Nepal 2025–2026: Từ xung lực đường phố đến thử thách hậu khủng hoảng
Cuộc biểu tình của Gen Z tại Nepal nêu bật thử thách về quản trị quốc gia: Làm thế nào để chuyển hóa sự bất mãn xã hội thành các thay đổi thể chế bền vững, thay vì lặp lại chu kỳ bất ổn chính trị kéo dài?
Các phong trào phản kháng quần chúng thường có sức mạnh phá vỡ cấu trúc chính trị trì trệ, nhưng hiếm khi kiến tạo được một bộ máy nhà nước ổn định. Đám đông trên đường phố có thể lật đổ một chính phủ trong thời gian ngắn, nhưng quá trình thiết lập các định chế quản trị lâu bền lại đòi hỏi kỹ thuật lập pháp và sự thỏa hiệp chính trị.
Thực tiễn biểu tình của Gen Z tại Nepal giai đoạn 2025–2026 cho thấy rõ thách thức này: việc lật đổ cấu trúc cũ chỉ là bước đầu, rủi ro thực sự nằm ở khoảng trống quyền lực sau đó và nguy cơ tái diễn khủng hoảng nếu thiếu vắng một lộ trình hiến định rõ ràng.
Bối cảnh khủng hoảng và tiến trình chuyển giao quyền lực tại Nepal
Cuộc khủng hoảng chính trị tại Nepal bùng phát vào mùa thu năm 2025 là hệ quả tất yếu của một quá trình xói mòn niềm tin kéo dài giữa chính quyền và người dân. Nhiều năm liền, quốc gia Nam Á này mắc kẹt trong tình trạng trì trệ kinh tế. Theo dữ liệu từ năm 2024 của Ngân hàng Thế giới (World Bank), kiều hối chiếm tới khoảng 27-28% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nepal, khiến nền kinh tế cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên (độ tuổi 15-24) liên tục duy trì ở mức cao, ước tính vượt ngưỡng 20%. Trái ngược với bức tranh kinh tế ảm đạm của đại đa số người dân, giới tinh hoa tại thủ đô Kathmandu lại duy trì một hệ thống chia chác quyền lực mang nặng tính gia đình trị và chủ nghĩa thân hữu.
Sự bất công xã hội kéo dài đã tìm thấy lối thoát trên không gian mạng, nơi Gen Z – những người trẻ sinh ra trong thời đại số – bắt đầu cất lên tiếng nói. Thông qua các chiến dịch trực tuyến với hashtag #NepoBaby (thuật ngữ dùng để mỉa mai những cá nhân được hưởng đặc quyền nhờ vị thế chính trị hoặc kinh tế của gia đình), giới trẻ Nepal đã bóc trần lối sống xa hoa và các đặc quyền phi lý của con cháu giới chính trị gia. Phong trào này không chỉ gồm những lời châm biếm trên mạng xã hội, mà sâu xa hơn, nó làm bộc lộ sự mất niềm tin của Gen Z đối với giới tinh hoa tại đất nước này. Sự bất mãn lan rộng trong một bộ phận lớn thanh niên thị thành – những người có năng lực nhưng cảm thấy bị tước đoạt cơ hội thăng tiến bởi một hệ thống thiên vị. Phong trào giúp tái định hình nhận thức chính trị: biến sự cam chịu truyền thống thành những đòi hỏi gay gắt về tính minh bạch và công bằng xã hội.
Căng thẳng đạt đỉnh điểm vào ngày 4/9/2025, khi chính phủ của Thủ tướng K.P. Sharma Oli ban hành lệnh cấm đối với 26 nền tảng mạng xã hội. Dưới góc nhìn của chính quyền, đây là biện pháp nhằm kiểm soát thông tin và hạn chế làn sóng chỉ trích. Tuy nhiên, đối với Gen Z, quyết định này không chỉ bóp nghẹt quyền tự do ngôn luận mà còn triệt tiêu phương tiện giao tiếp và các mô hình kinh doanh nhỏ lẻ trực tuyến mà họ đang phụ thuộc để mưu sinh. Bị dồn vào chân tường, những người biểu tình trẻ tuổi đã nhanh chóng thích ứng bằng cách chuyển sang các nền tảng ngách như Discord để liên lạc và điều phối chiến thuật. Sự linh hoạt này biến một nhóm bất mãn rải rác thành một mạng lưới phản kháng có tổ chức, khó bị giám sát bởi các công cụ truyền thống của nhà nước và sẵn sàng bước ra đường phố để đối đầu trực diện.
Chỉ trong vài ngày, các cuộc biểu tình lan rộng khắp thủ đô Kathmandu và nhiều thành phố lớn. Hàng trăm nghìn người tràn ngập các giao lộ, làm tê liệt hoạt động giao thông và các cơ quan hành chính đầu não. Khi thiếu vắng một ban lãnh đạo chính trị có cương lĩnh rõ ràng, sự bộc phát của đám đông nhanh chóng chuyển thành các cuộc đụng độ khốc liệt với lực lượng cảnh sát chống bạo động. Hậu quả để lại là sự đình trệ hoàn toàn của hệ thống an ninh quốc gia, thiệt hại cơ sở hạ tầng ước tính 586 triệu USD, và bi thảm nhất là sự hy sinh của hơn 70 sinh mạng. Trước áp lực không thể vãn hồi từ đường phố, Thủ tướng K.P. Sharma Oli buộc phải đệ đơn từ chức, chính thức chấm dứt nhiệm kỳ của chính quyền cũ và đẩy đất nước vào một khoảng trống quyền lực lớn.
Chính biến động mang tính bước ngoặt này đã đưa phong trào vượt lên khuôn khổ của một cuộc bạo loạn thông thường. Xét về bản chất, làn sóng nổi dậy tháng 9/2025 không đơn thuần là một cuộc bạo loạn bộc phát, mà còn tạo ra ba chuyển dịch cốt lõi trong đời sống chính trị Nepal. Thứ nhất, phong trào đã phá vỡ thế độc quyền cầm quyền kéo dài nhiều thập kỷ của vòng tròn lãnh đạo già cỗi, buộc hệ thống đảng phái phải thừa nhận một thế hệ cử tri mới có thể khước từ văn hóa thân hữu. Thứ hai, việc sử dụng các nền tảng số phi tập trung (như điều phối qua Discord hay chiến dịch vạch trần đặc quyền #NepoBaby) đã định hình một phương thức kháng cự mới có thể vô hiệu hóa khả năng kiểm soát thông tin truyền thống của nhà nước. Thứ ba, tác động mang tính bước ngoặt của phong trào nằm ở chính nghịch lý hậu khủng hoảng: lật đổ một chính phủ chỉ mất vài ngày trên đường phố, nhưng việc tái thiết trật tự đòi hỏi sự chuyển dịch từ năng lượng đám đông sang năng lực nghị trường. Thực tế này đã buộc phong trào phải gắn kết với các lực lượng chính trị mới, như sự “trỗi dậy” của thị trưởng Balen Shah và Đảng Độc lập Quốc gia Nepal - Rastriya Swatantra Party (RSP), để chuyển hóa áp lực đường phố thành các thiết chế cầm quyền hợp hiến.
Những thách thức và rủi ro hậu khủng hoảng
Với bước ngoặt từ cuộc tổng tuyển cử năm 2026 và tiến trình cải cách hiến pháp quy mô lớn nhằm đại tu bộ máy nhà nước, Nepal tưởng chừng đã sở hữu đầy đủ động năng để phá vỡ trật tự cũ. Dẫu vậy, sau bầu cử, có những rủi ro chính trị mới ở Nepal, đe dọa đẩy quốc gia vùng Himalaya này vào một vòng lặp bất ổn mới.
Rủi ro đầu tiên có nguồn gốc từ nguy cơ “tính chuyên chế của đa số” (Tyranny of the Majority) - hiện tượng khi một phe phái nắm giữ số ghế áp đảo tại nghị trường lạm dụng quyền lực để thông qua các đạo luật phục vụ lợi ích riêng, phớt lờ tiếng nói và chèn ép quyền lợi của các nhóm thiểu số - và sự rạn nứt của khối đồng thuận quốc gia. Việc Đảng RSP lợi dụng lợi thế nắm giữ đa số tại nghị trường để áp đặt ý chí lập pháp thay vì tìm kiếm sự thỏa hiệp và đối thoại đang đẩy tiến trình lập hiến vào thế đối đầu trực diện với các lực lượng chính trị truyền thống như Đảng Quốc đại Nepal (Nepali Congress) và Đảng Cộng sản Nepal Marxist-Leninist thống nhất (CPN-UML). Đáng lo ngại hơn, sự rạn nứt này không chỉ giới hạn ở giới tinh hoa chính trị mà còn lan rộng xuống tầng lớp cơ sở, khi chính những nhóm thanh niên Gen Z – lực lượng nòng cốt của cuộc cách mạng đường phố – cũng quay lưng tẩy chay chính phủ của Thủ tướng Balendra Shah vì cảm thấy bị gạt ra ngoài lề của tiến trình tái thiết đất nước.
Sự mong manh của tiến trình lập hiến còn bị ảnh hưởng bởi khiếm khuyết về năng lực kỹ trị của giới tinh hoa mới. Quyết định bổ nhiệm Asim Shah – một nhà làm phim kiêm cố vấn chính trị thiếu vắng hoàn toàn nền tảng chuyên môn về luật học và hiến pháp – vào vị trí Trưởng ban Sửa đổi Hiến pháp đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ giới học thuật và giới hành nghề luật. Việc một ủy ban mang trọng trách định hình sinh mệnh quốc gia lại vắng bóng các chuyên gia pháp lý kỳ cựu, đi kèm với sự mất cân bằng về giới tính khi thành phần phần lớn là nam giới . Hệ quả tất yếu của sự thiếu hụt chiều sâu hiến định này là việc các đề xuất sửa đổi có xu hướng cảm tính chính trị và tư duy dân túy, thay vì dựa trên nền tảng của kỷ luật hiến định tinh vi nhằm tạo ra một hệ thống thiết chế bền vững. Điển hình là việc vội vã thúc đẩy các thay đổi cấu trúc căn bản như bãi bỏ hệ thống liên bang hay áp đặt các thay đổi bầu cử theo ý chí số đông mà thiếu vắng các đánh giá tác động một cách đa chiều.
Bên cạnh những lỗ hổng thể chế và sự thiếu hụt về hành lang pháp lý, mọi kiến trúc thượng tầng sẽ đối diện với nguy cơ khủng hoảng một lần nữa nếu áp lực thất nghiệp trong nước và sự phụ thuộc vào nguồn kiều hồi không được giải quyết triệt để. Nền kinh tế Nepal hiện tại vẫn bấp bênh do phụ thuộc quá sâu vào nguồn kiều hối từ lao động xuất khẩu. Nếu chính quyền của Thủ tướng Balen Shah không thể hiện thực hóa các cam kết chính trị bằng những chính sách kinh tế thực dụng nhằm kích thích sản xuất và tạo ra việc làm, sự kiên nhẫn của xã hội sẽ nhanh chóng cạn kiệt. Một khi khế ước xã hội bị phá vỡ, chính đám đông từng đưa giới tinh hoa mới lên đỉnh cao quyền lực rất có thể sẽ lại là những người châm ngòi cho ngọn lửa bùng phát trên đường phố.
Thực tiễn khủng hoảng tại Nepal cùng tiến trình chuyển dịch từ áp lực đường phố sang công tác lập hiến làm nổi bật một quy luật chính trị: các cuộc biểu tình có thể lật đổ một chế độ, nhưng không thể tự kiến tạo một quốc gia. Khi dư âm của sự phẫn nộ qua đi, một nhà nước không thể vận hành dựa trên cảm tính đám đông hay các phong trào mạng xã hội. Để triệt tiêu cội rễ bất ổn, hệ thống chính trị không thể cho phép phe đa số lợi dụng sức mạnh số đông để áp đặt lập pháp và gạt bỏ phe thiểu số. Sự tồn vong của quốc gia phụ thuộc vào tính nghiêm minh của kỷ luật hiến định – nơi mọi xung đột được điều tiết qua kênh nghị trường và được dung hòa bằng các thiết chế kiểm soát quyền lực minh bạch. Suy cho cùng, việc lật đổ một chính phủ trên đường phố mới chỉ là bước khởi đầu; năng lực quản trị, chất lượng chính sách vĩ mô và sự ổn định của bộ máy hậu khủng hoảng mới là thước đo thực chất cho sự phát triển bền vững.
***
Biến động chính trị tại Nepal giai đoạn 2025–2026 đặt ra một bài toán kinh điển trong quản trị quốc gia: thách thức chuyển hóa xung lực phản kháng xã hội thành năng lực kiến tạo thể chế. Thực tiễn từ chuỗi sự kiện này chứng minh rằng sức mạnh của các phong trào đường phố hay những chiến thắng tại nghị trường mới chỉ dừng lại ở bước phá vỡ cấu trúc quyền lực cũ. Để thiết lập một nhà nước pháp trị bền vững, việc điều hành không thể nương tựa vào áp lực của số đông hay chủ nghĩa dân túy. Thay vào đó, nền tảng của sự ổn định phải được định hình bởi kỷ luật hiến định, cơ chế kiểm soát quyền lực (checks and balances) minh bạch và các cải cách kinh tế vĩ mô thực dụng. Chỉ khi tái thiết lập thành công khế ước xã hội – nơi niềm tin và sự gắn kết chặt chẽ giữa giới lãnh đạo chính trị với nhân dân được khôi phục vững chắc – bằng việc giải quyết triệt để bài toán việc làm và giảm phụ thuộc kinh tế từ bên ngoài, Nepal mới có thể thoát khỏi chu kỳ khủng hoảng để bước vào một trật tự quản trị thực chất.
Lê Lam Kiều là sinh viên của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Lĩnh vực nghiên cứu của Lam Kiều là triết học chính trị, kinh tế học thể chế và an ninh hàng hải.
Các phong trào phản kháng quần chúng thường có sức mạnh phá vỡ cấu trúc chính trị trì trệ, nhưng hiếm khi kiến tạo được một bộ máy nhà nước ổn định. Đám đông trên đường phố có thể lật đổ một chính phủ trong thời gian ngắn, nhưng quá trình thiết lập các định chế quản trị lâu bền lại đòi hỏi kỹ thuật lập pháp và sự thỏa hiệp chính trị.
Thực tiễn biểu tình của Gen Z tại Nepal giai đoạn 2025–2026 cho thấy rõ thách thức này: việc lật đổ cấu trúc cũ chỉ là bước đầu, rủi ro thực sự nằm ở khoảng trống quyền lực sau đó và nguy cơ tái diễn khủng hoảng nếu thiếu vắng một lộ trình hiến định rõ ràng.
Bối cảnh khủng hoảng và tiến trình chuyển giao quyền lực tại Nepal
Cuộc khủng hoảng chính trị tại Nepal bùng phát vào mùa thu năm 2025 là hệ quả tất yếu của một quá trình xói mòn niềm tin kéo dài giữa chính quyền và người dân. Nhiều năm liền, quốc gia Nam Á này mắc kẹt trong tình trạng trì trệ kinh tế. Theo dữ liệu từ năm 2024 của Ngân hàng Thế giới (World Bank), kiều hối chiếm tới khoảng 27-28% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nepal, khiến nền kinh tế cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ bên ngoài. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên (độ tuổi 15-24) liên tục duy trì ở mức cao, ước tính vượt ngưỡng 20%. Trái ngược với bức tranh kinh tế ảm đạm của đại đa số người dân, giới tinh hoa tại thủ đô Kathmandu lại duy trì một hệ thống chia chác quyền lực mang nặng tính gia đình trị và chủ nghĩa thân hữu.
Sự bất công xã hội kéo dài đã tìm thấy lối thoát trên không gian mạng, nơi Gen Z – những người trẻ sinh ra trong thời đại số – bắt đầu cất lên tiếng nói. Thông qua các chiến dịch trực tuyến với hashtag #NepoBaby (thuật ngữ dùng để mỉa mai những cá nhân được hưởng đặc quyền nhờ vị thế chính trị hoặc kinh tế của gia đình), giới trẻ Nepal đã bóc trần lối sống xa hoa và các đặc quyền phi lý của con cháu giới chính trị gia. Phong trào này không chỉ gồm những lời châm biếm trên mạng xã hội, mà sâu xa hơn, nó làm bộc lộ sự mất niềm tin của Gen Z đối với giới tinh hoa tại đất nước này. Sự bất mãn lan rộng trong một bộ phận lớn thanh niên thị thành – những người có năng lực nhưng cảm thấy bị tước đoạt cơ hội thăng tiến bởi một hệ thống thiên vị. Phong trào giúp tái định hình nhận thức chính trị: biến sự cam chịu truyền thống thành những đòi hỏi gay gắt về tính minh bạch và công bằng xã hội.
Căng thẳng đạt đỉnh điểm vào ngày 4/9/2025, khi chính phủ của Thủ tướng K.P. Sharma Oli ban hành lệnh cấm đối với 26 nền tảng mạng xã hội. Dưới góc nhìn của chính quyền, đây là biện pháp nhằm kiểm soát thông tin và hạn chế làn sóng chỉ trích. Tuy nhiên, đối với Gen Z, quyết định này không chỉ bóp nghẹt quyền tự do ngôn luận mà còn triệt tiêu phương tiện giao tiếp và các mô hình kinh doanh nhỏ lẻ trực tuyến mà họ đang phụ thuộc để mưu sinh. Bị dồn vào chân tường, những người biểu tình trẻ tuổi đã nhanh chóng thích ứng bằng cách chuyển sang các nền tảng ngách như Discord để liên lạc và điều phối chiến thuật. Sự linh hoạt này biến một nhóm bất mãn rải rác thành một mạng lưới phản kháng có tổ chức, khó bị giám sát bởi các công cụ truyền thống của nhà nước và sẵn sàng bước ra đường phố để đối đầu trực diện.
Chỉ trong vài ngày, các cuộc biểu tình lan rộng khắp thủ đô Kathmandu và nhiều thành phố lớn. Hàng trăm nghìn người tràn ngập các giao lộ, làm tê liệt hoạt động giao thông và các cơ quan hành chính đầu não. Khi thiếu vắng một ban lãnh đạo chính trị có cương lĩnh rõ ràng, sự bộc phát của đám đông nhanh chóng chuyển thành các cuộc đụng độ khốc liệt với lực lượng cảnh sát chống bạo động. Hậu quả để lại là sự đình trệ hoàn toàn của hệ thống an ninh quốc gia, thiệt hại cơ sở hạ tầng ước tính 586 triệu USD, và bi thảm nhất là sự hy sinh của hơn 70 sinh mạng. Trước áp lực không thể vãn hồi từ đường phố, Thủ tướng K.P. Sharma Oli buộc phải đệ đơn từ chức, chính thức chấm dứt nhiệm kỳ của chính quyền cũ và đẩy đất nước vào một khoảng trống quyền lực lớn.
Chính biến động mang tính bước ngoặt này đã đưa phong trào vượt lên khuôn khổ của một cuộc bạo loạn thông thường. Xét về bản chất, làn sóng nổi dậy tháng 9/2025 không đơn thuần là một cuộc bạo loạn bộc phát, mà còn tạo ra ba chuyển dịch cốt lõi trong đời sống chính trị Nepal. Thứ nhất, phong trào đã phá vỡ thế độc quyền cầm quyền kéo dài nhiều thập kỷ của vòng tròn lãnh đạo già cỗi, buộc hệ thống đảng phái phải thừa nhận một thế hệ cử tri mới có thể khước từ văn hóa thân hữu. Thứ hai, việc sử dụng các nền tảng số phi tập trung (như điều phối qua Discord hay chiến dịch vạch trần đặc quyền #NepoBaby) đã định hình một phương thức kháng cự mới có thể vô hiệu hóa khả năng kiểm soát thông tin truyền thống của nhà nước. Thứ ba, tác động mang tính bước ngoặt của phong trào nằm ở chính nghịch lý hậu khủng hoảng: lật đổ một chính phủ chỉ mất vài ngày trên đường phố, nhưng việc tái thiết trật tự đòi hỏi sự chuyển dịch từ năng lượng đám đông sang năng lực nghị trường. Thực tế này đã buộc phong trào phải gắn kết với các lực lượng chính trị mới, như sự “trỗi dậy” của thị trưởng Balen Shah và Đảng Độc lập Quốc gia Nepal - Rastriya Swatantra Party (RSP), để chuyển hóa áp lực đường phố thành các thiết chế cầm quyền hợp hiến.
Những thách thức và rủi ro hậu khủng hoảng
Với bước ngoặt từ cuộc tổng tuyển cử năm 2026 và tiến trình cải cách hiến pháp quy mô lớn nhằm đại tu bộ máy nhà nước, Nepal tưởng chừng đã sở hữu đầy đủ động năng để phá vỡ trật tự cũ. Dẫu vậy, sau bầu cử, có những rủi ro chính trị mới ở Nepal, đe dọa đẩy quốc gia vùng Himalaya này vào một vòng lặp bất ổn mới.
Rủi ro đầu tiên có nguồn gốc từ nguy cơ “tính chuyên chế của đa số” (Tyranny of the Majority) - hiện tượng khi một phe phái nắm giữ số ghế áp đảo tại nghị trường lạm dụng quyền lực để thông qua các đạo luật phục vụ lợi ích riêng, phớt lờ tiếng nói và chèn ép quyền lợi của các nhóm thiểu số - và sự rạn nứt của khối đồng thuận quốc gia. Việc Đảng RSP lợi dụng lợi thế nắm giữ đa số tại nghị trường để áp đặt ý chí lập pháp thay vì tìm kiếm sự thỏa hiệp và đối thoại đang đẩy tiến trình lập hiến vào thế đối đầu trực diện với các lực lượng chính trị truyền thống như Đảng Quốc đại Nepal (Nepali Congress) và Đảng Cộng sản Nepal Marxist-Leninist thống nhất (CPN-UML). Đáng lo ngại hơn, sự rạn nứt này không chỉ giới hạn ở giới tinh hoa chính trị mà còn lan rộng xuống tầng lớp cơ sở, khi chính những nhóm thanh niên Gen Z – lực lượng nòng cốt của cuộc cách mạng đường phố – cũng quay lưng tẩy chay chính phủ của Thủ tướng Balendra Shah vì cảm thấy bị gạt ra ngoài lề của tiến trình tái thiết đất nước.
Sự mong manh của tiến trình lập hiến còn bị ảnh hưởng bởi khiếm khuyết về năng lực kỹ trị của giới tinh hoa mới. Quyết định bổ nhiệm Asim Shah – một nhà làm phim kiêm cố vấn chính trị thiếu vắng hoàn toàn nền tảng chuyên môn về luật học và hiến pháp – vào vị trí Trưởng ban Sửa đổi Hiến pháp đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ giới học thuật và giới hành nghề luật. Việc một ủy ban mang trọng trách định hình sinh mệnh quốc gia lại vắng bóng các chuyên gia pháp lý kỳ cựu, đi kèm với sự mất cân bằng về giới tính khi thành phần phần lớn là nam giới . Hệ quả tất yếu của sự thiếu hụt chiều sâu hiến định này là việc các đề xuất sửa đổi có xu hướng cảm tính chính trị và tư duy dân túy, thay vì dựa trên nền tảng của kỷ luật hiến định tinh vi nhằm tạo ra một hệ thống thiết chế bền vững. Điển hình là việc vội vã thúc đẩy các thay đổi cấu trúc căn bản như bãi bỏ hệ thống liên bang hay áp đặt các thay đổi bầu cử theo ý chí số đông mà thiếu vắng các đánh giá tác động một cách đa chiều.
Bên cạnh những lỗ hổng thể chế và sự thiếu hụt về hành lang pháp lý, mọi kiến trúc thượng tầng sẽ đối diện với nguy cơ khủng hoảng một lần nữa nếu áp lực thất nghiệp trong nước và sự phụ thuộc vào nguồn kiều hồi không được giải quyết triệt để. Nền kinh tế Nepal hiện tại vẫn bấp bênh do phụ thuộc quá sâu vào nguồn kiều hối từ lao động xuất khẩu. Nếu chính quyền của Thủ tướng Balen Shah không thể hiện thực hóa các cam kết chính trị bằng những chính sách kinh tế thực dụng nhằm kích thích sản xuất và tạo ra việc làm, sự kiên nhẫn của xã hội sẽ nhanh chóng cạn kiệt. Một khi khế ước xã hội bị phá vỡ, chính đám đông từng đưa giới tinh hoa mới lên đỉnh cao quyền lực rất có thể sẽ lại là những người châm ngòi cho ngọn lửa bùng phát trên đường phố.
Thực tiễn khủng hoảng tại Nepal cùng tiến trình chuyển dịch từ áp lực đường phố sang công tác lập hiến làm nổi bật một quy luật chính trị: các cuộc biểu tình có thể lật đổ một chế độ, nhưng không thể tự kiến tạo một quốc gia. Khi dư âm của sự phẫn nộ qua đi, một nhà nước không thể vận hành dựa trên cảm tính đám đông hay các phong trào mạng xã hội. Để triệt tiêu cội rễ bất ổn, hệ thống chính trị không thể cho phép phe đa số lợi dụng sức mạnh số đông để áp đặt lập pháp và gạt bỏ phe thiểu số. Sự tồn vong của quốc gia phụ thuộc vào tính nghiêm minh của kỷ luật hiến định – nơi mọi xung đột được điều tiết qua kênh nghị trường và được dung hòa bằng các thiết chế kiểm soát quyền lực minh bạch. Suy cho cùng, việc lật đổ một chính phủ trên đường phố mới chỉ là bước khởi đầu; năng lực quản trị, chất lượng chính sách vĩ mô và sự ổn định của bộ máy hậu khủng hoảng mới là thước đo thực chất cho sự phát triển bền vững.
***
Biến động chính trị tại Nepal giai đoạn 2025–2026 đặt ra một bài toán kinh điển trong quản trị quốc gia: thách thức chuyển hóa xung lực phản kháng xã hội thành năng lực kiến tạo thể chế. Thực tiễn từ chuỗi sự kiện này chứng minh rằng sức mạnh của các phong trào đường phố hay những chiến thắng tại nghị trường mới chỉ dừng lại ở bước phá vỡ cấu trúc quyền lực cũ. Để thiết lập một nhà nước pháp trị bền vững, việc điều hành không thể nương tựa vào áp lực của số đông hay chủ nghĩa dân túy. Thay vào đó, nền tảng của sự ổn định phải được định hình bởi kỷ luật hiến định, cơ chế kiểm soát quyền lực (checks and balances) minh bạch và các cải cách kinh tế vĩ mô thực dụng. Chỉ khi tái thiết lập thành công khế ước xã hội – nơi niềm tin và sự gắn kết chặt chẽ giữa giới lãnh đạo chính trị với nhân dân được khôi phục vững chắc – bằng việc giải quyết triệt để bài toán việc làm và giảm phụ thuộc kinh tế từ bên ngoài, Nepal mới có thể thoát khỏi chu kỳ khủng hoảng để bước vào một trật tự quản trị thực chất.
Lê Lam Kiều là sinh viên của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Lĩnh vực nghiên cứu của Lam Kiều là triết học chính trị, kinh tế học thể chế và an ninh hàng hải.
Từ khoá: Nepal Gen Z biểu tình
