Trao trả 6000 tử sĩ cho Ukraine – “nước cờ cao tay” của Moscow
Việc Nga đề nghị trao trả tử sĩ cho Ukraine thể hiện tính nhân đạo hay còn mang ẩn ý nào khác?
“Nước đi nhân đạo” của Nga
Ngay trước vòng đàm phán vào ngày 2/6, phía Ukraine triển khai chiến dịch “Mạng nhện” (Spiderweb) tấn công vào các căn cứ không quân chiến lược trên lãnh thổ Nga, gây thiệt hại ước tính khoảng 2 tỷ USD. Đáp lại, Nga tiến hành các “hoạt động trả thù” nhắm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine, bao gồm các căn cứ quân sự, kho tàng và những cá nhân cụ thể.
Hành động của hai bên ngay trước cuộc đàm phán tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) đã khiến căng thẳng leo thang và làm nứt vỡ những nỗ lực mong manh nhằm kết thúc chiến tranh. Mặc dù trước đó, Moscow và Kiev đã tiến hành trao đổi tù binh sau cuộc gặp đầu tiên vào ngày 16/5 tại Thổ Nhĩ Kỳ, song những hành động “ăn miếng trả miếng” vào đầu tháng 6 đã làm gia tăng nghi ngờ về việc liệu hai bên có thiện chí nối lại hòa bình hay không.
Trong bối cảnh xung đột leo thang, Nga bất ngờ đưa ra lời đề nghị trao trả 6000 thi thể đã được xác nhận danh tính cho Ukraine. Bên cạnh đó, hai bên cũng chuẩn bị cho cuộc trao đổi tù binh với quy mô lớn hơn. Động thái này được đánh giá là một bước đi mang tính biểu tượng, đồng thời thể hiện thiện chí và tinh thần nhân đạo từ Moscow.
Việc đề nghị trao trả thi thể cho phía Kiev cũng giúp Moscow ghi điểm trong mắt truyền thông quốc tế. Với truyền thông phương Tây, Nga luôn được khắc họa như kẻ phản diện hiếu chiến. Bên cạnh đó, việc trao trả này giúp Nga nhận lại một số lượng tù binh và tử sĩ với tỷ lệ “6000 đổi 6000”. Song hành động của chính quyền Tổng thống Vladimir Putin đơn thuần là một cử chỉ nhân đạo nhằm thúc đẩy quá trình kết thúc chiến tranh, hoặc một đòn truyền thông mạnh mẽ hay còn kèm theo những toan tính nào khác?
“Nước cờ cao tay” của điện Kremlin
Nga đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho “thiện chí nhân đạo” của mình. Trong một thời gian dài, quân đội Nga đã thu gom thi thể của binh sĩ Ukraine và xác nhận danh tính để có thể đưa Ukraine vào một thế trận đã giăng sẵn. Các thi thể được chuyển đến địa điểm trao đổi được bảo quản trong xe lạnh và được bọc cẩn thận cho thấy Nga đã có tính toán trước và coi việc trao trả như một đòn đánh chiến lược, cả vào truyền thông lẫn nội bộ đất nước Ukraine.
Theo pháp luật Ukraine, với mỗi quân nhân thiệt mạng, gia đình họ sẽ nhận được khoản trợ cấp khoảng 15 triệu Hryvina (hơn 35.0000 USD), và với mỗi quân nhân bị thương sẽ là 180.000-290.000 USD. Trong bối cảnh đất nước bị chiến tranh tàn phá, nền kinh tế bị thiệt hại và nợ nước ngoài lên đến khoảng 171 tỷ USD (sát ngưỡng 100% GDP), việc trợ cấp kinh phí đối với thân nhân của 6000 tử sĩ sẽ tạo ra gánh nặng to lớn lên nền kinh tế Ukraine.
Nền kinh tế Ukraine hiện đã quá tải, trong khi ngân sách đất nước đang được các quốc gia phương Tây trợ cấp. Ngay trước khi diễn ra vòng đàm phán ngày 2/6, phía Ukraine đã chính thức tuyên bố vỡ nợ, với khoản vay trái phiếu trị giá 665 triệu USD.
Hơn nữa, số lượng 6000 tử sĩ mà phía Nga đưa ra chỉ là bề nổi của tảng băng chìm. Theo tình báo phương Tây, số lượng binh sĩ Ukraine thiệt mạng tính đến cuối năm 2024 đã lên tới con số 80.000, cùng với số người bị thương lên đến 480.000 người. Trong bối cảnh đó, việc chính quyền Tổng thống Zelensky có thể tự chi trả các khoản trợ cấp cho thân nhân các tử sĩ và binh sĩ bị thương là hầu như không thể, và sẽ là một rào cản tài chính lớn nếu Ukraine muốn mua sắm trang thiết bị quốc phòng cũng như tái thiết đất nước sau khi cuộc chiến kết thúc.
Dù có khả năng chi trả hay không, chính quyền ở Kiev cũng rất có thể phải đối mặt với sự bất bình của dân chúng. Con số 6000 tử sĩ phản ánh tổn thất nghiêm trọng của quân đội trên chiến trường. Phía Nga cho rằng con số này đã phần nào vạch trần sự “dối trá” của chính quyền Zelensky, khi công bố tổn thất ít hơn thực tế.
Nhìn vào số tiền được chi trả cho những người bị thương hoặc thiệt mạng trên chiến trường, ta thấy được việc chính quyền Ukraine đang nỗ lực tối đa trong việc huy động nhân lực tham gia chiến đấu. Khi số người từ chối tham gia quân đội tăng cao, các sĩ quan tuyển quân nước này còn sử dụng những biện pháp cực đoan, bao gồm cả việc bắt những người đi đường tham gia quân đội. Điều này thể hiện sự thiếu hụt quân số nghiêm trọng và sự thất thế của quân đội tại các mặt trận then chốt. Hơn nữa, nó cũng gieo rắc sự hoài nghi trong dân chúng nước này về khả năng Ukraine có thể trụ vững khi cuộc chiến vẫn chưa có hồi kết. Và còn tệ hơn, việc chính quyền Zelensky không thể chi trả số tiền trợ cấp có thể sẽ tạo ra một làn sóng phẫn nộ trong dân chúng, khi sự hy sinh của họ và người thân không còn được trân trọng.
Việc trao trả thi thể giống như một đòn chiến tranh tâm lý của Nga, khi nó trực tiếp đánh vào tinh thần của binh sĩ Ukraine. Rất nhiều binh sĩ trong số đó là những người dân bị ép buộc phải cầm súng. Từ cuối năm 2024, tình trạng binh sĩ đào ngũ cùng tâm lý chán nản trong quân đội Ukraine liên tục gia tăng. Theo số liệu từ Cục Điều tra Nhà nước Ukraine (SBI), số vụ đào ngũ tính đến cuối tháng 5 đã lên tới con số 107.000. Những người lính, vốn đã mệt mỏi sau những trận pháo kích của quân Nga, sẽ càng trở nên tuyệt vọng khi chứng kiến những tổn thất của quân mình. Niềm tin vào những người chỉ huy có thể từ đấy mà tan vỡ. Việc gieo rắc nỗi hoang mang và thất vọng có thể là mục tiêu mà phía Nga đang muốn khai thác triệt để nhằm tạo nên một sự hỗn loạn từ bên trong hàng ngũ đối phương.
Có thể thấy đề xuất mà điện Kremlin đưa ra là một cú đấm thẳng vào nền kinh tế Ukraine, trong bối cảnh đất nước này đang đối mặt với nhiều bất lợi. Nền kinh tế của Kiev đang rơi vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi mà các cơ sở công nghiêp, năng lượng bị tàn phá khiến cho nền kinh tế không thể tự vận hành mà phải phụ thuộc và nguồn viện trợ từ bên ngoài. Việc chi trả cho thân nhân của 6000 tử sĩ này sẽ càng khiến ngân sách chịu gánh nặng. Hơn ba năm qua, chiến tranh đã tạo gánh nặng lên nền kinh tế đất nước, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Ukraine đã suy giảm khoảng 30.4% vào năm 2022 và tiếp tục tăng trưởng chậm vào năm 2024. Kể cả khi chiến tranh kết thúc, thì những khoản trợ cấp kiểu này sẽ khiến Ukraine thêm phần phụ thuộc và bị kéo xa hơn khỏi các tiêu chí để gia nhập Liên hiệp Châu Âu (EU). Không những vậy, đòn tâm lý chiến cao tay của Moscow còn nhằm gieo rắc hoang mang và chán nản trong hậu phương và trong hàng ngũ quân đội của đối thủ. Điều này buộc chính quyền Tổng thống Zelensky phải hành động thận trọng, vừa để tránh suy giảm hình ảnh trong mắt truyền thông quốc tế, vừa tránh sự hoang mang trong dân chúng và quân đội.
Thời gian tới cũng sẽ càng thêm khó khăn đối với Ukraine, khi Mỹ bắt đầu mệt mỏi với cuộc chiến này và sự hỗ trợ của phương Tây cũng sẽ dồn nhiều vào điểm nóng khác ở Trung Đông. Ngày 5/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã “ám chỉ” việc sẽ trừng phạt cả Nga và Ukraine nếu xung đột không chấm dứt. Ông cũng ví cuộc xung đột này “như hai đứa trẻ đánh nhau ngoài công viên”. Nga có thể tận dụng bối cảnh quốc tế này để mở rộng phạm vi các vùng chiếm đóng. Với tình thế hiện nay, chiến lược “vừa đánh, vừa đàm” sẽ là giải pháp tối ưu nhất để cả hai phe kết thúc cuộc chiến.
Cuộc chiến trên mặt trận truyền thông
Thực tế, ngày 7/6, phái đoàn Nga đã đến địa điểm trao đổi tại biên giới với Ukraine theo Thỏa thuận Istanbul, nhưng đại diện của Kiev đã không xuất hiện và chưa đưa ra một tuyên bố rõ ràng. Động thái này đã mở ra một cuộc chiến gay gắt trên mặt trận truyền thông.
Phía Nga đã đưa ra những cáo buộc vô cùng gay gắt, cho rằng Ukraine cố tình không muốn nhận số lượng lớn thi thể như vậy vì lo sợ gánh nặng kinh tế. Truyền thông Nga liên tục đưa tin về động thái được cho là “tạm hoãn vô thời hạn” của phía Ukraine và sử dụng nó như một đòn đánh nhắm vào dư luận và lòng tin của nhân dân nước này. Đáp lại, phía Ukraine cho rằng những cáo buộc của Nga là nhằm tạo áp lực lên Kiev, khẳng định điều này là không phù hợp với thực tế và các thỏa thuận sơ bộ về trao trả tù binh và hồi hương tử sĩ.
Trước các tranh cãi của hai đối thủ ở châu Âu, phía Mỹ cho rằng việc Nga trao trả tử sĩ cho Ukraine có thể là động thái tốt để tiến tới hòa bình, khi mà Tổng thống Donald Trump có dấu hiệu mất kiên nhẫn với cả hai phe.
Động thái của Mỹ có lẽ đã có tác động ít nhiều. Đến ngày 13/6, các hoạt động tiếp nhận thi thể và trao đổi tù binh đã diễn ra. Phía Ukraine bước đầu tiếp nhận 1200 thi thể, tuy nhiên vẫn chưa trao đổi lại với phía Nga bất kỳ thi thể nào. Điều này cho thấy việc Ukraine đang gánh chịu áp lực to lớn từ cả trong và ngoài nước và bắt đầu thất thế trên mặt trận truyền thông. Cùng với việc truyền thông thế giới đang đổ dồn về điểm nóng Trung Đông (với chiến sự giữa Israel và Iran), Ukraine thực sự đang bị dồn vào một “thế cờ bí” trong cuộc chiến đã kéo dài hơn ba năm (kể từ tháng 2/2022).
Mặc dù Nga và Ukraine chưa đạt được một thỏa thuận ngừng bắn nhưng việc trao trả tù binh là bước đi tích cực, ít nhất cho thấy cánh cửa đối thoại chưa khép lại. Tuy nhiên, quan điểm của hai bên còn rất khác nhau, khiến việc đạt được một nền hòa bình trong thời gian ngắn càng mong manh.
Nhiều khả năng phía Nga sẽ thực hiện thêm một số đòn đánh nhằm giành lấy những chiến thắng mang tính chiến lược và đánh gục ý chí của Ukraine và phương Tây, nhất là khi thế giới đang hướng về chảo lửa Trung Đông. Ngược lại, phía Ukraine có thể sẽ phải nhượng bộ một số yêu sách lãnh thổ theo yêu cầu của Nga và những gợi ý từ phía Mỹ (như việc cả hai đều phải nhượng bớt một số vùng kiểm soát của mình, và quan trọng là phải “đóng băng chiến tranh”). Trong trường hợp Ukraine tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga, rất có thể việc này sẽ lại làm leo thang tình hình và đặt dấu chấm hết cho những nỗ lực đàm phán.
Sau khi kết thúc “đợt trao đổi 6000”, cả Nga và Ukraine vẫn tổ chức các cuộc tấn công nhắm vào lãnh thổ của nhau, khiến cho những hy vọng hòa bình trở nên le lói. Dù cả hai bên cho biết sẵn sàng trao trả và tiếp nhận tử sĩ và tù binh nhưng với tình hình hiện nay, việc trao trả này chỉ mang tính tượng trưng, thể hiện tinh thần nhân đạo và xoa dịu dư luận.
***
Tóm lại, chỉ với một “động thái nhân đạo” là trao trả 6000 tử sĩ, Moscow đã đạt được rất nhiều mục tiêu, mà nổi bật là làm rối loạn tình hình nội bộ của Ukraine, cũng như làm giảm áp lực cho quân đội trên chiến trường, khi tâm lý đối phương trở nên dao động. Tuy được cả hai bên nhất trí, những hành động này chỉ mang tính tượng trưng và không thể hiện nhiều nỗ lực nhằm hướng tới hòa bình. Không những thế, việc Nga sử dụng chính sách trao đổi tử sĩ như một nước cờ hiểm đánh vào nền kinh tế và tâm lý người dân lẫn binh sĩ Ukraine càng khiến mâu thuẫn trở nên sâu sắc hơn. Khi mà quan điểm của hai bên còn nhiều khác biệt và một thỏa thuận ngừng bắn chưa được ký kết thì triển vọng hòa bình vẫn còn rất xa vời.
Lê Ngọc Hải hiện là sinh viên ngành Bảo đảm pháp lý về an ninh quốc gia – Đại học Tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga mang tên V.Ya. Kikotya. Mối quan tâm của Hải là các vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa, chính trị, pháp luật của các quốc gia. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].
Lê Ngô Huyền Trang hiện là sinh viên ngành Quan hệ Quốc tế tại Khoa Quốc tế - Đại học Huế. Mối quan tâm của Trang là ngoại giao gấu trúc, quyền lực mềm và ngoại giao công chúng theo đặc trưng Trung Quốc. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].
“Nước đi nhân đạo” của Nga
Ngay trước vòng đàm phán vào ngày 2/6, phía Ukraine triển khai chiến dịch “Mạng nhện” (Spiderweb) tấn công vào các căn cứ không quân chiến lược trên lãnh thổ Nga, gây thiệt hại ước tính khoảng 2 tỷ USD. Đáp lại, Nga tiến hành các “hoạt động trả thù” nhắm vào các mục tiêu trên lãnh thổ Ukraine, bao gồm các căn cứ quân sự, kho tàng và những cá nhân cụ thể.
Hành động của hai bên ngay trước cuộc đàm phán tại Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ) đã khiến căng thẳng leo thang và làm nứt vỡ những nỗ lực mong manh nhằm kết thúc chiến tranh. Mặc dù trước đó, Moscow và Kiev đã tiến hành trao đổi tù binh sau cuộc gặp đầu tiên vào ngày 16/5 tại Thổ Nhĩ Kỳ, song những hành động “ăn miếng trả miếng” vào đầu tháng 6 đã làm gia tăng nghi ngờ về việc liệu hai bên có thiện chí nối lại hòa bình hay không.
Trong bối cảnh xung đột leo thang, Nga bất ngờ đưa ra lời đề nghị trao trả 6000 thi thể đã được xác nhận danh tính cho Ukraine. Bên cạnh đó, hai bên cũng chuẩn bị cho cuộc trao đổi tù binh với quy mô lớn hơn. Động thái này được đánh giá là một bước đi mang tính biểu tượng, đồng thời thể hiện thiện chí và tinh thần nhân đạo từ Moscow.
Việc đề nghị trao trả thi thể cho phía Kiev cũng giúp Moscow ghi điểm trong mắt truyền thông quốc tế. Với truyền thông phương Tây, Nga luôn được khắc họa như kẻ phản diện hiếu chiến. Bên cạnh đó, việc trao trả này giúp Nga nhận lại một số lượng tù binh và tử sĩ với tỷ lệ “6000 đổi 6000”. Song hành động của chính quyền Tổng thống Vladimir Putin đơn thuần là một cử chỉ nhân đạo nhằm thúc đẩy quá trình kết thúc chiến tranh, hoặc một đòn truyền thông mạnh mẽ hay còn kèm theo những toan tính nào khác?
“Nước cờ cao tay” của điện Kremlin
Nga đã chuẩn bị kỹ lưỡng cho “thiện chí nhân đạo” của mình. Trong một thời gian dài, quân đội Nga đã thu gom thi thể của binh sĩ Ukraine và xác nhận danh tính để có thể đưa Ukraine vào một thế trận đã giăng sẵn. Các thi thể được chuyển đến địa điểm trao đổi được bảo quản trong xe lạnh và được bọc cẩn thận cho thấy Nga đã có tính toán trước và coi việc trao trả như một đòn đánh chiến lược, cả vào truyền thông lẫn nội bộ đất nước Ukraine.
Theo pháp luật Ukraine, với mỗi quân nhân thiệt mạng, gia đình họ sẽ nhận được khoản trợ cấp khoảng 15 triệu Hryvina (hơn 35.0000 USD), và với mỗi quân nhân bị thương sẽ là 180.000-290.000 USD. Trong bối cảnh đất nước bị chiến tranh tàn phá, nền kinh tế bị thiệt hại và nợ nước ngoài lên đến khoảng 171 tỷ USD (sát ngưỡng 100% GDP), việc trợ cấp kinh phí đối với thân nhân của 6000 tử sĩ sẽ tạo ra gánh nặng to lớn lên nền kinh tế Ukraine.
Nền kinh tế Ukraine hiện đã quá tải, trong khi ngân sách đất nước đang được các quốc gia phương Tây trợ cấp. Ngay trước khi diễn ra vòng đàm phán ngày 2/6, phía Ukraine đã chính thức tuyên bố vỡ nợ, với khoản vay trái phiếu trị giá 665 triệu USD.
Hơn nữa, số lượng 6000 tử sĩ mà phía Nga đưa ra chỉ là bề nổi của tảng băng chìm. Theo tình báo phương Tây, số lượng binh sĩ Ukraine thiệt mạng tính đến cuối năm 2024 đã lên tới con số 80.000, cùng với số người bị thương lên đến 480.000 người. Trong bối cảnh đó, việc chính quyền Tổng thống Zelensky có thể tự chi trả các khoản trợ cấp cho thân nhân các tử sĩ và binh sĩ bị thương là hầu như không thể, và sẽ là một rào cản tài chính lớn nếu Ukraine muốn mua sắm trang thiết bị quốc phòng cũng như tái thiết đất nước sau khi cuộc chiến kết thúc.
Dù có khả năng chi trả hay không, chính quyền ở Kiev cũng rất có thể phải đối mặt với sự bất bình của dân chúng. Con số 6000 tử sĩ phản ánh tổn thất nghiêm trọng của quân đội trên chiến trường. Phía Nga cho rằng con số này đã phần nào vạch trần sự “dối trá” của chính quyền Zelensky, khi công bố tổn thất ít hơn thực tế.
Nhìn vào số tiền được chi trả cho những người bị thương hoặc thiệt mạng trên chiến trường, ta thấy được việc chính quyền Ukraine đang nỗ lực tối đa trong việc huy động nhân lực tham gia chiến đấu. Khi số người từ chối tham gia quân đội tăng cao, các sĩ quan tuyển quân nước này còn sử dụng những biện pháp cực đoan, bao gồm cả việc bắt những người đi đường tham gia quân đội. Điều này thể hiện sự thiếu hụt quân số nghiêm trọng và sự thất thế của quân đội tại các mặt trận then chốt. Hơn nữa, nó cũng gieo rắc sự hoài nghi trong dân chúng nước này về khả năng Ukraine có thể trụ vững khi cuộc chiến vẫn chưa có hồi kết. Và còn tệ hơn, việc chính quyền Zelensky không thể chi trả số tiền trợ cấp có thể sẽ tạo ra một làn sóng phẫn nộ trong dân chúng, khi sự hy sinh của họ và người thân không còn được trân trọng.
Việc trao trả thi thể giống như một đòn chiến tranh tâm lý của Nga, khi nó trực tiếp đánh vào tinh thần của binh sĩ Ukraine. Rất nhiều binh sĩ trong số đó là những người dân bị ép buộc phải cầm súng. Từ cuối năm 2024, tình trạng binh sĩ đào ngũ cùng tâm lý chán nản trong quân đội Ukraine liên tục gia tăng. Theo số liệu từ Cục Điều tra Nhà nước Ukraine (SBI), số vụ đào ngũ tính đến cuối tháng 5 đã lên tới con số 107.000. Những người lính, vốn đã mệt mỏi sau những trận pháo kích của quân Nga, sẽ càng trở nên tuyệt vọng khi chứng kiến những tổn thất của quân mình. Niềm tin vào những người chỉ huy có thể từ đấy mà tan vỡ. Việc gieo rắc nỗi hoang mang và thất vọng có thể là mục tiêu mà phía Nga đang muốn khai thác triệt để nhằm tạo nên một sự hỗn loạn từ bên trong hàng ngũ đối phương.
Có thể thấy đề xuất mà điện Kremlin đưa ra là một cú đấm thẳng vào nền kinh tế Ukraine, trong bối cảnh đất nước này đang đối mặt với nhiều bất lợi. Nền kinh tế của Kiev đang rơi vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi mà các cơ sở công nghiêp, năng lượng bị tàn phá khiến cho nền kinh tế không thể tự vận hành mà phải phụ thuộc và nguồn viện trợ từ bên ngoài. Việc chi trả cho thân nhân của 6000 tử sĩ này sẽ càng khiến ngân sách chịu gánh nặng. Hơn ba năm qua, chiến tranh đã tạo gánh nặng lên nền kinh tế đất nước, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Ukraine đã suy giảm khoảng 30.4% vào năm 2022 và tiếp tục tăng trưởng chậm vào năm 2024. Kể cả khi chiến tranh kết thúc, thì những khoản trợ cấp kiểu này sẽ khiến Ukraine thêm phần phụ thuộc và bị kéo xa hơn khỏi các tiêu chí để gia nhập Liên hiệp Châu Âu (EU). Không những vậy, đòn tâm lý chiến cao tay của Moscow còn nhằm gieo rắc hoang mang và chán nản trong hậu phương và trong hàng ngũ quân đội của đối thủ. Điều này buộc chính quyền Tổng thống Zelensky phải hành động thận trọng, vừa để tránh suy giảm hình ảnh trong mắt truyền thông quốc tế, vừa tránh sự hoang mang trong dân chúng và quân đội.
Thời gian tới cũng sẽ càng thêm khó khăn đối với Ukraine, khi Mỹ bắt đầu mệt mỏi với cuộc chiến này và sự hỗ trợ của phương Tây cũng sẽ dồn nhiều vào điểm nóng khác ở Trung Đông. Ngày 5/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã “ám chỉ” việc sẽ trừng phạt cả Nga và Ukraine nếu xung đột không chấm dứt. Ông cũng ví cuộc xung đột này “như hai đứa trẻ đánh nhau ngoài công viên”. Nga có thể tận dụng bối cảnh quốc tế này để mở rộng phạm vi các vùng chiếm đóng. Với tình thế hiện nay, chiến lược “vừa đánh, vừa đàm” sẽ là giải pháp tối ưu nhất để cả hai phe kết thúc cuộc chiến.
Cuộc chiến trên mặt trận truyền thông
Thực tế, ngày 7/6, phái đoàn Nga đã đến địa điểm trao đổi tại biên giới với Ukraine theo Thỏa thuận Istanbul, nhưng đại diện của Kiev đã không xuất hiện và chưa đưa ra một tuyên bố rõ ràng. Động thái này đã mở ra một cuộc chiến gay gắt trên mặt trận truyền thông.
Phía Nga đã đưa ra những cáo buộc vô cùng gay gắt, cho rằng Ukraine cố tình không muốn nhận số lượng lớn thi thể như vậy vì lo sợ gánh nặng kinh tế. Truyền thông Nga liên tục đưa tin về động thái được cho là “tạm hoãn vô thời hạn” của phía Ukraine và sử dụng nó như một đòn đánh nhắm vào dư luận và lòng tin của nhân dân nước này. Đáp lại, phía Ukraine cho rằng những cáo buộc của Nga là nhằm tạo áp lực lên Kiev, khẳng định điều này là không phù hợp với thực tế và các thỏa thuận sơ bộ về trao trả tù binh và hồi hương tử sĩ.
Trước các tranh cãi của hai đối thủ ở châu Âu, phía Mỹ cho rằng việc Nga trao trả tử sĩ cho Ukraine có thể là động thái tốt để tiến tới hòa bình, khi mà Tổng thống Donald Trump có dấu hiệu mất kiên nhẫn với cả hai phe.
Động thái của Mỹ có lẽ đã có tác động ít nhiều. Đến ngày 13/6, các hoạt động tiếp nhận thi thể và trao đổi tù binh đã diễn ra. Phía Ukraine bước đầu tiếp nhận 1200 thi thể, tuy nhiên vẫn chưa trao đổi lại với phía Nga bất kỳ thi thể nào. Điều này cho thấy việc Ukraine đang gánh chịu áp lực to lớn từ cả trong và ngoài nước và bắt đầu thất thế trên mặt trận truyền thông. Cùng với việc truyền thông thế giới đang đổ dồn về điểm nóng Trung Đông (với chiến sự giữa Israel và Iran), Ukraine thực sự đang bị dồn vào một “thế cờ bí” trong cuộc chiến đã kéo dài hơn ba năm (kể từ tháng 2/2022).
Mặc dù Nga và Ukraine chưa đạt được một thỏa thuận ngừng bắn nhưng việc trao trả tù binh là bước đi tích cực, ít nhất cho thấy cánh cửa đối thoại chưa khép lại. Tuy nhiên, quan điểm của hai bên còn rất khác nhau, khiến việc đạt được một nền hòa bình trong thời gian ngắn càng mong manh.
Nhiều khả năng phía Nga sẽ thực hiện thêm một số đòn đánh nhằm giành lấy những chiến thắng mang tính chiến lược và đánh gục ý chí của Ukraine và phương Tây, nhất là khi thế giới đang hướng về chảo lửa Trung Đông. Ngược lại, phía Ukraine có thể sẽ phải nhượng bộ một số yêu sách lãnh thổ theo yêu cầu của Nga và những gợi ý từ phía Mỹ (như việc cả hai đều phải nhượng bớt một số vùng kiểm soát của mình, và quan trọng là phải “đóng băng chiến tranh”). Trong trường hợp Ukraine tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga, rất có thể việc này sẽ lại làm leo thang tình hình và đặt dấu chấm hết cho những nỗ lực đàm phán.
Sau khi kết thúc “đợt trao đổi 6000”, cả Nga và Ukraine vẫn tổ chức các cuộc tấn công nhắm vào lãnh thổ của nhau, khiến cho những hy vọng hòa bình trở nên le lói. Dù cả hai bên cho biết sẵn sàng trao trả và tiếp nhận tử sĩ và tù binh nhưng với tình hình hiện nay, việc trao trả này chỉ mang tính tượng trưng, thể hiện tinh thần nhân đạo và xoa dịu dư luận.
***
Tóm lại, chỉ với một “động thái nhân đạo” là trao trả 6000 tử sĩ, Moscow đã đạt được rất nhiều mục tiêu, mà nổi bật là làm rối loạn tình hình nội bộ của Ukraine, cũng như làm giảm áp lực cho quân đội trên chiến trường, khi tâm lý đối phương trở nên dao động. Tuy được cả hai bên nhất trí, những hành động này chỉ mang tính tượng trưng và không thể hiện nhiều nỗ lực nhằm hướng tới hòa bình. Không những thế, việc Nga sử dụng chính sách trao đổi tử sĩ như một nước cờ hiểm đánh vào nền kinh tế và tâm lý người dân lẫn binh sĩ Ukraine càng khiến mâu thuẫn trở nên sâu sắc hơn. Khi mà quan điểm của hai bên còn nhiều khác biệt và một thỏa thuận ngừng bắn chưa được ký kết thì triển vọng hòa bình vẫn còn rất xa vời.
Lê Ngọc Hải hiện là sinh viên ngành Bảo đảm pháp lý về an ninh quốc gia – Đại học Tổng hợp Bộ Nội vụ Liên bang Nga mang tên V.Ya. Kikotya. Mối quan tâm của Hải là các vấn đề liên quan đến lịch sử, văn hóa, chính trị, pháp luật của các quốc gia. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].
Lê Ngô Huyền Trang hiện là sinh viên ngành Quan hệ Quốc tế tại Khoa Quốc tế - Đại học Huế. Mối quan tâm của Trang là ngoại giao gấu trúc, quyền lực mềm và ngoại giao công chúng theo đặc trưng Trung Quốc. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].
Từ khoá: Nga Ukraine trao trả tử sĩ nhân đạo chiến tranh
