Liệu Tổng thống Lee Jae-myung có tháo gỡ được “nút thắt Gordian” trong quan hệ liên Triều?
Tổng thống Lee Jae-myung nên áp dụng cách tiếp cận “linh hoạt thực dụng” để phá băng quan hệ liên Triều. Tham khảo kinh nghiệm thời Moon Jae-in, tận dụng vai trò của các cường quốc có ảnh hưởng, và chìa cành ô liu với Triều Tiên có thể là các cân nhắc chiến lược.
Ngày 4/6, Hàn Quốc chứng kiến cuộc chuyển giao quyền lực mới khi ứng cử viên của Đảng Dân chủ đồng hành Lee Jae-myung đắc cử Tổng thống Hàn Quốc thứ 21. Tân tổng thống cam kết phục hồi nền kinh tế, cải thiện an sinh xã hội cho người dân, đồng thời đưa đất nước vượt qua khó khăn cả về đối nội lẫn đối ngoại để hàn gắn một Hàn Quốc chia rẽ và tổn thương bởi khủng hoảng triền miên.
Tình thế hiện nay có nhiều điểm tương đồng với thời điểm Tổng thống Moon Jae-in nhậm chức năm 2017, sau khi bà Park Geun-hye bị luận tội và bị phế truất. Dễ nhận thấy là khác với chính quyền thuộc đảng bảo thủ của bà Park Geun-hye và ông Yoon Suk-yeol, cả Moon và Lee đều là những nhà lãnh đạo có khuynh hướng dân chủ, với những diễn ngôn cam kết nỗ lực theo đuổi cách tiếp cận ôn hòa với Triều Tiên trong nhiệm kỳ cầm quyền của mình.
Tuy nhiên, quan hệ liên Triều lâu nay vẫn là vấn đề nhạy cảm và khó giải quyết. Vậy thì, ông Lee có thể học hỏi gì từ những người tiền nhiệm để tháo gỡ những vấn đề được ví như “nút thắt Gordian” giữa hai miền Triều Tiên?
Giải mã “nút thắt Gordian” trong quan hệ liên Triều
Nút thắt Gordian (고르디아스의 매듭) là một thuật ngữ mang tính ẩn dụ, được sử dụng khá phổ biến trong nền chính trị Hàn Quốc. Thuật ngữ này xuất phát từ một điển tích trong thần thoại Hy Lạp dùng để chỉ những vấn đề nan giải và phức tạp. Đối với vấn đề Triều Tiên, thuật ngữ này thường được dùng để mô tả sự bế tắc và phức tạp trong quan hệ liên Triều, nhất là đối với việc phi hạt nhân hóa, tháo gỡ các lệnh trừng phạt và thiết lập một nền hòa bình bền vững trên bán đảo Triều Tiên.
Trong diễn văn nhậm chức năm 2017, Tổng thống Moon Jae-in cam kết sẽ giải quyết vấn đề hạt nhân và làm dịu căng thẳng trên toàn bán đảo. Năm 2018, một quan chức cấp cao của Nhà Xanh đã ví những đề xuất đó của Tổng thống Moon Jae-in, nếu có thể thực hiện được, sẽ giống như việc “cắt đứt nút thắt Gordian”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách giữa mong muốn và khả năng triển khai là khá xa vời. Tổng thống Moon chỉ gầy dựng được nền tảng cho việc tháo gỡ những bất đồng giữa hai miền Triều Tiên ở giai đoạn đầu nhiệm kỳ, thể hiện rõ nét nhất qua việc Hàn Quốc tổ chức được ba Hội nghị Thượng đỉnh liên Triều lần lượt vào tháng 4, 5 và 8 năm 2018. Các hội nghị mang lại không khí hòa bình và đối thoại ấm áp cho hai miền Triều Tiên, nhưng về thực chất, các “đầu mối” cấu thành “nút thắt Gordian” vẫn chưa được hóa giải triệt để.
Quan hệ liên Triều trong nhiệm kỳ của Tổng thống Yoon Suk-yeol (2022-2024) ngày càng trở nên căng thẳng, chủ yếu là do lập trường cứng rắn của ông đối với Triều Tiên và việc chính quyền ông ưu tiên cho quan hệ giữa Hàn Quốc với Mỹ và Nhật Bản. Năm 2023, Hàn Quốc xác định Triều Tiên là “kẻ thù” (enemy) của đất nước nếu Bình Nhưỡng không từ bỏ các chương trình phát triển vũ khí hạt nhân và các hành động khiêu khích. Đáp trả quan điểm cứng rắn của Seoul, đầu năm 2024, Triều Tiên sửa đổi Hiến pháp và gọi Hàn Quốc là “kẻ thù chính” (principal enemy).
Tân tổng thống có thể giải quyết những bất đồng trong quan hệ liên Triều?
Trong diễn văn nhậm chức vào ngày 4/6, Tổng thống Lee Jae-myung tuyên bố sẽ “phản ứng trước những hành động khiêu khích về quân sự và hạt nhân của Triều Tiên bằng biện pháp răn đe mạnh mẽ dựa trên quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn” nhưng đồng thời cũng sẵn sàng “mở lại các kênh liên lạc với Triều Tiên và kiến tạo hòa bình trên bán đảo Triều Tiên thông qua đối thoại và hợp tác”.
Dựa trên những diễn ngôn của Lee, giới quan sát có thể kỳ vọng ông giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại của Hàn Quốc dựa trên cách tiếp cận có nhiều điểm tương đồng với những người tiền nhiệm thuộc đảng Dân chủ. Việc vừa răn đe vừa sẵn sàng đối thoại cho thấy Lee có thể sẽ tiếp cận Triều Tiên theo hai khuynh hướng song song (two-track approach) như cách mà cựu Tổng thống Moon Jae-in từng áp dụng.
Đối với vấn đề Triều Tiên, ông Lee có thể kế thừa một số di sản mà ông Moon để lại nhằm xây dựng một mối quan hệ gần gũi hơn với Triều Tiên. Cụ thể, Hàn Quốc nên nỗ lực tận dụng “ngoại giao thượng đỉnh” (summit diplomacy) nhằm tìm kiếm “sự đồng thuận ngoại vi” của cộng đồng quốc tế cho mục tiêu cải thiện quan hệ liên Triều, đồng thời kêu gọi giảm thiểu các lệnh trừng phạt nếu phía Triều Tiên thể hiện thiện chí. Đây là phương thức vốn được Tổng thống Moon Jae-in sử dụng khá nhiều nhằm đặt nền tảng và sự ủng hộ cho tiến trình hòa giải liên Triều.
Cánh cửa phi hạt nhân hóa Triều Tiên trở nên khó khăn hơn bao giờ hết do quốc gia này đã tuyên bố mình là “một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân với mục đích tự vệ” vào năm 2022. Nếu muốn thuyết phục Triều Tiên trở lại bàn đàm phán, Hàn Quốc cần chú ý đến vai trò của các quốc gia có thể tạo ảnh hưởng hay gây áp lực lên Triều Tiên.
Nga - một trong những đồng minh chiến lược quan trọng nhất của Triều Tiên - là một biến số đáng lưu ý. Trong nhiệm kỳ của nhà lãnh đạo Kim Jong-un, quan hệ giữa Triều Tiên và Nga đặc biệt khăng khít. Hai nước đã ký kết Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện (Comprehensive Strategic Partnership Treaty) Nga - Triều vào ngày 19/6/2024 (chính thức có hiệu lực từ ngày 5/12 cùng năm). Trên thực tế, Tổng thống Moon Jae-in từng tính đến vai trò “gắn kết” của Nga đối với quan hệ liên Triều khi đề ra Chính sách hướng Bắc mới (신북방정책), trong đó có dự án “Chín cầu nối” (the 9-Bridge Action Plan), nhằm tăng cường quan hệ hợp tác giữa Hàn Quốc với Nga. Trong quá trình vận động tranh cử, ông Lee cũng từng đề cập đến tầm quan trọng của việc định vị lại quan hệ với Nga và lập luận rằng Hàn Quốc không thể từ bỏ mối quan hệ này vì những ràng buộc mang tính chất “định mệnh” về địa lý và kinh tế giữa hai nước.
Bên cạnh đó, việc Tổng thống Donald Trump - người từng có kinh nghiệm đối thoại với Triều Tiên thông qua hai Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều năm 2018 và 2019 - tuyên bố sẽ tái khởi động các cuộc đối thoại trực tiếp với quốc gia này cơ bản đã tạo động lực thúc đẩy hai miền Triều Tiên hòa dịu với nhau hơn sau một khoảng thời gian căng thẳng. Thời điểm cho các cuộc đối thoại giữa Mỹ và Triều Tiên chưa được xác định do Mỹ đang ưu tiên cho vấn đề thuế quan cũng như các mối bận tâm khác (nhất là căng thẳng với Trung Quốc). Tuy nhiên, tuyên bố của người đứng đầu Nhà Trắng là tín hiệu đáng chú ý, nhất là trong bối cảnh Mỹ có thể cải thiện quan hệ với Triều Tiên như một trong những động thái nhằm cân bằng ảnh hưởng với Trung Quốc.
Ngoài việc tận dụng các tác nhân bên ngoài, Hàn Quốc có thể cân nhắc việc nối lại Hội nghị Thượng đỉnh liên Triều. Như đã trình bày ở trên, việc tổ chức các hội nghị thượng đỉnh giữa hai miền Triều Tiên, tuy có thể chưa giải quyết trọn vẹn những vấn đề vốn đã tồn tại dai dẳng trong “nút thắt Gordian” giữa Seoul và Bình Nhưỡng, nhưng có thể tạo ra một kênh để hai bên đối thoại, xúc tiến trao đổi và tăng cường hiểu biết.
Ngoài ra, nếu muốn tranh thủ được tiếng nói của các quốc gia có ảnh hưởng đến việc thúc đẩy quan hệ liên Triều, Hàn Quốc cần tập trung thúc đẩy các mối quan hệ song phương trước. Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Yoon, quan hệ giữa Hàn Quốc với Trung Quốc và Nga tương đối căng thẳng. Đối với Nga, đầu năm 2022, Hàn Quốc đã cùng các nước phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt về tài chính - ngân hàng và kiểm soát xuất khẩu lên lên Nga do những bất đồng lập trường về cuộc xung đột Nga - Ukraine. Đầu năm 2025, Hàn Quốc tiếp tục mở rộng các lệnh trừng phạt với Nga để đáp trả những hoạt động hợp tác quân sự giữa Bình Nhưỡng và Moscow. Đối với Trung Quốc, chính quyền của ông Yoon không chỉ thể hiện sự lúng túng trong việc cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc, mà còn khiến quan hệ song phương gặp nhiều trở ngại. Xing Haiming, cựu Đại sứ Trung Quốc ở Hàn Quốc từng chỉ trích chính sách ngoại giao của Hàn Quốc và cảnh báo sẽ là một “ván cược sai lầm” nếu Hàn Quốc nghiêng hẳn về phía Mỹ. Thực tế này đòi hỏi ông Lee phải vừa đủ thực dụng, vừa phải rất khéo léo để có thể điều phối được các cặp quan hệ nhằm phục vụ lợi ích quốc gia như ông từng tuyên bố.
Vậy thì, làm thế nào để Hàn Quốc, một mặt có thể cân bằng quan hệ phức tạp với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga, mặt khác có thể tăng cường tiếng nói của mình nhằm tránh tình trạng “Korea Passing” (thường xảy ra khi các nước thảo luận các vấn đề trên bán đảo Triều Tiên nhưng bỏ qua vai trò của Hàn Quốc). Rõ ràng, việc củng cố quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn và tam giác Mỹ - Nhật - Hàn trong sự cân nhắc những phản ứng từ phía Triều Tiên là một vấn đề không hề dễ dàng.
Trước mắt, Hàn Quốc cần nắm bắt tốt hơn ý chí và lập trường của Triều Tiên trong việc tái khởi động tiến trình đối thoại. Năm 2024, Triều Tiên từng tuyên bố không còn hứng thú trong vấn đề thống nhất với Hàn Quốc. Rõ ràng, việc Triều Tiên đẩy mạnh hợp tác với Nga hay duy trì quan hệ chiến lược với Trung Quốc cho thấy quốc gia này có những ưu tiên trong chọn lựa đối tác. Triều Tiên cũng dường như không mấy quan tâm đến sự kiện bầu cử tổng thống Hàn Quốc. Hơn một ngày sau khi ông Lee đắc cử, ngày 5/6, hãng thông tấn Triều Tiên (KCNA) mới đưa tin về sự kiện này một cách ngắn gọn và không có bình luận gì thêm. Điều này phù hợp với tình trạng “đóng băng” trong quan hệ liên Triều, khi Triều Tiên tuyên bố rằng quan hệ với Hàn Quốc “là mối quan hệ giữa hai quốc gia thù địch (적대적인 두 국가 관계)” vào cuối năm 2023.
Dù vậy, Tổng thống Lee Jae-myung sẽ phải đối diện với nhiều áp lực và thách thức trong nhiệm kỳ của mình. Một Hàn Quốc chia rẽ về chính trị và bất ổn về kinh tế - xã hội như hiện nay sẽ buộc ông dành nhiều thời gian cho việc ổn định tình hình trong nước, nhất là khi quốc gia này đang phải đối diện với tình trạng thất nghiệp, lạm phát cao và áp lực kinh tế khi phải ứng phó với chính sách thuế quan mới của Mỹ. Với việc một nhiệm kỳ tổng thống Hàn Quốc chỉ kéo dài 5 năm và tổng thống không được tái đắc cử, Hàn Quốc có lẽ sẽ dành ưu tiên cho các vấn đề cấp bách, nhất là về đối nội. Thêm vào đó, việc phục hồi quan hệ liên Triều vốn đã xói mòn từ cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Moon, đặc biệt xấu đi trầm trọng trong thời gian tổng thống Yoon Suk-yeol cầm quyền, đang là gánh nặng cho đương kim Tổng thống Hàn Quốc.
Sẽ còn là quá sớm để khẳng định rằng Tổng thống Lee Jae-myung có thể tháo gỡ được “nút thắt” trong quan hệ liên Triều hay sẽ có một chính sách can dự tích cực và thiện chí hơn đối với Triều Tiên như cái cách mà ông Moon từng triển khai. Dù vậy, trong tâm thế người dân Hàn Quốc đang đón chào một chính quyền mới được nhận định là sẽ linh hoạt một cách thực dụng (pragmatic flexibility) hơn, một triển vọng mới cho quan hệ liên Triều cũng được mở ra. Điều mà giới quan sát đang chờ đợi là liệu người đứng đầu Nhà Xanh có thể làm gì để cải thiện quan hệ liên Triều như đã tuyên bố trong khi vẫn duy trì các liên kết quân sự chặt chẽ với Mỹ và Nhật Bản.
Bài viết thể hiện quan điểm của riêng tác giả và không đại diện cho tổ chức hay cơ quan nào.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Ngày 4/6, Hàn Quốc chứng kiến cuộc chuyển giao quyền lực mới khi ứng cử viên của Đảng Dân chủ đồng hành Lee Jae-myung đắc cử Tổng thống Hàn Quốc thứ 21. Tân tổng thống cam kết phục hồi nền kinh tế, cải thiện an sinh xã hội cho người dân, đồng thời đưa đất nước vượt qua khó khăn cả về đối nội lẫn đối ngoại để hàn gắn một Hàn Quốc chia rẽ và tổn thương bởi khủng hoảng triền miên.
Tình thế hiện nay có nhiều điểm tương đồng với thời điểm Tổng thống Moon Jae-in nhậm chức năm 2017, sau khi bà Park Geun-hye bị luận tội và bị phế truất. Dễ nhận thấy là khác với chính quyền thuộc đảng bảo thủ của bà Park Geun-hye và ông Yoon Suk-yeol, cả Moon và Lee đều là những nhà lãnh đạo có khuynh hướng dân chủ, với những diễn ngôn cam kết nỗ lực theo đuổi cách tiếp cận ôn hòa với Triều Tiên trong nhiệm kỳ cầm quyền của mình.
Tuy nhiên, quan hệ liên Triều lâu nay vẫn là vấn đề nhạy cảm và khó giải quyết. Vậy thì, ông Lee có thể học hỏi gì từ những người tiền nhiệm để tháo gỡ những vấn đề được ví như “nút thắt Gordian” giữa hai miền Triều Tiên?
Giải mã “nút thắt Gordian” trong quan hệ liên Triều
Nút thắt Gordian (고르디아스의 매듭) là một thuật ngữ mang tính ẩn dụ, được sử dụng khá phổ biến trong nền chính trị Hàn Quốc. Thuật ngữ này xuất phát từ một điển tích trong thần thoại Hy Lạp dùng để chỉ những vấn đề nan giải và phức tạp. Đối với vấn đề Triều Tiên, thuật ngữ này thường được dùng để mô tả sự bế tắc và phức tạp trong quan hệ liên Triều, nhất là đối với việc phi hạt nhân hóa, tháo gỡ các lệnh trừng phạt và thiết lập một nền hòa bình bền vững trên bán đảo Triều Tiên.
Trong diễn văn nhậm chức năm 2017, Tổng thống Moon Jae-in cam kết sẽ giải quyết vấn đề hạt nhân và làm dịu căng thẳng trên toàn bán đảo. Năm 2018, một quan chức cấp cao của Nhà Xanh đã ví những đề xuất đó của Tổng thống Moon Jae-in, nếu có thể thực hiện được, sẽ giống như việc “cắt đứt nút thắt Gordian”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khoảng cách giữa mong muốn và khả năng triển khai là khá xa vời. Tổng thống Moon chỉ gầy dựng được nền tảng cho việc tháo gỡ những bất đồng giữa hai miền Triều Tiên ở giai đoạn đầu nhiệm kỳ, thể hiện rõ nét nhất qua việc Hàn Quốc tổ chức được ba Hội nghị Thượng đỉnh liên Triều lần lượt vào tháng 4, 5 và 8 năm 2018. Các hội nghị mang lại không khí hòa bình và đối thoại ấm áp cho hai miền Triều Tiên, nhưng về thực chất, các “đầu mối” cấu thành “nút thắt Gordian” vẫn chưa được hóa giải triệt để.
Quan hệ liên Triều trong nhiệm kỳ của Tổng thống Yoon Suk-yeol (2022-2024) ngày càng trở nên căng thẳng, chủ yếu là do lập trường cứng rắn của ông đối với Triều Tiên và việc chính quyền ông ưu tiên cho quan hệ giữa Hàn Quốc với Mỹ và Nhật Bản. Năm 2023, Hàn Quốc xác định Triều Tiên là “kẻ thù” (enemy) của đất nước nếu Bình Nhưỡng không từ bỏ các chương trình phát triển vũ khí hạt nhân và các hành động khiêu khích. Đáp trả quan điểm cứng rắn của Seoul, đầu năm 2024, Triều Tiên sửa đổi Hiến pháp và gọi Hàn Quốc là “kẻ thù chính” (principal enemy).
Tân tổng thống có thể giải quyết những bất đồng trong quan hệ liên Triều?
Trong diễn văn nhậm chức vào ngày 4/6, Tổng thống Lee Jae-myung tuyên bố sẽ “phản ứng trước những hành động khiêu khích về quân sự và hạt nhân của Triều Tiên bằng biện pháp răn đe mạnh mẽ dựa trên quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn” nhưng đồng thời cũng sẵn sàng “mở lại các kênh liên lạc với Triều Tiên và kiến tạo hòa bình trên bán đảo Triều Tiên thông qua đối thoại và hợp tác”.
Dựa trên những diễn ngôn của Lee, giới quan sát có thể kỳ vọng ông giải quyết các vấn đề đối nội và đối ngoại của Hàn Quốc dựa trên cách tiếp cận có nhiều điểm tương đồng với những người tiền nhiệm thuộc đảng Dân chủ. Việc vừa răn đe vừa sẵn sàng đối thoại cho thấy Lee có thể sẽ tiếp cận Triều Tiên theo hai khuynh hướng song song (two-track approach) như cách mà cựu Tổng thống Moon Jae-in từng áp dụng.
Đối với vấn đề Triều Tiên, ông Lee có thể kế thừa một số di sản mà ông Moon để lại nhằm xây dựng một mối quan hệ gần gũi hơn với Triều Tiên. Cụ thể, Hàn Quốc nên nỗ lực tận dụng “ngoại giao thượng đỉnh” (summit diplomacy) nhằm tìm kiếm “sự đồng thuận ngoại vi” của cộng đồng quốc tế cho mục tiêu cải thiện quan hệ liên Triều, đồng thời kêu gọi giảm thiểu các lệnh trừng phạt nếu phía Triều Tiên thể hiện thiện chí. Đây là phương thức vốn được Tổng thống Moon Jae-in sử dụng khá nhiều nhằm đặt nền tảng và sự ủng hộ cho tiến trình hòa giải liên Triều.
Cánh cửa phi hạt nhân hóa Triều Tiên trở nên khó khăn hơn bao giờ hết do quốc gia này đã tuyên bố mình là “một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân với mục đích tự vệ” vào năm 2022. Nếu muốn thuyết phục Triều Tiên trở lại bàn đàm phán, Hàn Quốc cần chú ý đến vai trò của các quốc gia có thể tạo ảnh hưởng hay gây áp lực lên Triều Tiên.
Nga - một trong những đồng minh chiến lược quan trọng nhất của Triều Tiên - là một biến số đáng lưu ý. Trong nhiệm kỳ của nhà lãnh đạo Kim Jong-un, quan hệ giữa Triều Tiên và Nga đặc biệt khăng khít. Hai nước đã ký kết Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện (Comprehensive Strategic Partnership Treaty) Nga - Triều vào ngày 19/6/2024 (chính thức có hiệu lực từ ngày 5/12 cùng năm). Trên thực tế, Tổng thống Moon Jae-in từng tính đến vai trò “gắn kết” của Nga đối với quan hệ liên Triều khi đề ra Chính sách hướng Bắc mới (신북방정책), trong đó có dự án “Chín cầu nối” (the 9-Bridge Action Plan), nhằm tăng cường quan hệ hợp tác giữa Hàn Quốc với Nga. Trong quá trình vận động tranh cử, ông Lee cũng từng đề cập đến tầm quan trọng của việc định vị lại quan hệ với Nga và lập luận rằng Hàn Quốc không thể từ bỏ mối quan hệ này vì những ràng buộc mang tính chất “định mệnh” về địa lý và kinh tế giữa hai nước.
Bên cạnh đó, việc Tổng thống Donald Trump - người từng có kinh nghiệm đối thoại với Triều Tiên thông qua hai Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều năm 2018 và 2019 - tuyên bố sẽ tái khởi động các cuộc đối thoại trực tiếp với quốc gia này cơ bản đã tạo động lực thúc đẩy hai miền Triều Tiên hòa dịu với nhau hơn sau một khoảng thời gian căng thẳng. Thời điểm cho các cuộc đối thoại giữa Mỹ và Triều Tiên chưa được xác định do Mỹ đang ưu tiên cho vấn đề thuế quan cũng như các mối bận tâm khác (nhất là căng thẳng với Trung Quốc). Tuy nhiên, tuyên bố của người đứng đầu Nhà Trắng là tín hiệu đáng chú ý, nhất là trong bối cảnh Mỹ có thể cải thiện quan hệ với Triều Tiên như một trong những động thái nhằm cân bằng ảnh hưởng với Trung Quốc.
Ngoài việc tận dụng các tác nhân bên ngoài, Hàn Quốc có thể cân nhắc việc nối lại Hội nghị Thượng đỉnh liên Triều. Như đã trình bày ở trên, việc tổ chức các hội nghị thượng đỉnh giữa hai miền Triều Tiên, tuy có thể chưa giải quyết trọn vẹn những vấn đề vốn đã tồn tại dai dẳng trong “nút thắt Gordian” giữa Seoul và Bình Nhưỡng, nhưng có thể tạo ra một kênh để hai bên đối thoại, xúc tiến trao đổi và tăng cường hiểu biết.
Ngoài ra, nếu muốn tranh thủ được tiếng nói của các quốc gia có ảnh hưởng đến việc thúc đẩy quan hệ liên Triều, Hàn Quốc cần tập trung thúc đẩy các mối quan hệ song phương trước. Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Yoon, quan hệ giữa Hàn Quốc với Trung Quốc và Nga tương đối căng thẳng. Đối với Nga, đầu năm 2022, Hàn Quốc đã cùng các nước phương Tây áp đặt lệnh trừng phạt về tài chính - ngân hàng và kiểm soát xuất khẩu lên lên Nga do những bất đồng lập trường về cuộc xung đột Nga - Ukraine. Đầu năm 2025, Hàn Quốc tiếp tục mở rộng các lệnh trừng phạt với Nga để đáp trả những hoạt động hợp tác quân sự giữa Bình Nhưỡng và Moscow. Đối với Trung Quốc, chính quyền của ông Yoon không chỉ thể hiện sự lúng túng trong việc cân bằng giữa Mỹ và Trung Quốc, mà còn khiến quan hệ song phương gặp nhiều trở ngại. Xing Haiming, cựu Đại sứ Trung Quốc ở Hàn Quốc từng chỉ trích chính sách ngoại giao của Hàn Quốc và cảnh báo sẽ là một “ván cược sai lầm” nếu Hàn Quốc nghiêng hẳn về phía Mỹ. Thực tế này đòi hỏi ông Lee phải vừa đủ thực dụng, vừa phải rất khéo léo để có thể điều phối được các cặp quan hệ nhằm phục vụ lợi ích quốc gia như ông từng tuyên bố.
Vậy thì, làm thế nào để Hàn Quốc, một mặt có thể cân bằng quan hệ phức tạp với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga, mặt khác có thể tăng cường tiếng nói của mình nhằm tránh tình trạng “Korea Passing” (thường xảy ra khi các nước thảo luận các vấn đề trên bán đảo Triều Tiên nhưng bỏ qua vai trò của Hàn Quốc). Rõ ràng, việc củng cố quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn và tam giác Mỹ - Nhật - Hàn trong sự cân nhắc những phản ứng từ phía Triều Tiên là một vấn đề không hề dễ dàng.
Trước mắt, Hàn Quốc cần nắm bắt tốt hơn ý chí và lập trường của Triều Tiên trong việc tái khởi động tiến trình đối thoại. Năm 2024, Triều Tiên từng tuyên bố không còn hứng thú trong vấn đề thống nhất với Hàn Quốc. Rõ ràng, việc Triều Tiên đẩy mạnh hợp tác với Nga hay duy trì quan hệ chiến lược với Trung Quốc cho thấy quốc gia này có những ưu tiên trong chọn lựa đối tác. Triều Tiên cũng dường như không mấy quan tâm đến sự kiện bầu cử tổng thống Hàn Quốc. Hơn một ngày sau khi ông Lee đắc cử, ngày 5/6, hãng thông tấn Triều Tiên (KCNA) mới đưa tin về sự kiện này một cách ngắn gọn và không có bình luận gì thêm. Điều này phù hợp với tình trạng “đóng băng” trong quan hệ liên Triều, khi Triều Tiên tuyên bố rằng quan hệ với Hàn Quốc “là mối quan hệ giữa hai quốc gia thù địch (적대적인 두 국가 관계)” vào cuối năm 2023.
Dù vậy, Tổng thống Lee Jae-myung sẽ phải đối diện với nhiều áp lực và thách thức trong nhiệm kỳ của mình. Một Hàn Quốc chia rẽ về chính trị và bất ổn về kinh tế - xã hội như hiện nay sẽ buộc ông dành nhiều thời gian cho việc ổn định tình hình trong nước, nhất là khi quốc gia này đang phải đối diện với tình trạng thất nghiệp, lạm phát cao và áp lực kinh tế khi phải ứng phó với chính sách thuế quan mới của Mỹ. Với việc một nhiệm kỳ tổng thống Hàn Quốc chỉ kéo dài 5 năm và tổng thống không được tái đắc cử, Hàn Quốc có lẽ sẽ dành ưu tiên cho các vấn đề cấp bách, nhất là về đối nội. Thêm vào đó, việc phục hồi quan hệ liên Triều vốn đã xói mòn từ cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Moon, đặc biệt xấu đi trầm trọng trong thời gian tổng thống Yoon Suk-yeol cầm quyền, đang là gánh nặng cho đương kim Tổng thống Hàn Quốc.
Sẽ còn là quá sớm để khẳng định rằng Tổng thống Lee Jae-myung có thể tháo gỡ được “nút thắt” trong quan hệ liên Triều hay sẽ có một chính sách can dự tích cực và thiện chí hơn đối với Triều Tiên như cái cách mà ông Moon từng triển khai. Dù vậy, trong tâm thế người dân Hàn Quốc đang đón chào một chính quyền mới được nhận định là sẽ linh hoạt một cách thực dụng (pragmatic flexibility) hơn, một triển vọng mới cho quan hệ liên Triều cũng được mở ra. Điều mà giới quan sát đang chờ đợi là liệu người đứng đầu Nhà Xanh có thể làm gì để cải thiện quan hệ liên Triều như đã tuyên bố trong khi vẫn duy trì các liên kết quân sự chặt chẽ với Mỹ và Nhật Bản.
Bài viết thể hiện quan điểm của riêng tác giả và không đại diện cho tổ chức hay cơ quan nào.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Từ khoá: quan hệ liên Triều Hàn Quốc Triều Tiên
