Việt Nam trở thành thành viên sáng lập Hội đồng Hòa bình Gaza: Động cơ, thách thức, và giải pháp
Việc gia nhập Hội đồng Hòa bình Gaza có thể thử thách phương châm đa phương hoá quan hệ và cam kết “trung lập” của Việt Nam. Vậy đâu là động cơ chiến lược và những thách thức mà Hà Nội có thể sẽ đối mặt?
Hội đồng Hòa bình hoạt động ra sao?
Hội đồng Hòa bình (Board of Peace - BoP) được thành lập trong khuôn khổ kế hoạch 20 điểm giải quyết xung đột ở Dải Gaza do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu. BoP đã được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua vào ngày 17/11/2025 theo Nghị quyết 2803.
Cần lưu ý rằng, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc giới hạn phạm vi của BoP trong việc giải quyết xung đột ở Gaza và thời gian hoạt động của BoP là đến năm 2027. Tuy nhiên, Tổng thống Trump có tham vọng mở rộng hoạt động của BoP ra toàn cầu, hướng đến giải quyết các xung đột ngoài phạm vi khu vực Gaza và không bị giới hạn về thời gian. Cụ thể, ông tuyên bố cơ chế này sẽ “khởi động một cách tiếp cận táo bạo mới trong việc giải quyết các xung đột toàn cầu”. Bên cạnh đó, các thành viên của BoP chỉ có nhiệm kỳ 3 năm, và để trở thành thành viên thường trực, quốc gia tham gia phải đóng 1 tỷ USD. Có ý kiến cho rằng, trên thực tế, BoP đã vượt ngoài sự giám sát của Hội đồng Bảo an và thuộc quyền kiểm soát gần như tuyệt đối của Trump.
Về cơ chế tổ chức của BoP, Tổng thống Trump là chủ tịch hội đồng suốt đời của BoP, có quyền phủ quyết và quyết định hoạt động, chỉ định người kế nhiệm, ban hành nghị quyết hoặc các chỉ thị khác để thực hiện sứ mệnh của BoP và tạo ra, sửa đổi hoặc giải thể các thực thể trực thuộc.
BoP hoạt động theo cấu trúc ba tầng:
- Tầng 1 là Hội đồng Sáng lập. Hội đồng này kiểm soát các nguồn tài chính then chốt, đồng thời định hình chiến lược tổng thể cho tương lai Gaza. Thành phần của Hội đồng Sáng lập gồm nhiều nhân vật có ảnh hưởng lớn trong chính trường và giới tài chính quốc tế, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, đặc phái viên Steve Witkoff, con rể ông Trump Jared Kushner, tỷ phú Marc Rowan, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Phó cố vấn an ninh quốc gia Robert Gabriel.
- Tầng 2 là Ban điều hành Gaza, có nhiệm vụ phối hợp trong phạm vi khu vực và hỗ trợ công tác quản trị. Ban này quy tụ các quan chức ngoại giao, an ninh lẫn giới doanh nhân quốc tế, như Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan, đại diện Qatar Ali Al-Thawadi, Giám đốc Cơ quan tình báo quốc gia Ai Cập Hassan Rashad, Bộ trưởng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Reem Al-Hashimy...
- Tầng 3 là Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), thành phần duy nhất bao gồm người Palestine. Ủy ban này do ông Ali Shaath đứng đầu. Ông Ali Shaath là cựu thứ trưởng trong Chính quyền Palestine được phương Tây hậu thuẫn, người từng phụ trách phát triển các khu công nghiệp và dự án kinh tế trong chính quyền Palestine. Uỷ ban tập hợp 12 chuyên gia phụ trách các lĩnh vực dân sự như kinh tế, y tế, giáo dục, nhà ở, tài chính, an sinh xã hội và an ninh nội bộ.
Vai trò thực sự của Việt Nam là gì?
Với tư cách là thành viên sáng lập, Việt Nam sẽ phối hợp triển khai các kế hoạch của BoP, nhưng vai trò của quốc gia này trong BoP còn khá mơ hồ.
Nếu xem xét cấu trúc tổ chức của BoP, có thể nhận thấy quốc gia sáng lập không tham gia vào bất kỳ tầng hoạt động then chốt nào của BoP. Thậm chí, trong Hiến chương của BoP (Charter of Trump’s Board of Peace) cũng không đề cập đến quốc gia sáng lập (founding member state) mà chỉ đề cập đến quốc gia thành viên (member state).
Như vậy, Việt Nam nói riêng và các quốc gia được gọi là “thành viên sáng lập” BoP nói chung không có nhiều vai trò hay ảnh hưởng đối với các hoạt động của BoP. Vậy nên, việc Việt Nam nhận lời mời tham gia làm thành viên sáng lập của BoP vào tháng 1 rất có thể mang tính biểu tượng nhiều hơn là thực quyền.
Một điều quan trọng cần lưu ý, trong các tuyên bố chính thức của Bộ Ngoại giao Việt Nam và các kênh báo chí chính thống, Việt Nam đề cập đến “Hội đồng Hòa bình Dải Gaza” thay vì chỉ là “Hội đồng Hòa bình” và “Nghị quyết 2803”. Cụ thể, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng khẳng định: “Việt Nam sẽ tích cực phối hợp với các thành viên của Hội đồng Hòa bình trong triển khai kế hoạch hòa bình, qua đó chấm dứt xung đột tại Dải Gaza, thúc đẩy hòa bình bền vững ở Trung Đông trên cơ sở giải pháp hai nhà nước phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và các nghị quyết liên quan của Liên Hợp Quốc”. Các diễn ngôn này cho thấy Việt Nam khẳng định mình chỉ tham gia vào quá trình giải quyết xung đột Gaza đúng theo quy định của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc chứ không phải cam kết tham gia kế hoạch “dài hơi” mà Trump đề ra cho BoP.
Động cơ khiến Việt Nam chấp nhận lời mời của Tổng thống Trump?
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết Việt Nam nhận lời mời của Tổng thống Trump nhằm “đóng góp vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế” trong giải quyết xung đột Gaza. Tuy nhiên, với một cơ chế còn gây tranh cãi và tiềm ẩn rủi ro như BoP, Việt Nam dường như có nhiều hơn một động cơ để quyết định thực hiện bước đi táo bạo này.
Thứ nhất, việc chấp nhận lời mời của Mỹ giúp tăng cường quan hệ Việt - Mỹ và tránh các rủi ro “trả đũa” của chính quyền Trump. Tổng thống Mỹ đương nhiệm nổi tiếng với lối “ngoại giao giao dịch”, hàm ý rằng những nước chấp nhận ủng hộ các sáng kiến do Mỹ thiết kế thường kỳ vọng nhận được một số ưu đãi hoặc ít nhất là tránh rủi ro bị trừng phạt. Ví dụ điển hình cho cách tiếp cận “giao dịch” của Trump là trường hợp của Pháp. Khi tỏ ý từ chối lời mời của tham gia BoP của Trump, nước này đối diện với lời đe dọa tăng thuế 200% đối với các sản phẩm rượu và rượu vang.
Ngoài ra, việc Hà Nội nhanh chóng phản hồi và chấp nhận lời mời của Trump cũng thể hiện sự tập trung quyền lực của Tổng Bí thư Tô Lâm (người vừa tái đắc cử chức vụ này cho khoá 14) so với những người tiền nhiệm. Đây là cách hiệu quả để Tổng thống Mỹ - vốn ưa chuộng lối lãnh đạo quyết đoán, nhanh chóng và cộng đồng quốc tế nhìn thấy sự thay đổi trong cách hoạt động của Nhà nước Việt Nam: tập trung quyền lực để đẩy nhanh quá trình ra quyết định thay vì “ngần ngại” với nhiều bước tham vấn, thảo luận như mô hình tập thể lãnh đạo phân quyền trước đó. Xét trong bối cảnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt - Mỹ và tuyên bố chung năm 2023 rằng “Hai bên cam kết tăng cường phối hợp và hợp tác trong các diễn đàn khu vực và quốc tế”, việc Hà Nội tham gia BoP có thể được xem là một cử chỉ thiện chí và hợp tác, qua đó củng cố hình ảnh Việt Nam như một đối tác tích cực, có trách nhiệm trong nhận thức của Washington.
Thứ hai, với dư luận quốc tế nói chung, việc Việt Nam tham gia với tư cách thành viên “sáng lập BoP” góp phần quảng bá hình ảnh một quốc gia tích cực và có trách nhiệm đối với các nỗ lực hòa bình. Hành động này nhất quán với cam kết rằng “Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, sẵn sàng đóng góp tại các cơ chế đa phương nhằm thúc đẩy hợp tác, tăng cường kết nối, giải quyết các thách thức chung, hướng tới xây dựng một thế giới công bằng và bền vững hơn”.
Nếu BoP đạt được kết quả như mong đợi, cụ thể là góp phần giải quyết thỏa đáng xung đột Israel - Palestine tại Dải Gaza, hình ảnh Việt Nam sẽ được củng cố như một đối tác vì hòa bình, biết tận dụng các cơ chế quốc tế để đóng góp cho sự ổn định của các “điểm nóng” trên thế giới. Ngược lại, nếu BoP thất bại trong việc đem lại hòa bình cho Dải Gaza, mức độ trách nhiệm pháp lý và chính trị đặt lên Việt Nam nhiều khả năng sẽ thấp hơn đáng kể so với Mỹ và các nhân vật trực tiếp điều hành, bởi Việt Nam hầu như không tham gia vào quá trình ra quyết định của BoP như đã phân tích ở trên.
Thứ ba, đến nay Trung Quốc và Nga chưa công khai phản đối BoP, đồng nghĩa rằng Việt Nam có thể không bị xem là “chọn phe” khi tham gia BoP. Cả hai cường quốc này đều xác nhận đã được Tổng thống Mỹ mời tham gia BoP. Trung Quốc chưa xác nhận liệu họ có tham gia hay không, Tổng thống Nga lại đề cập đến việc sử dụng tài sản Nga bị đóng băng ở Mỹ để trả khoản phí 1 tỷ USD cho một ghế thường trực. Từ hai động thái trên, ta có thể thấy Nga và Trung Quốc dường như không xem BoP như một mối đe dọa nghiêm trọng đến trật tự thế giới hay vị thế quốc tế của họ.
Vì thế, việc Việt Nam chấp nhận tham gia BoP và đặc biệt nhấn mạnh phạm vi cam kết chỉ giới hạn trong khuôn khổ giải quyết xung đột ở Dải Gaza hoàn toàn không biến Hà Nội thành kẻ thù trong nhận thức của Bắc Kinh và Moscow nói riêng và các quốc gia có quan hệ đối đầu với Mỹ nói chung.
Thử thách và gợi ý giải pháp cho Việt Nam
Các thử thách, rủi ro
Một thử thách lớn cho Việt Nam là vấn đề hình ảnh quốc gia. Việc Hà Nội tham gia một cơ chế bị nghi ngờ và thậm chí bị chỉ trích bởi các chuyên gia nghiên cứu và các chính trị gia trên thế giới có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của Việt Nam. Ông Louis Charbonneau - Giám đốc phụ trách Liên Hợp Quốc tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) thậm chí cho rằng “những quốc gia ký kết dường như là một tập hợp các nhà lãnh đạo và chính phủ có hồ sơ nhân quyền từ đáng ngờ đến kinh khủng”.
Đối với cộng đồng ít tìm hiểu về quan hệ quốc tế, cụ thể là không hiểu cách hoạt động của BoP và vai trò hạn chế của Việt Nam trong cơ chế quốc tế này, thì động thái của Việt Nam có thể bị hiểu sai lệch hoặc không đúng bản chất. Nếu BoP thất bại và làm trầm trọng thêm xung đột ở Dải Gaza, các quốc gia có liên quan đến BoP, bao gồm Việt Nam, có khả năng rất cao bị dư luận quốc tế chỉ trích hay gán trách nhiệm.
Ngoài ra, mặc dù hiện nay các nước có quan hệ căng thẳng với Mỹ như Nga, Trung Quốc... chưa có phản ứng gay gắt, không điều gì chắc chắn lập trường của họ sẽ không thay đổi trong tương lai. Việc tham gia vào các cơ chế hay sáng kiến thuộc quyền kiểm soát tối cao của Tổng thống Mỹ khiến Việt Nam dễ bị kéo vào vòng xoáy “chọn phe”, làm xói mòn bản sắc “trung lập” mà Hà Nội nỗ lực gầy dựng bấy lâu.
Gợi ý giải pháp
Trước hết, Việt Nam cần đẩy mạnh truyền thông đối nội và đối ngoại, phổ biến thông tin đúng đắn, cụ thể về vai trò của Việt Nam trong BoP. Đồng thời Việt Nam cần tận dụng kinh nghiệm phục hồi sau chiến tranh của mình để tích cực đóng góp và đưa ra các giải pháp cùng những sáng kiến tối ưu cho BoP, góp phần tạo nên thành công của kế hoạch hòa bình của Nghị quyết 2803. Sau đó, khi các giải pháp đã mang lại các kết quả tích cực thì Việt Nam cần truyền thông rộng rãi các đóng góp tích cực của mình vào quá trình phối hợp với các thành viên BoP xây dựng hòa bình ở Gaza.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần cẩn trọng với các hành động của chính quyền Trump và phản ứng mang tính lập trường của Nga và Trung Quốc để điều chỉnh kịp thời thông điệp và mức độ tham gia đối với BoP. Việc giữ vững nguyên tắc đối ngoại độc lập, tự chủ và ưu tiên khuôn khổ Liên Hợp Quốc, đồng thời sử dụng ngoại giao mềm dẻo để giải thích rõ giới hạn cam kết của mình, là chìa khóa giúp Hà Nội không bị cuốn vào các cuộc đối đầu mang tính “chọn phe” như hiện nay.
***
Nhìn chung, mặc dù có thể gây tranh cãi, quyết định tham gia nhóm thành viên sáng lập của BoP phản ánh những toan tính chiến lược khá rõ ràng của Hà Nội trong việc vừa làm sâu sắc quan hệ với Mỹ, vừa “giữ mình” trong khuôn khổ pháp luật quốc tế. Với góc nhìn này, quyết định của Việt Nam có thể được xem như một bước đi thận trọng nhưng linh hoạt, vừa khéo léo cân bằng quan hệ với các cường quốc, vừa thể hiện lập trường kiên định về đối ngoại – và phương châm này nhất quán với hình ảnh “ngoại giao cây tre” mà Việt Nam theo đuổi trong nhiều năm qua.
Đoàn Thị Yến Nhi hiện là sinh viên năm 2 ngành Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Mối quan tâm của Nhi là an ninh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, ASEAN trong vấn đề hội nhập quốc tế, và quyền lực mềm của Trung Quốc.
Hội đồng Hòa bình hoạt động ra sao?
Hội đồng Hòa bình (Board of Peace - BoP) được thành lập trong khuôn khổ kế hoạch 20 điểm giải quyết xung đột ở Dải Gaza do Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng đầu. BoP đã được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua vào ngày 17/11/2025 theo Nghị quyết 2803.
Cần lưu ý rằng, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc giới hạn phạm vi của BoP trong việc giải quyết xung đột ở Gaza và thời gian hoạt động của BoP là đến năm 2027. Tuy nhiên, Tổng thống Trump có tham vọng mở rộng hoạt động của BoP ra toàn cầu, hướng đến giải quyết các xung đột ngoài phạm vi khu vực Gaza và không bị giới hạn về thời gian. Cụ thể, ông tuyên bố cơ chế này sẽ “khởi động một cách tiếp cận táo bạo mới trong việc giải quyết các xung đột toàn cầu”. Bên cạnh đó, các thành viên của BoP chỉ có nhiệm kỳ 3 năm, và để trở thành thành viên thường trực, quốc gia tham gia phải đóng 1 tỷ USD. Có ý kiến cho rằng, trên thực tế, BoP đã vượt ngoài sự giám sát của Hội đồng Bảo an và thuộc quyền kiểm soát gần như tuyệt đối của Trump.
Về cơ chế tổ chức của BoP, Tổng thống Trump là chủ tịch hội đồng suốt đời của BoP, có quyền phủ quyết và quyết định hoạt động, chỉ định người kế nhiệm, ban hành nghị quyết hoặc các chỉ thị khác để thực hiện sứ mệnh của BoP và tạo ra, sửa đổi hoặc giải thể các thực thể trực thuộc.
BoP hoạt động theo cấu trúc ba tầng:
- Tầng 1 là Hội đồng Sáng lập. Hội đồng này kiểm soát các nguồn tài chính then chốt, đồng thời định hình chiến lược tổng thể cho tương lai Gaza. Thành phần của Hội đồng Sáng lập gồm nhiều nhân vật có ảnh hưởng lớn trong chính trường và giới tài chính quốc tế, bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, đặc phái viên Steve Witkoff, con rể ông Trump Jared Kushner, tỷ phú Marc Rowan, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga, cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, Phó cố vấn an ninh quốc gia Robert Gabriel.
- Tầng 2 là Ban điều hành Gaza, có nhiệm vụ phối hợp trong phạm vi khu vực và hỗ trợ công tác quản trị. Ban này quy tụ các quan chức ngoại giao, an ninh lẫn giới doanh nhân quốc tế, như Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan, đại diện Qatar Ali Al-Thawadi, Giám đốc Cơ quan tình báo quốc gia Ai Cập Hassan Rashad, Bộ trưởng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) Reem Al-Hashimy...
- Tầng 3 là Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), thành phần duy nhất bao gồm người Palestine. Ủy ban này do ông Ali Shaath đứng đầu. Ông Ali Shaath là cựu thứ trưởng trong Chính quyền Palestine được phương Tây hậu thuẫn, người từng phụ trách phát triển các khu công nghiệp và dự án kinh tế trong chính quyền Palestine. Uỷ ban tập hợp 12 chuyên gia phụ trách các lĩnh vực dân sự như kinh tế, y tế, giáo dục, nhà ở, tài chính, an sinh xã hội và an ninh nội bộ.
Vai trò thực sự của Việt Nam là gì?
Với tư cách là thành viên sáng lập, Việt Nam sẽ phối hợp triển khai các kế hoạch của BoP, nhưng vai trò của quốc gia này trong BoP còn khá mơ hồ.
Nếu xem xét cấu trúc tổ chức của BoP, có thể nhận thấy quốc gia sáng lập không tham gia vào bất kỳ tầng hoạt động then chốt nào của BoP. Thậm chí, trong Hiến chương của BoP (Charter of Trump’s Board of Peace) cũng không đề cập đến quốc gia sáng lập (founding member state) mà chỉ đề cập đến quốc gia thành viên (member state).
Như vậy, Việt Nam nói riêng và các quốc gia được gọi là “thành viên sáng lập” BoP nói chung không có nhiều vai trò hay ảnh hưởng đối với các hoạt động của BoP. Vậy nên, việc Việt Nam nhận lời mời tham gia làm thành viên sáng lập của BoP vào tháng 1 rất có thể mang tính biểu tượng nhiều hơn là thực quyền.
Một điều quan trọng cần lưu ý, trong các tuyên bố chính thức của Bộ Ngoại giao Việt Nam và các kênh báo chí chính thống, Việt Nam đề cập đến “Hội đồng Hòa bình Dải Gaza” thay vì chỉ là “Hội đồng Hòa bình” và “Nghị quyết 2803”. Cụ thể, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng khẳng định: “Việt Nam sẽ tích cực phối hợp với các thành viên của Hội đồng Hòa bình trong triển khai kế hoạch hòa bình, qua đó chấm dứt xung đột tại Dải Gaza, thúc đẩy hòa bình bền vững ở Trung Đông trên cơ sở giải pháp hai nhà nước phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và các nghị quyết liên quan của Liên Hợp Quốc”. Các diễn ngôn này cho thấy Việt Nam khẳng định mình chỉ tham gia vào quá trình giải quyết xung đột Gaza đúng theo quy định của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc chứ không phải cam kết tham gia kế hoạch “dài hơi” mà Trump đề ra cho BoP.
Động cơ khiến Việt Nam chấp nhận lời mời của Tổng thống Trump?
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết Việt Nam nhận lời mời của Tổng thống Trump nhằm “đóng góp vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế” trong giải quyết xung đột Gaza. Tuy nhiên, với một cơ chế còn gây tranh cãi và tiềm ẩn rủi ro như BoP, Việt Nam dường như có nhiều hơn một động cơ để quyết định thực hiện bước đi táo bạo này.
Thứ nhất, việc chấp nhận lời mời của Mỹ giúp tăng cường quan hệ Việt - Mỹ và tránh các rủi ro “trả đũa” của chính quyền Trump. Tổng thống Mỹ đương nhiệm nổi tiếng với lối “ngoại giao giao dịch”, hàm ý rằng những nước chấp nhận ủng hộ các sáng kiến do Mỹ thiết kế thường kỳ vọng nhận được một số ưu đãi hoặc ít nhất là tránh rủi ro bị trừng phạt. Ví dụ điển hình cho cách tiếp cận “giao dịch” của Trump là trường hợp của Pháp. Khi tỏ ý từ chối lời mời của tham gia BoP của Trump, nước này đối diện với lời đe dọa tăng thuế 200% đối với các sản phẩm rượu và rượu vang.
Ngoài ra, việc Hà Nội nhanh chóng phản hồi và chấp nhận lời mời của Trump cũng thể hiện sự tập trung quyền lực của Tổng Bí thư Tô Lâm (người vừa tái đắc cử chức vụ này cho khoá 14) so với những người tiền nhiệm. Đây là cách hiệu quả để Tổng thống Mỹ - vốn ưa chuộng lối lãnh đạo quyết đoán, nhanh chóng và cộng đồng quốc tế nhìn thấy sự thay đổi trong cách hoạt động của Nhà nước Việt Nam: tập trung quyền lực để đẩy nhanh quá trình ra quyết định thay vì “ngần ngại” với nhiều bước tham vấn, thảo luận như mô hình tập thể lãnh đạo phân quyền trước đó. Xét trong bối cảnh quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt - Mỹ và tuyên bố chung năm 2023 rằng “Hai bên cam kết tăng cường phối hợp và hợp tác trong các diễn đàn khu vực và quốc tế”, việc Hà Nội tham gia BoP có thể được xem là một cử chỉ thiện chí và hợp tác, qua đó củng cố hình ảnh Việt Nam như một đối tác tích cực, có trách nhiệm trong nhận thức của Washington.
Thứ hai, với dư luận quốc tế nói chung, việc Việt Nam tham gia với tư cách thành viên “sáng lập BoP” góp phần quảng bá hình ảnh một quốc gia tích cực và có trách nhiệm đối với các nỗ lực hòa bình. Hành động này nhất quán với cam kết rằng “Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, sẵn sàng đóng góp tại các cơ chế đa phương nhằm thúc đẩy hợp tác, tăng cường kết nối, giải quyết các thách thức chung, hướng tới xây dựng một thế giới công bằng và bền vững hơn”.
Nếu BoP đạt được kết quả như mong đợi, cụ thể là góp phần giải quyết thỏa đáng xung đột Israel - Palestine tại Dải Gaza, hình ảnh Việt Nam sẽ được củng cố như một đối tác vì hòa bình, biết tận dụng các cơ chế quốc tế để đóng góp cho sự ổn định của các “điểm nóng” trên thế giới. Ngược lại, nếu BoP thất bại trong việc đem lại hòa bình cho Dải Gaza, mức độ trách nhiệm pháp lý và chính trị đặt lên Việt Nam nhiều khả năng sẽ thấp hơn đáng kể so với Mỹ và các nhân vật trực tiếp điều hành, bởi Việt Nam hầu như không tham gia vào quá trình ra quyết định của BoP như đã phân tích ở trên.
Thứ ba, đến nay Trung Quốc và Nga chưa công khai phản đối BoP, đồng nghĩa rằng Việt Nam có thể không bị xem là “chọn phe” khi tham gia BoP. Cả hai cường quốc này đều xác nhận đã được Tổng thống Mỹ mời tham gia BoP. Trung Quốc chưa xác nhận liệu họ có tham gia hay không, Tổng thống Nga lại đề cập đến việc sử dụng tài sản Nga bị đóng băng ở Mỹ để trả khoản phí 1 tỷ USD cho một ghế thường trực. Từ hai động thái trên, ta có thể thấy Nga và Trung Quốc dường như không xem BoP như một mối đe dọa nghiêm trọng đến trật tự thế giới hay vị thế quốc tế của họ.
Vì thế, việc Việt Nam chấp nhận tham gia BoP và đặc biệt nhấn mạnh phạm vi cam kết chỉ giới hạn trong khuôn khổ giải quyết xung đột ở Dải Gaza hoàn toàn không biến Hà Nội thành kẻ thù trong nhận thức của Bắc Kinh và Moscow nói riêng và các quốc gia có quan hệ đối đầu với Mỹ nói chung.
Thử thách và gợi ý giải pháp cho Việt Nam
Các thử thách, rủi ro
Một thử thách lớn cho Việt Nam là vấn đề hình ảnh quốc gia. Việc Hà Nội tham gia một cơ chế bị nghi ngờ và thậm chí bị chỉ trích bởi các chuyên gia nghiên cứu và các chính trị gia trên thế giới có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của Việt Nam. Ông Louis Charbonneau - Giám đốc phụ trách Liên Hợp Quốc tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) thậm chí cho rằng “những quốc gia ký kết dường như là một tập hợp các nhà lãnh đạo và chính phủ có hồ sơ nhân quyền từ đáng ngờ đến kinh khủng”.
Đối với cộng đồng ít tìm hiểu về quan hệ quốc tế, cụ thể là không hiểu cách hoạt động của BoP và vai trò hạn chế của Việt Nam trong cơ chế quốc tế này, thì động thái của Việt Nam có thể bị hiểu sai lệch hoặc không đúng bản chất. Nếu BoP thất bại và làm trầm trọng thêm xung đột ở Dải Gaza, các quốc gia có liên quan đến BoP, bao gồm Việt Nam, có khả năng rất cao bị dư luận quốc tế chỉ trích hay gán trách nhiệm.
Ngoài ra, mặc dù hiện nay các nước có quan hệ căng thẳng với Mỹ như Nga, Trung Quốc... chưa có phản ứng gay gắt, không điều gì chắc chắn lập trường của họ sẽ không thay đổi trong tương lai. Việc tham gia vào các cơ chế hay sáng kiến thuộc quyền kiểm soát tối cao của Tổng thống Mỹ khiến Việt Nam dễ bị kéo vào vòng xoáy “chọn phe”, làm xói mòn bản sắc “trung lập” mà Hà Nội nỗ lực gầy dựng bấy lâu.
Gợi ý giải pháp
Trước hết, Việt Nam cần đẩy mạnh truyền thông đối nội và đối ngoại, phổ biến thông tin đúng đắn, cụ thể về vai trò của Việt Nam trong BoP. Đồng thời Việt Nam cần tận dụng kinh nghiệm phục hồi sau chiến tranh của mình để tích cực đóng góp và đưa ra các giải pháp cùng những sáng kiến tối ưu cho BoP, góp phần tạo nên thành công của kế hoạch hòa bình của Nghị quyết 2803. Sau đó, khi các giải pháp đã mang lại các kết quả tích cực thì Việt Nam cần truyền thông rộng rãi các đóng góp tích cực của mình vào quá trình phối hợp với các thành viên BoP xây dựng hòa bình ở Gaza.
Bên cạnh đó, Việt Nam cần cẩn trọng với các hành động của chính quyền Trump và phản ứng mang tính lập trường của Nga và Trung Quốc để điều chỉnh kịp thời thông điệp và mức độ tham gia đối với BoP. Việc giữ vững nguyên tắc đối ngoại độc lập, tự chủ và ưu tiên khuôn khổ Liên Hợp Quốc, đồng thời sử dụng ngoại giao mềm dẻo để giải thích rõ giới hạn cam kết của mình, là chìa khóa giúp Hà Nội không bị cuốn vào các cuộc đối đầu mang tính “chọn phe” như hiện nay.
***
Nhìn chung, mặc dù có thể gây tranh cãi, quyết định tham gia nhóm thành viên sáng lập của BoP phản ánh những toan tính chiến lược khá rõ ràng của Hà Nội trong việc vừa làm sâu sắc quan hệ với Mỹ, vừa “giữ mình” trong khuôn khổ pháp luật quốc tế. Với góc nhìn này, quyết định của Việt Nam có thể được xem như một bước đi thận trọng nhưng linh hoạt, vừa khéo léo cân bằng quan hệ với các cường quốc, vừa thể hiện lập trường kiên định về đối ngoại – và phương châm này nhất quán với hình ảnh “ngoại giao cây tre” mà Việt Nam theo đuổi trong nhiều năm qua.
Đoàn Thị Yến Nhi hiện là sinh viên năm 2 ngành Quan hệ Quốc tế, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Mối quan tâm của Nhi là an ninh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, ASEAN trong vấn đề hội nhập quốc tế, và quyền lực mềm của Trung Quốc.
Từ khoá: Hội đồng Hòa bình Việt Nam Donald Trump Mỹ
