫn chưa nêu ra vị trí đường biên giới cụ thể với Hàn Quốc - một động thái được cho là để tránh tạo ra một nguồn xích mích mới. Trong khi biên giới trên bộ giữa hai miền Triều Tiên đã được phân định rõ ràng bởi vĩ tuyến 38, việc phân định biên giới biển vẫn còn là vấn đề tranh cãi giữa hai nước khi Triều Tiên không chấp nhận tính hợp pháp của Đường giới hạn phía Bắc (NLL) - đường phân định ranh giới phi chính thức hiện nay giữa Nam - Bắc Triều ở vùng biển Hoàng Hải, vì cho rằng đây là ranh giới Mỹ đơn phương áp đặt và vi phạm luật hàng hải quốc tế. Trong quá khứ, khu vực NLL là nơi thường xuyên xảy ra các cuộc đụng độ cấp thấp, tập trận pháo binh, và các hành động khiêu khích giữa Triều Tiên và Hàn Quốc. Trong tương lai, nếu liên minh Mỹ - Hàn tổ chức các cuộc tập trận hàng hải tại khu vực còn đang tranh chấp, hành vi này rất có thể được Triều Tiên xem như một động thái khiêu khích và đe dọa chủ quyền lãnh thổ của họ, từ đó dẫn đến các biện pháp đáp trả. Mặt khác, nếu không có động thái leo thang trước từ liên minh Mỹ - Hàn, việc Triều Tiên tránh nhắc đến vấn đề phân định biên giới biển với Hàn Quốc trong Hiến pháp sửa đổi cũng có thể được ngầm hiểu là nước này đang “bật đèn xanh” với Seoul để giải quyết tranh chấp thông qua đối thoại và các biện pháp hòa bình.
Thứ hai, mục tiêu thống nhất bán đảo chỉ mới được gỡ bỏ ở phía Triều Tiên, trong khi chưa có xác nhận chính thức từ phía Hàn Quốc - quốc gia vốn cũng theo đuổi cùng mục tiêu này sau hiệp định đình chiến năm 1953, với việc duy trì hoạt động của Bộ Thống nhất (Ministry of Unification) và Viện Thống nhất Quốc gia Hàn Quốc (KINU). Lập trường “chung sống hòa bình” với Triều Tiên - được chính quyền Lee Jae Myung nhiều lần nhấn mạnh, chí ít, có thể được lý giải như một sự đồng thuận phi chính thức của Seoul về giải pháp hai nhà nước với Bình Nhưỡng. Diễn ngôn này đồng nghĩa với việc Seoul cũng sẽ khó có khả năng sử dụng vũ lực tấn công Bình Nhưỡng trước để theo đuổi mục tiêu thống nhất. Song, dù khả năng Hàn Quốc sử dụng vũ lực tấn công Triều Tiên là rất thấp, sự không rõ ràng trong tuyên bố của Seoul vẫn để lại một vùng xám cho xung đột tiềm ẩn trong tương lai.
Thứ ba, sau hơn 7 thập kỷ, bán đảo Triều Tiên vẫn là địa bàn quan trọng trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng của các cường quốc tại châu Á - Thái Bình Dương, nhất là Mỹ. Yếu tố thuận lợi cho việc hàn gắn quan hệ liên Triều ở thời điểm hiện tại là việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump không chỉ có thái độ tương đối thân thiện với Triều Tiên và Nga – quốc gia được cho là đồng minh thân cận của Bình Nhưỡng, mà còn đang bị “níu chân” ở chiến trường Trung Đông. Tuy nhiên, không có gì chắc chắn rằng chính phủ Mỹ kế nhiệm sẽ không đảo ngược chính sách để tiếp tục gây áp lực lên đồng minh Seoul nhằm tái leo thang căng thẳng với Triều Tiên như một phần của chiến lược răn đe chương trình hạt nhân quân sự của nước này, đồng thời gia tăng đòn bẩy đối với Moscow và Bắc Kinh.
Về phía Nga và Trung Quốc, mặc dù là các nhà tài trợ kinh tế và quân sự lớn của Bình Nhưỡng, hai quốc gia này hầu như không theo đuổi chủ trương can dự hoặc kích động thù địch trên bán đảo Triều Tiên. Trong khi Nga luôn đứng bên lề các vấn đề xảy ra trên bán đảo, Trung Quốc từ lâu duy trì nguyên tắc “ba không” - không chiến tranh, không bất ổn, không vũ khí hạt nhân tại Triều Tiên. Tuy vậy, sự kiềm chế của Nga và Trung Quốc không đồng nghĩa với thái độ trung lập tuyệt đối. Bình Nhưỡng đã ký hiệp ước phòng thủ lẫn nhau với cả Bắc Kinh (1961) và Moscow (2024), theo đó chỉ loại trừ sự hỗ trợ quân sự của hai cường quốc này đối với Triều Tiên trong trường hợp Triều Tiên tấn công Hàn Quốc trước - không bao gồm chiều ngược lại. Trong trường hợp có xung đột xảy ra, với liên minh Mỹ - Hàn là bên tấn công Bình Nhưỡng trước, các hiệp ước phòng thủ chung sẽ được kích hoạt, biến rủi ro đụng độ quân sự trên bán đảo trở thành một cuộc chiến ủy nhiệm giữa các cường quốc như đã từng xảy ra trong thế kỷ 20. Đây là kịch bản mà có lẽ cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều không mong muốn.
Do đó, nếu cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều cam kết xử lý các vướng mắc còn tồn tại thông qua đối thoại hòa bình, tránh các tính toán sai lầm, đồng thời quản lý hiệu quả quan hệ liên minh của mỗi nước với các cường quốc, chúng ta vẫn có thể kỳ vọng về sự “chung sống hòa bình” giữa hai quốc gia độc lập trên bán đảo Triều Tiên.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Từ khoá: Triều Tiên Hàn Quốc thống nhất bán đảo Triều Tiên hiến pháp Triều Tiên Kim Jong Un Lee Jae Myung Mỹ
