“Nước Mỹ trên hết” và tương lai của Quad ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương
Chính sách “Nước Mỹ trên hết” dưới thời Trump 2.0 vừa thúc đẩy Quad trở thành công cụ kiềm chế Trung Quốc, vừa gia tăng tính bấp bênh trong liên kết giữa các thành viên. Liệu Quad có thể duy trì vai trò hạt nhân trong cấu trúc an ninh khu vực?
Quad (Quadrilateral Security Dialogue), được biết đến với tên gọi không chính thức là Bộ Tứ hay Tứ giác kim cương, là một đối thoại an ninh được thúc đẩy bởi Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia nhằm tăng cường hợp tác an ninh và chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như đối trọng với sự “trỗi dậy” và ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc, dù Quad không trực tiếp tuyên bố.
Mặc dù có nhiều tiềm năng chiến lược to lớn từ tầm nhìn thúc đẩy hợp tác trên biển thông qua sáng kiến “Quad-at-Sea”, các sáng kiến về an ninh và kinh tế, thúc đẩy giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống trong khu vực và toàn cầu như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh mạng… nhưng Quad vẫn vướng phải các thách thức trong quá trình gắn kết. Đặc biệt, việc các quốc gia theo đuổi các lợi ích riêng cùng chính sách “America First” (Nước Mỹ trên hết) của Washington (ưu tiên cho lợi ích quốc gia thay vì quan tâm đến các thể chế đa phương) làm giảm tính liên kết của cơ chế hợp tác vốn lỏng lẻo này.
Tính liên kết giữa các thành viên trong Quad
Việc hình thành và phát triển của Quad gặp không ít trở ngại. Qua các ý tưởng ban đầu và kỳ vọng hợp tác của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe vào năm 2007, Quad đã có cuộc nhóm họp đầu tiên tại Philippines vào tháng 5/2007. Tuy nhiên, Quad không thể thống nhất quan điểm chung về các thách thức đang đe dọa các thành viên. Australia cho rằng nên giới hạn vấn đề quan tâm là kinh tế và văn hóa, trong khi Ấn Độ bày tỏ thái độ dè dặt trước các vấn đề an ninh. Do đó, Quad đã có khoảng thời gian rơi vào trạng thái “ngủ đông”. Quad chỉ chính thức được khởi động lại từ năm 2017 ngay thời điểm Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền với chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở” (FOIP) nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và đối phó với tình hình an ninh khu vực phức tạp, phần lớn do sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Do Quad không phải là một cơ chế liên kết tiểu đa phương chính thức, hợp tác trong Quad không có điều khoản bắt buộc, hoàn toàn dựa trên đồng thuận tham gia giữa các bên, nên sự liên kết trong khối khá lỏng lẻo. Cấu trúc này tuy linh hoạt, mềm dẻo nhưng cũng có giới hạn về mức độ phối hợp, tính ràng buộc và năng lực phản ứng tập thể trước các thách thức chiến lược. Việc các thành viên theo đuổi các lợi ích và có quan hệ gắn bó với Trung Quốc ở mức độ khác nhau khiến tính liên kết của Quad thiếu bền vững, chứng minh qua sự gián đoạn hoạt động ngay sau khi vừa được thành lập.
Sự bền chặt của Quad đòi hỏi phải có sự tham gia phối hợp giữa các thành viên và vai trò lãnh đạo của một quốc gia, cụ thể là Mỹ, thì khi đó cơ chế này mới có thể triển khai hiệu quả các sáng kiến về an ninh truyền thống và phi truyền thống. Việc Tổng thống Trump tiếp tục duy trì chính sách “Nước Mỹ trên hết” trong nhiệm kỳ 2.0 và ưu tiên cho lợi ích quốc gia gây nhiều nghi ngờ về khả năng Quad duy trì hợp tác, nhất là khi Mỹ là giữ vai trò “đầu tàu” trong khối.
Chính sách “Nước Mỹ trên hết” trong nhiệm kỳ Trump 2.0
Sau khi trở thành Tổng thống Mỹ thứ 47, Tổng thống Donald Trump tiếp tục duy trì chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Các ưu tiên chủ yếu của chính quyền Trump bao gồm các chính sách thương mại, các hành động bảo vệ biên giới, chấm dứt chế độ tị nạn cho những người vượt biên trái phép, đình chỉ việc tái định cư người tị nạn và bảo vệ an ninh biên giới… Ngoài ra, vấn đề năng lượng cũng là mối quan tâm to lớn, nổi bật là việc Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, với lập luận là hiệp định này sẽ gây tổn thất hàng ngàn tỷ USD cho nền kinh tế Mỹ và gây suy yếu chủ quyền quốc gia, đặt Mỹ vào thế bất lợi trước những quốc gia khác. Trong nhiệm kỳ mới, Trump cũng đưa ra một loạt cải cách chính phủ, trong đó yêu cầu Bộ Ngoại giao sẽ có chính sách đối ngoại Nước Mỹ trên hết.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 đã rút khỏi các cơ chế đa phương như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu và một số cơ quan của Liên Hợp Quốc như Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNHRC), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO). Nhìn chung, Trump coi các tổ chức này là sự tiêu tốn ngân sách quốc gia, đi ngược lại với chính sách đối ngoại và các lợi ích về kinh tế - chính trị của Mỹ.
Việc “quay lưng” với các thể chế quốc tế ảnh hưởng đến niềm tin chiến lược của các đối tác mà Mỹ liên kết, trong đó có Quad, đặc biệt là về vai trò dẫn dắt của Mỹ và khả năng duy trì tính liên kết của Quad. Cụ thể, việc Mỹ có thái độ nghi ngại với các cơ chế hợp tác đa phương có thể dấy lên mối lo ngại giữa các thành viên trong khối về việc duy trì hợp tác, khi Quad thiếu vắng vai trò trung tâm của Mỹ, và các thành viên còn lại có các chính sách đối ngoại và theo đuổi các lợi ích khác nhau.
Tác động đến tính liên kết trong Quad
Loạt hành động nằm trong chính sách “Nước Mỹ trên hết” của tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ mới đã dấy lên nhiều lo ngại về tương lai của các cơ chế hợp tác đa phương, trong đó có Quad. Chính sách “Nước Mỹ trên hết” đã nêu cao lợi ích của Mỹ, nhưng lại mâu thuẫn với tinh thần chủ nghĩa đa phương tích cực mà Mỹ đã theo đuổi và duy trì kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Điều đó có thể khiến các đối tác trong Quad như Nhật Bản, Australia và Ấn Độ không tránh khỏi cảm giác bất an về mức độ cam kết lâu dài của Washington đối với cấu trúc an ninh khu vực.
Tuy nhiên, Quad hoàn toàn có thể là trường hợp ngoại lệ. Thực tế cho thấy, vào nhiệm kỳ đầu năm 2017, chính quyền Trump đã nỗ lực thúc đẩy hợp tác và liên kết trong Quad, đặc biệt là việc tổ chức cuộc họp cấp Bộ trưởng đầu tiên vào năm 2019 – đánh dấu sự chuyển mình từ đối thoại không chính thức sang hợp tác với cấp độ cao hơn. Sau đó là một loạt các hội nghị cấp cao được tổ chức với nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống mới như vaccine Covid-19, khủng hoảng năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, an ninh mạng… được các nước đưa ra thảo luận và có nhiều sáng kiến, dự án đầu tư đang được thực hiện.
Tại cuộc họp các ngoại trưởng Quad vào ngày 1/7/2025, nhóm đã thảo luận về tăng cường hợp tác an ninh hàng hải, và sẽ chính thức ra mắt “Quan hệ đối tác Cảng Tương lai” (Quad Ports of the Future Partnership) bằng cách tổ chức một hội nghị giao thông và hậu cần với các đối tác Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tại Mumbai vào tháng 10 cùng năm. Đồng thời, Quad cũng đưa ra một loạt các cam kết về bảo vệ pháp quyền, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ và thúc đẩy các dự án hạ tầng kỹ thuật số trên khắp khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, phối hợp chặt chẽ với khu vực tư nhân, nhằm hỗ trợ an ninh, khả năng tương tác và đổi mới trong khuôn khổ Quad.
Đáng chú ý, Trump là người đặc biệt cứng rắn với Trung Quốc, khi đã thúc đẩy một cấu trúc an ninh mới đối trọng trực tiếp với cường quốc này và tiếp tục duy trì Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ví dụ như Mỹ đã mở rộng hoạt động hợp tác quân sự với một số nước Đông Nam Á, điển hình là các cuộc tập trận quy mô lớn, có tính thực chiến cao như Balikatan 2025 tại Philippines. Đối với hành động của Washington, Bắc Kinh đã sử dụng ngôn luận lên án hành vi này, cho rằng Mỹ đang kích động chia rẽ khu vực; tổ chức các hoạt động như một hình thức đáp trả như điều động tàu sân bay Sơn Đông cùng đội hình tàu hộ tống đến Biển Đông, tổ chức các cuộc tập trận bắn đạn thật gần eo biển Đài Loan và bãi cạn Scarborough trong tháng 4 và 5/2025. Chính tư duy cạnh tranh địa chính trị mạnh mẽ này của Trump đã thúc đẩy nước Mỹ tiếp tục coi Quad và các đối tác lân cận tại châu Á – Thái Bình Dương như một công cụ chiến lược để kiềm chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Bắc Kinh.
Tuy vậy, sự thiếu cam kết về mặt thể chế dưới thời Trump cũng khiến Quad vẫn ở trạng thái bán chính thức, chưa đủ chiều sâu để trở thành một liên minh thực sự. Các thành viên Quad vẫn phải đối mặt với một nước Mỹ khó đoán định, thiếu ổn định trong chính sách đối ngoại, khiến việc mở rộng hợp tác ra ngoài lĩnh vực an ninh – như kinh tế, công nghệ hay hạ tầng – gặp nhiều trở ngại. Trong cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Nhật Bản về mức thuế mới mà chính quyền Trump đề ra, Nhật Bản dường như giành lợi thế khi trở thành một trong những quốc gia đầu tiên đàm phán thuế quan với Mỹ. Tuy nhiên, do thoả thuận thương mại vẫn “chưa được giải quyết”, Mỹ và Nhật Bản vẫn đang trong tình thế nhạy cảm. Tương tự, việc Mỹ áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa xuất khẩu từ Ấn Độ đã dấy lên những căng thẳng trong quan hệ hai nước. Còn với Australia, nước này đang phải cân bằng quan hệ với Mỹ và Trung Quốc khi Mỹ được coi là đồng minh của Australia và có các chính sách cứng rắn với Trung Quốc, trong khi đó, Bắc Kinh lại là đối tác thương mại lớn nhất của Canberra. Điều đó làm cho mối quan hệ giữa Mỹ và Australia trở nên phức tạp và khó đoán định.
Có thể thấy, chỉ cần sự đối lập về một vấn đề nào đó, như khác biệt trong chính sách đối ngoại, thương mại… rất có thể khiến liên kết an ninh giữa các quốc gia này trở nên căng thẳng, thiếu bền chặt và xa rời mục đích ban đầu khi thành lập là kiềm chế tầm ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, cuộc họp vào đầu tháng 7 vừa qua cho thấy vấn đề an ninh ở biển Đông vẫn được đưa ra thảo luận và mang sắc thái cứng rắn hơn so với các tuyên bố trước đây. Dù không đề cập trực tiếp đến Trung Quốc như các tuyên bố trước, tuyên bố lần này vẫn bày tỏ quan ngại sâu sắc về vấn đề Biển Đông, nhấn mạnh chi tiết các hành động có thể đe dọa đến an ninh tại vùng biển này. Ngoài ra, Quad khởi động Sáng kiến Khoáng sản chiến lược Quad (Quad Critical Minerals Initiative), bao gồm đa dạng hóa chuỗi cung ứng đất hiếm – nguyên liệu then chốt trong sản xuất công nghệ hiện đại, nhất là trong bối cảnh Trung Quốc đang thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Với sáng kiến này, Quad thể hiện quyết tâm không phụ thuộc vào một nguồn duy nhất mà muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thể hiện rõ nét cho việc đối trọng với Trung Quốc.
Vì vậy, dù các chính sách về thương mại của chính quyền Trump có làm căng thẳng mối quan hệ song phương giữa Mỹ với các đối tác trong Quad, nhưng với tầm nhìn lâu dài cho việc hợp tác vì các giá trị dân chủ và ổn định ở khu vực, các thành viên Quad vẫn đồng lòng về các sáng kiến có mục tiêu đảm bảo an ninh khu vực.
Do đó, ảnh hưởng của chính sách “Nước Mỹ trên hết” cũng như mối quan hệ giữa Mỹ và các thành viên của Quad là một bức tranh phức hợp, vừa có yếu tố thúc đẩy chiến lược, vừa tiềm ẩn rủi ro dài hạn về lòng tin và thể chế hóa.
***
Việc chính sách “Nước Mỹ trên hết” tiếp tục được duy trì trong nhiệm kì 2.0 của Trump cho thấy chính quyền của ông ưu tiên lợi ích quốc gia một cách tuyệt đối, sẵn sàng rút khỏi các tổ chức quốc tế mà nước này cho rằng lợi ích quốc gia không được đảm bảo. Cùng với đó, khuynh hướng đơn phương hóa chiến lược của chính quyền hiện tại buộc các quốc gia khác phải cẩn trọng trong quan hệ với Mỹ, khiến các liên minh chiến lược và các liên kết tiểu đa phương, trong đó có Quad, trở nên đầy thách thức và bấp bênh. Tuy nhiên, với mục tiêu ngăn chặn Trung Quốc bành trướng ảnh hưởng, việc duy trì hoạt động và sự gắn kết của Quad sẽ là trọng tâm trong đại chiến lược của Mỹ; nhưng cũng đòi hỏi các quốc gia trong Quad phải thống nhất về chiến lược và mức độ cam kết trên nhiều lĩnh vực.
Bài viết này thuộc ấn bản đặc biệt với chủ đề “Triển vọng khối Quad trước những biến động mới ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”.
Nguyễn Thu Huyền hiện là sinh viên năm 3, chuyên ngành châu Âu học, khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hướng nghiên cứu của Huyền là hợp tác và an ninh ở châu Âu và châu Á – Thái Bình Dương, quan hệ giữa Việt Nam và các nước châu Âu. Bạn đọc có thể liên hệ tác giả qua email [email protected].
Quad (Quadrilateral Security Dialogue), được biết đến với tên gọi không chính thức là Bộ Tứ hay Tứ giác kim cương, là một đối thoại an ninh được thúc đẩy bởi Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và Australia nhằm tăng cường hợp tác an ninh và chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng như đối trọng với sự “trỗi dậy” và ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc, dù Quad không trực tiếp tuyên bố.
Mặc dù có nhiều tiềm năng chiến lược to lớn từ tầm nhìn thúc đẩy hợp tác trên biển thông qua sáng kiến “Quad-at-Sea”, các sáng kiến về an ninh và kinh tế, thúc đẩy giải quyết các vấn đề an ninh phi truyền thống trong khu vực và toàn cầu như dịch bệnh, biến đổi khí hậu, an ninh mạng… nhưng Quad vẫn vướng phải các thách thức trong quá trình gắn kết. Đặc biệt, việc các quốc gia theo đuổi các lợi ích riêng cùng chính sách “America First” (Nước Mỹ trên hết) của Washington (ưu tiên cho lợi ích quốc gia thay vì quan tâm đến các thể chế đa phương) làm giảm tính liên kết của cơ chế hợp tác vốn lỏng lẻo này.
Tính liên kết giữa các thành viên trong Quad
Việc hình thành và phát triển của Quad gặp không ít trở ngại. Qua các ý tưởng ban đầu và kỳ vọng hợp tác của Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe vào năm 2007, Quad đã có cuộc nhóm họp đầu tiên tại Philippines vào tháng 5/2007. Tuy nhiên, Quad không thể thống nhất quan điểm chung về các thách thức đang đe dọa các thành viên. Australia cho rằng nên giới hạn vấn đề quan tâm là kinh tế và văn hóa, trong khi Ấn Độ bày tỏ thái độ dè dặt trước các vấn đề an ninh. Do đó, Quad đã có khoảng thời gian rơi vào trạng thái “ngủ đông”. Quad chỉ chính thức được khởi động lại từ năm 2017 ngay thời điểm Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền với chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Rộng mở” (FOIP) nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và đối phó với tình hình an ninh khu vực phức tạp, phần lớn do sự trỗi dậy của Trung Quốc.
Do Quad không phải là một cơ chế liên kết tiểu đa phương chính thức, hợp tác trong Quad không có điều khoản bắt buộc, hoàn toàn dựa trên đồng thuận tham gia giữa các bên, nên sự liên kết trong khối khá lỏng lẻo. Cấu trúc này tuy linh hoạt, mềm dẻo nhưng cũng có giới hạn về mức độ phối hợp, tính ràng buộc và năng lực phản ứng tập thể trước các thách thức chiến lược. Việc các thành viên theo đuổi các lợi ích và có quan hệ gắn bó với Trung Quốc ở mức độ khác nhau khiến tính liên kết của Quad thiếu bền vững, chứng minh qua sự gián đoạn hoạt động ngay sau khi vừa được thành lập.
Sự bền chặt của Quad đòi hỏi phải có sự tham gia phối hợp giữa các thành viên và vai trò lãnh đạo của một quốc gia, cụ thể là Mỹ, thì khi đó cơ chế này mới có thể triển khai hiệu quả các sáng kiến về an ninh truyền thống và phi truyền thống. Việc Tổng thống Trump tiếp tục duy trì chính sách “Nước Mỹ trên hết” trong nhiệm kỳ 2.0 và ưu tiên cho lợi ích quốc gia gây nhiều nghi ngờ về khả năng Quad duy trì hợp tác, nhất là khi Mỹ là giữ vai trò “đầu tàu” trong khối.
Chính sách “Nước Mỹ trên hết” trong nhiệm kỳ Trump 2.0
Sau khi trở thành Tổng thống Mỹ thứ 47, Tổng thống Donald Trump tiếp tục duy trì chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Các ưu tiên chủ yếu của chính quyền Trump bao gồm các chính sách thương mại, các hành động bảo vệ biên giới, chấm dứt chế độ tị nạn cho những người vượt biên trái phép, đình chỉ việc tái định cư người tị nạn và bảo vệ an ninh biên giới… Ngoài ra, vấn đề năng lượng cũng là mối quan tâm to lớn, nổi bật là việc Trump rút Mỹ khỏi Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu, với lập luận là hiệp định này sẽ gây tổn thất hàng ngàn tỷ USD cho nền kinh tế Mỹ và gây suy yếu chủ quyền quốc gia, đặt Mỹ vào thế bất lợi trước những quốc gia khác. Trong nhiệm kỳ mới, Trump cũng đưa ra một loạt cải cách chính phủ, trong đó yêu cầu Bộ Ngoại giao sẽ có chính sách đối ngoại Nước Mỹ trên hết.
Nước Mỹ thời Trump 2.0 đã rút khỏi các cơ chế đa phương như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu và một số cơ quan của Liên Hợp Quốc như Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNHRC), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO). Nhìn chung, Trump coi các tổ chức này là sự tiêu tốn ngân sách quốc gia, đi ngược lại với chính sách đối ngoại và các lợi ích về kinh tế - chính trị của Mỹ.
Việc “quay lưng” với các thể chế quốc tế ảnh hưởng đến niềm tin chiến lược của các đối tác mà Mỹ liên kết, trong đó có Quad, đặc biệt là về vai trò dẫn dắt của Mỹ và khả năng duy trì tính liên kết của Quad. Cụ thể, việc Mỹ có thái độ nghi ngại với các cơ chế hợp tác đa phương có thể dấy lên mối lo ngại giữa các thành viên trong khối về việc duy trì hợp tác, khi Quad thiếu vắng vai trò trung tâm của Mỹ, và các thành viên còn lại có các chính sách đối ngoại và theo đuổi các lợi ích khác nhau.
Tác động đến tính liên kết trong Quad
Loạt hành động nằm trong chính sách “Nước Mỹ trên hết” của tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ mới đã dấy lên nhiều lo ngại về tương lai của các cơ chế hợp tác đa phương, trong đó có Quad. Chính sách “Nước Mỹ trên hết” đã nêu cao lợi ích của Mỹ, nhưng lại mâu thuẫn với tinh thần chủ nghĩa đa phương tích cực mà Mỹ đã theo đuổi và duy trì kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Điều đó có thể khiến các đối tác trong Quad như Nhật Bản, Australia và Ấn Độ không tránh khỏi cảm giác bất an về mức độ cam kết lâu dài của Washington đối với cấu trúc an ninh khu vực.
Tuy nhiên, Quad hoàn toàn có thể là trường hợp ngoại lệ. Thực tế cho thấy, vào nhiệm kỳ đầu năm 2017, chính quyền Trump đã nỗ lực thúc đẩy hợp tác và liên kết trong Quad, đặc biệt là việc tổ chức cuộc họp cấp Bộ trưởng đầu tiên vào năm 2019 – đánh dấu sự chuyển mình từ đối thoại không chính thức sang hợp tác với cấp độ cao hơn. Sau đó là một loạt các hội nghị cấp cao được tổ chức với nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống mới như vaccine Covid-19, khủng hoảng năng lượng, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, an ninh mạng… được các nước đưa ra thảo luận và có nhiều sáng kiến, dự án đầu tư đang được thực hiện.
Tại cuộc họp các ngoại trưởng Quad vào ngày 1/7/2025, nhóm đã thảo luận về tăng cường hợp tác an ninh hàng hải, và sẽ chính thức ra mắt “Quan hệ đối tác Cảng Tương lai” (Quad Ports of the Future Partnership) bằng cách tổ chức một hội nghị giao thông và hậu cần với các đối tác Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tại Mumbai vào tháng 10 cùng năm. Đồng thời, Quad cũng đưa ra một loạt các cam kết về bảo vệ pháp quyền, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ và thúc đẩy các dự án hạ tầng kỹ thuật số trên khắp khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, phối hợp chặt chẽ với khu vực tư nhân, nhằm hỗ trợ an ninh, khả năng tương tác và đổi mới trong khuôn khổ Quad.
Đáng chú ý, Trump là người đặc biệt cứng rắn với Trung Quốc, khi đã thúc đẩy một cấu trúc an ninh mới đối trọng trực tiếp với cường quốc này và tiếp tục duy trì Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ví dụ như Mỹ đã mở rộng hoạt động hợp tác quân sự với một số nước Đông Nam Á, điển hình là các cuộc tập trận quy mô lớn, có tính thực chiến cao như Balikatan 2025 tại Philippines. Đối với hành động của Washington, Bắc Kinh đã sử dụng ngôn luận lên án hành vi này, cho rằng Mỹ đang kích động chia rẽ khu vực; tổ chức các hoạt động như một hình thức đáp trả như điều động tàu sân bay Sơn Đông cùng đội hình tàu hộ tống đến Biển Đông, tổ chức các cuộc tập trận bắn đạn thật gần eo biển Đài Loan và bãi cạn Scarborough trong tháng 4 và 5/2025. Chính tư duy cạnh tranh địa chính trị mạnh mẽ này của Trump đã thúc đẩy nước Mỹ tiếp tục coi Quad và các đối tác lân cận tại châu Á – Thái Bình Dương như một công cụ chiến lược để kiềm chế ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Bắc Kinh.
Tuy vậy, sự thiếu cam kết về mặt thể chế dưới thời Trump cũng khiến Quad vẫn ở trạng thái bán chính thức, chưa đủ chiều sâu để trở thành một liên minh thực sự. Các thành viên Quad vẫn phải đối mặt với một nước Mỹ khó đoán định, thiếu ổn định trong chính sách đối ngoại, khiến việc mở rộng hợp tác ra ngoài lĩnh vực an ninh – như kinh tế, công nghệ hay hạ tầng – gặp nhiều trở ngại. Trong cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Nhật Bản về mức thuế mới mà chính quyền Trump đề ra, Nhật Bản dường như giành lợi thế khi trở thành một trong những quốc gia đầu tiên đàm phán thuế quan với Mỹ. Tuy nhiên, do thoả thuận thương mại vẫn “chưa được giải quyết”, Mỹ và Nhật Bản vẫn đang trong tình thế nhạy cảm. Tương tự, việc Mỹ áp mức thuế lên tới 50% đối với hàng hóa xuất khẩu từ Ấn Độ đã dấy lên những căng thẳng trong quan hệ hai nước. Còn với Australia, nước này đang phải cân bằng quan hệ với Mỹ và Trung Quốc khi Mỹ được coi là đồng minh của Australia và có các chính sách cứng rắn với Trung Quốc, trong khi đó, Bắc Kinh lại là đối tác thương mại lớn nhất của Canberra. Điều đó làm cho mối quan hệ giữa Mỹ và Australia trở nên phức tạp và khó đoán định.
Có thể thấy, chỉ cần sự đối lập về một vấn đề nào đó, như khác biệt trong chính sách đối ngoại, thương mại… rất có thể khiến liên kết an ninh giữa các quốc gia này trở nên căng thẳng, thiếu bền chặt và xa rời mục đích ban đầu khi thành lập là kiềm chế tầm ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, cuộc họp vào đầu tháng 7 vừa qua cho thấy vấn đề an ninh ở biển Đông vẫn được đưa ra thảo luận và mang sắc thái cứng rắn hơn so với các tuyên bố trước đây. Dù không đề cập trực tiếp đến Trung Quốc như các tuyên bố trước, tuyên bố lần này vẫn bày tỏ quan ngại sâu sắc về vấn đề Biển Đông, nhấn mạnh chi tiết các hành động có thể đe dọa đến an ninh tại vùng biển này. Ngoài ra, Quad khởi động Sáng kiến Khoáng sản chiến lược Quad (Quad Critical Minerals Initiative), bao gồm đa dạng hóa chuỗi cung ứng đất hiếm – nguyên liệu then chốt trong sản xuất công nghệ hiện đại, nhất là trong bối cảnh Trung Quốc đang thống trị chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Với sáng kiến này, Quad thể hiện quyết tâm không phụ thuộc vào một nguồn duy nhất mà muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thể hiện rõ nét cho việc đối trọng với Trung Quốc.
Vì vậy, dù các chính sách về thương mại của chính quyền Trump có làm căng thẳng mối quan hệ song phương giữa Mỹ với các đối tác trong Quad, nhưng với tầm nhìn lâu dài cho việc hợp tác vì các giá trị dân chủ và ổn định ở khu vực, các thành viên Quad vẫn đồng lòng về các sáng kiến có mục tiêu đảm bảo an ninh khu vực.
Do đó, ảnh hưởng của chính sách “Nước Mỹ trên hết” cũng như mối quan hệ giữa Mỹ và các thành viên của Quad là một bức tranh phức hợp, vừa có yếu tố thúc đẩy chiến lược, vừa tiềm ẩn rủi ro dài hạn về lòng tin và thể chế hóa.
***
Việc chính sách “Nước Mỹ trên hết” tiếp tục được duy trì trong nhiệm kì 2.0 của Trump cho thấy chính quyền của ông ưu tiên lợi ích quốc gia một cách tuyệt đối, sẵn sàng rút khỏi các tổ chức quốc tế mà nước này cho rằng lợi ích quốc gia không được đảm bảo. Cùng với đó, khuynh hướng đơn phương hóa chiến lược của chính quyền hiện tại buộc các quốc gia khác phải cẩn trọng trong quan hệ với Mỹ, khiến các liên minh chiến lược và các liên kết tiểu đa phương, trong đó có Quad, trở nên đầy thách thức và bấp bênh. Tuy nhiên, với mục tiêu ngăn chặn Trung Quốc bành trướng ảnh hưởng, việc duy trì hoạt động và sự gắn kết của Quad sẽ là trọng tâm trong đại chiến lược của Mỹ; nhưng cũng đòi hỏi các quốc gia trong Quad phải thống nhất về chiến lược và mức độ cam kết trên nhiều lĩnh vực.
Bài viết này thuộc ấn bản đặc biệt với chủ đề “Triển vọng khối Quad trước những biến động mới ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”.
Nguyễn Thu Huyền hiện là sinh viên năm 3, chuyên ngành châu Âu học, khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Hướng nghiên cứu của Huyền là hợp tác và an ninh ở châu Âu và châu Á – Thái Bình Dương, quan hệ giữa Việt Nam và các nước châu Âu. Bạn đọc có thể liên hệ tác giả qua email [email protected].
Từ khoá: Quad Mỹ Quan hệ đối tác Cảng Tương lai Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương Donald Trump
