Từ một bãi đá nhỏ, Trung Quốc đang bồi đắp Đá Hải Sâm thành thực thể nổi lớn nhất tại Hoàng Sa. Bắc Kinh chuẩn bị cho điều gì, và điều đó tác động ra sao đến an ninh Việt Nam?
Đá Hải Sâm, tên tiếng Anh thường dùng là Antelope Reef, tên phía Trung Quốc dùng là Linh Dương tiêu (羚羊礁), nằm trong cụm (nhóm) Lưỡi Liềm ở phía tây nam quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Theo Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh nạo vét tại đây từ tháng 10/2025; hoạt động này ngày càng tăng mạnh.
Đến tháng 3/2026, diện tích đất bồi đắp được AMTI ước tính khoảng 1.490 mẫu Anh, tương đương hơn 600 ha. Con số này gần bằng tổng diện tích Đá Vành Khăn – tiền đồn lớn nhất của Trung Quốc tại Trường Sa – và lớn hơn đáng kể so với đảo Phú Lâm, trung tâm hành chính và quân sự của Trung Quốc tại Hoàng Sa.
Theo hình ảnh vệ tinh, thực thể nhân tạo mới có chiều dài gần 6 km, một đoạn bờ thẳng dài hơn 3 km, nằm ở rìa phía tây bắc, cầu cảng dài 680 m nằm phía trước một cảng nước sâu và một sân đỗ trực thăng ở góc đông nam. Phần bờ thẳng có thể phù hợp để xây đường băng.
Diện tích đất bồi đắp tại Đá Hải Sâm hoàn toàn đủ không gian để chứa một đường băng dài khoảng 2.700 – 3.000 m (9.000 feet – 10.000 feet). Một khi được xây dựng, đường băng này có thể có kích thước tương đương với các đường băng mà Trung Quốc đã vận hành tại đảo Phú Lâm (quần đảo Hoàng Sa) và ba thực thể lớn là Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập (quần đảo Trường Sa).
Tuy vậy, đến nay Bắc Kinh chưa công khai xác nhận Đá Hải Sâm là căn cứ quân sự. Phía Trung Quốc coi đây là dự án phục vụ các nhu cầu dân sự như dự báo thời tiết, bảo vệ nghề cá và nghiên cứu khoa học. Ding Duo, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Khu vực, thuộc Viện Nghiên cứu Quốc gia về Biển Đông của Trung Quốc, mô tả quy mô xây dựng tại rạn san hô này là “khiêm tốn” (modest), với “mục đích hòa bình và mang tính xây dựng” nhằm phục vụ cho an toàn hàng hải.
Thế nhưng, các đặc điểm do vệ tinh cung cấp cho thấy công trình này có khả năng mang đặc điểm lưỡng dụng. Nói cách khác, nó khó có thể chỉ là một cơ sở dân sự thuần tuý.
Thứ nhất, quy mô bồi đắp rất lớn đã biến thực thể trở thành một hòn đảo nhân tạo với quy mô hàng đầu tại quần đảo Hoàng Sa. Tuy nhiên, cần chú ý là theo Điều 60(8) của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), đảo nhân tạo không tự nó có quy chế pháp lý hay vùng biển mới.
Thứ hai, một cầu cảng nước sâu (có khả năng tiếp nhận tàu chiến, tàu hải cảnh lớn) cùng không gian đủ để chứa một đường băng quân sự có nhiều điểm tương đồng với cấu trúc thường thấy tại các tiền đồn lưỡng dụng.
Thứ ba, Bắc Kinh thường xuyên lặp lại cách giải thích “phục vụ dân sự” khi bắt đầu bồi đắp các đảo nhân tạo ở quần đảo Trường Sa. Thực tế lại trái ngược. Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập sau đó bị Trung Quốc biến thành các căn cứ quân sự kiên cố và toàn diện, với tên lửa, radar, thiết bị gây nhiễu và máy bay. Tháng 3/2022, Đô đốc John Aquilino, khi đó là Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (USINDOPACOM), đã cảnh báo rằng việc quân sự hóa các thực thể này đe dọa các quốc gia hoạt động trên vùng biển và vùng trời quốc tế lân cận.
Nếu được phát triển thành một tiền đồn quân sự tương đương các căn cứ lớn hiện có, Đá Hải Sâm có thể giúp Trung Quốc tăng cường năng lực giám sát, hậu cần và phòng thủ. Hoàng Sa vốn đã có đảo Phú Lâm - đóng vai trò như “trung tâm hành chính truyền thống” của Trung Quốc tại Biển Đông - với đường băng quân sự, hệ thống cầu cảng nước sâu, máy bay chiến đấu và tên lửa đất đối không; đảo Tri Tôn cũng đã được lắp đặt sân trực thăng, các thiết bị giám sát tầm xa và các tháp radar cảnh báo sớm.
Đá Hải Sâm có thể được xem như một mảnh ghép để Trung Quốc liên kết và nâng cấp mạng lưới cơ sở quân sự và bán quân sự mà quốc gia này đã chiếm đóng trái phép tại quần đảo Hoàng Sa. Thông qua xây dựng trạm radar tại đây, Trung Quốc có thể mở rộng phạm vi thu thập thông tin tình báo và tăng cường năng lực giám sát gần bờ biển Việt Nam hơn.
Từ tháng 12 năm ngoái, các tàu hải cảnh, lực lượng chấp pháp và dân quân biển Trung Quốc từng bước hiện diện dày đặc hơn quanh nhóm Lưỡi Liềm, hình thành một vành đai bán quân sự dường như nhằm ngăn chặn mọi hoạt động tuần tra và đánh bắt cá của Việt Nam. Giờ đây, khoảng cách và vị trí của Đá Hải Sâm có thể làm dày thêm vành đai kiểm soát của Trung Quốc, khiến các tàu thực thi pháp luật và tàu cá Việt Nam khó tiếp cận quần đảo Hoàng Sa.
Khoảng cách địa lý từ Đá Hải Sâm đến bờ biển miền Trung Việt Nam (lấy mốc là thành phố Đà Nẵng) là khoảng 216 hải lý, khoảng 400 km. Trong quần đảo Hoàng Sa, Tri Tôn cách bờ biển Việt Nam khoảng 120 hải lý, tầm 222 km. Trung Quốc đã biến Tri Tôn thành căn cứ quân sự, tình báo, từ đó tăng cường khả năng “giám sát các chuyển động trên biển hoặc trên không ở Biển Đông”. Tuy nhiên, với quy mô bồi đắp khổng lồ, nếu được quân sự hoá đầy đủ, Đá Hải Sâm có thể trở thành tiền đồn quy mô lớn nhất của Trung Quốc tại Hoàng Sa và một trong những căn cứ lớn và gần bờ biển miền Trung Việt Nam nhất.
Như vậy, tiền đồn ở phía tây nam của quần đảo Hoàng Sa có thể giúp Trung Quốc tăng cường năng lực giám sát, tạo thêm không gian đồn trú cho lực lượng hải quân, hải cảnh và dân quân biển, đồng thời tăng mức độ dự phòng cho các căn cứ hiện có. Ray Powell, Giám đốc dự án SeaLight tại Đại học Stanford, cảnh báo rằng nếu Trung Quốc xây một đường băng tại Đá Hải Sâm thì đây sẽ là đường băng cỡ lớn gần Việt Nam nhất trong số các tiền đồn của Trung Quốc ở Biển Đông. Lợi thế này giúp Trung Quốc đưa các lực lượng hải quân, không quân và bán quân sự hoạt động gần bờ biển Việt Nam hơn, khiến việc duy trì sự hiện diện của Việt Nam quanh Hoàng Sa càng thêm khó khăn.
Nếu được trang bị radar, cảm biến và các hệ thống tác chiến điện tử, Đá Hải Sâm có thể làm phức tạp hoạt động tàu ngầm của Việt Nam, đồng thời giúp Bắc Kinh giám sát các hoạt động của Hà Nội nếu xảy ra xung đột. Hiện nay, Hải Nam là nơi đặt các căn cứ hải quân quan trọng của Trung Quốc, trong đó có tổ hợp căn cứ Yulin–Longpo phục vụ một lực lượng tàu ngầm đáng kể thuộc Hải quân Chiến khu Nam bộ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Một khi nhận được sự hỗ trợ của các phương tiện quân sự tại Đá Hải Sâm, hạm đội tàu ngầm của PLA có thể được bảo vệ tốt hơn, đồng thời bổ sung một mắt xích cho mạng lưới chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD) tại Biển Đông. Điều này có thể làm tăng chi phí và độ phức tạp đối với hoạt động của Mỹ và các đồng minh trong một kịch bản xung đột. Tuy nhiên, theo hình ảnh vệ tinh, ta chưa thấy các hệ thống này đã được lắp đặt tại Đá Hải Sâm; vì vậy tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào loại khí tài mà Trung Quốc triển khai.
***
Việc Trung Quốc bồi đắp và xây dựng cơ sở hạ tầng tại các thực thể ở Biển Đông không phải là hiện tượng mới. Hoạt động này đã diễn ra trong nhiều năm và thường được Bắc Kinh giải thích là nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt, phục vụ phát triển kinh tế địa phương, bảo đảm an toàn hàng hải và thực thi cái mà Trung Quốc gọi là “chủ quyền”. Tuy nhiên, hoạt động bồi đắp tại Đá Hải Sâm là chiến dịch xây dựng đảo nhân tạo có quy mô đáng kể đầu tiên của Trung Quốc ở Biển Đông kể từ năm 2017. Trong khi Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập đã được quân sự hóa, ảnh vệ tinh cho thấy, tại Đá Hải Sâm, chỉ mới có dấu hiệu Trung Quốc chuẩn bị xây đường băng và một số hạ tầng hỗ trợ; chưa có bằng chứng về tên lửa, hệ thống radar lớn hoặc máy bay quân sự tại đây.
Dù vậy, quy mô và cấu trúc của phần đất bồi đắp mới tạo điều kiện để Trung Quốc tiếp tục xây dựng các cơ sở có chức năng quân sự, qua đó mở rộng năng lực giám sát, triển khai lực lượng và duy trì hiện diện ở phía bắc Biển Đông. Về địa chính trị, việc mở rộng mạng lưới tiền đồn có thể gia tăng chiều sâu phòng thủ và khả năng kiểm soát thực địa của Trung Quốc, nhưng lại đe dọa an ninh của các bên tranh chấp khác, bao gồm Việt Nam.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Đá Hải Sâm, tên tiếng Anh thường dùng là Antelope Reef, tên phía Trung Quốc dùng là Linh Dương tiêu (羚羊礁), nằm trong cụm (nhóm) Lưỡi Liềm ở phía tây nam quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Theo Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, Trung Quốc bắt đầu đẩy mạnh nạo vét tại đây từ tháng 10/2025; hoạt động này ngày càng tăng mạnh.
Đến tháng 3/2026, diện tích đất bồi đắp được AMTI ước tính khoảng 1.490 mẫu Anh, tương đương hơn 600 ha. Con số này gần bằng tổng diện tích Đá Vành Khăn – tiền đồn lớn nhất của Trung Quốc tại Trường Sa – và lớn hơn đáng kể so với đảo Phú Lâm, trung tâm hành chính và quân sự của Trung Quốc tại Hoàng Sa.
Theo hình ảnh vệ tinh, thực thể nhân tạo mới có chiều dài gần 6 km, một đoạn bờ thẳng dài hơn 3 km, nằm ở rìa phía tây bắc, cầu cảng dài 680 m nằm phía trước một cảng nước sâu và một sân đỗ trực thăng ở góc đông nam. Phần bờ thẳng có thể phù hợp để xây đường băng.
Diện tích đất bồi đắp tại Đá Hải Sâm hoàn toàn đủ không gian để chứa một đường băng dài khoảng 2.700 – 3.000 m (9.000 feet – 10.000 feet). Một khi được xây dựng, đường băng này có thể có kích thước tương đương với các đường băng mà Trung Quốc đã vận hành tại đảo Phú Lâm (quần đảo Hoàng Sa) và ba thực thể lớn là Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập (quần đảo Trường Sa).
Tuy vậy, đến nay Bắc Kinh chưa công khai xác nhận Đá Hải Sâm là căn cứ quân sự. Phía Trung Quốc coi đây là dự án phục vụ các nhu cầu dân sự như dự báo thời tiết, bảo vệ nghề cá và nghiên cứu khoa học. Ding Duo, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Khu vực, thuộc Viện Nghiên cứu Quốc gia về Biển Đông của Trung Quốc, mô tả quy mô xây dựng tại rạn san hô này là “khiêm tốn” (modest), với “mục đích hòa bình và mang tính xây dựng” nhằm phục vụ cho an toàn hàng hải.
Thế nhưng, các đặc điểm do vệ tinh cung cấp cho thấy công trình này có khả năng mang đặc điểm lưỡng dụng. Nói cách khác, nó khó có thể chỉ là một cơ sở dân sự thuần tuý.
Thứ nhất, quy mô bồi đắp rất lớn đã biến thực thể trở thành một hòn đảo nhân tạo với quy mô hàng đầu tại quần đảo Hoàng Sa. Tuy nhiên, cần chú ý là theo Điều 60(8) của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), đảo nhân tạo không tự nó có quy chế pháp lý hay vùng biển mới.
Thứ hai, một cầu cảng nước sâu (có khả năng tiếp nhận tàu chiến, tàu hải cảnh lớn) cùng không gian đủ để chứa một đường băng quân sự có nhiều điểm tương đồng với cấu trúc thường thấy tại các tiền đồn lưỡng dụng.
Thứ ba, Bắc Kinh thường xuyên lặp lại cách giải thích “phục vụ dân sự” khi bắt đầu bồi đắp các đảo nhân tạo ở quần đảo Trường Sa. Thực tế lại trái ngược. Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập sau đó bị Trung Quốc biến thành các căn cứ quân sự kiên cố và toàn diện, với tên lửa, radar, thiết bị gây nhiễu và máy bay. Tháng 3/2022, Đô đốc John Aquilino, khi đó là Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ (USINDOPACOM), đã cảnh báo rằng việc quân sự hóa các thực thể này đe dọa các quốc gia hoạt động trên vùng biển và vùng trời quốc tế lân cận.
Nếu được phát triển thành một tiền đồn quân sự tương đương các căn cứ lớn hiện có, Đá Hải Sâm có thể giúp Trung Quốc tăng cường năng lực giám sát, hậu cần và phòng thủ. Hoàng Sa vốn đã có đảo Phú Lâm - đóng vai trò như “trung tâm hành chính truyền thống” của Trung Quốc tại Biển Đông - với đường băng quân sự, hệ thống cầu cảng nước sâu, máy bay chiến đấu và tên lửa đất đối không; đảo Tri Tôn cũng đã được lắp đặt sân trực thăng, các thiết bị giám sát tầm xa và các tháp radar cảnh báo sớm.
Đá Hải Sâm có thể được xem như một mảnh ghép để Trung Quốc liên kết và nâng cấp mạng lưới cơ sở quân sự và bán quân sự mà quốc gia này đã chiếm đóng trái phép tại quần đảo Hoàng Sa. Thông qua xây dựng trạm radar tại đây, Trung Quốc có thể mở rộng phạm vi thu thập thông tin tình báo và tăng cường năng lực giám sát gần bờ biển Việt Nam hơn.
Từ tháng 12 năm ngoái, các tàu hải cảnh, lực lượng chấp pháp và dân quân biển Trung Quốc từng bước hiện diện dày đặc hơn quanh nhóm Lưỡi Liềm, hình thành một vành đai bán quân sự dường như nhằm ngăn chặn mọi hoạt động tuần tra và đánh bắt cá của Việt Nam. Giờ đây, khoảng cách và vị trí của Đá Hải Sâm có thể làm dày thêm vành đai kiểm soát của Trung Quốc, khiến các tàu thực thi pháp luật và tàu cá Việt Nam khó tiếp cận quần đảo Hoàng Sa.
Khoảng cách địa lý từ Đá Hải Sâm đến bờ biển miền Trung Việt Nam (lấy mốc là thành phố Đà Nẵng) là khoảng 216 hải lý, khoảng 400 km. Trong quần đảo Hoàng Sa, Tri Tôn cách bờ biển Việt Nam khoảng 120 hải lý, tầm 222 km. Trung Quốc đã biến Tri Tôn thành căn cứ quân sự, tình báo, từ đó tăng cường khả năng “giám sát các chuyển động trên biển hoặc trên không ở Biển Đông”. Tuy nhiên, với quy mô bồi đắp khổng lồ, nếu được quân sự hoá đầy đủ, Đá Hải Sâm có thể trở thành tiền đồn quy mô lớn nhất của Trung Quốc tại Hoàng Sa và một trong những căn cứ lớn và gần bờ biển miền Trung Việt Nam nhất.
Như vậy, tiền đồn ở phía tây nam của quần đảo Hoàng Sa có thể giúp Trung Quốc tăng cường năng lực giám sát, tạo thêm không gian đồn trú cho lực lượng hải quân, hải cảnh và dân quân biển, đồng thời tăng mức độ dự phòng cho các căn cứ hiện có. Ray Powell, Giám đốc dự án SeaLight tại Đại học Stanford, cảnh báo rằng nếu Trung Quốc xây một đường băng tại Đá Hải Sâm thì đây sẽ là đường băng cỡ lớn gần Việt Nam nhất trong số các tiền đồn của Trung Quốc ở Biển Đông. Lợi thế này giúp Trung Quốc đưa các lực lượng hải quân, không quân và bán quân sự hoạt động gần bờ biển Việt Nam hơn, khiến việc duy trì sự hiện diện của Việt Nam quanh Hoàng Sa càng thêm khó khăn.
Nếu được trang bị radar, cảm biến và các hệ thống tác chiến điện tử, Đá Hải Sâm có thể làm phức tạp hoạt động tàu ngầm của Việt Nam, đồng thời giúp Bắc Kinh giám sát các hoạt động của Hà Nội nếu xảy ra xung đột. Hiện nay, Hải Nam là nơi đặt các căn cứ hải quân quan trọng của Trung Quốc, trong đó có tổ hợp căn cứ Yulin–Longpo phục vụ một lực lượng tàu ngầm đáng kể thuộc Hải quân Chiến khu Nam bộ của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Một khi nhận được sự hỗ trợ của các phương tiện quân sự tại Đá Hải Sâm, hạm đội tàu ngầm của PLA có thể được bảo vệ tốt hơn, đồng thời bổ sung một mắt xích cho mạng lưới chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực (A2/AD) tại Biển Đông. Điều này có thể làm tăng chi phí và độ phức tạp đối với hoạt động của Mỹ và các đồng minh trong một kịch bản xung đột. Tuy nhiên, theo hình ảnh vệ tinh, ta chưa thấy các hệ thống này đã được lắp đặt tại Đá Hải Sâm; vì vậy tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào loại khí tài mà Trung Quốc triển khai.
***
Việc Trung Quốc bồi đắp và xây dựng cơ sở hạ tầng tại các thực thể ở Biển Đông không phải là hiện tượng mới. Hoạt động này đã diễn ra trong nhiều năm và thường được Bắc Kinh giải thích là nhằm cải thiện điều kiện sinh hoạt, phục vụ phát triển kinh tế địa phương, bảo đảm an toàn hàng hải và thực thi cái mà Trung Quốc gọi là “chủ quyền”. Tuy nhiên, hoạt động bồi đắp tại Đá Hải Sâm là chiến dịch xây dựng đảo nhân tạo có quy mô đáng kể đầu tiên của Trung Quốc ở Biển Đông kể từ năm 2017. Trong khi Đá Vành Khăn, Đá Xu Bi và Đá Chữ Thập đã được quân sự hóa, ảnh vệ tinh cho thấy, tại Đá Hải Sâm, chỉ mới có dấu hiệu Trung Quốc chuẩn bị xây đường băng và một số hạ tầng hỗ trợ; chưa có bằng chứng về tên lửa, hệ thống radar lớn hoặc máy bay quân sự tại đây.
Dù vậy, quy mô và cấu trúc của phần đất bồi đắp mới tạo điều kiện để Trung Quốc tiếp tục xây dựng các cơ sở có chức năng quân sự, qua đó mở rộng năng lực giám sát, triển khai lực lượng và duy trì hiện diện ở phía bắc Biển Đông. Về địa chính trị, việc mở rộng mạng lưới tiền đồn có thể gia tăng chiều sâu phòng thủ và khả năng kiểm soát thực địa của Trung Quốc, nhưng lại đe dọa an ninh của các bên tranh chấp khác, bao gồm Việt Nam.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Từ khoá: Đá Hải Sâm Trung Quốc Biển Đông Hoàng Sa Việt Nam bồi đắp
