“Bản chất của người” tái hiện lịch sử rúng động
Cuốn sách vạch trần tội ác diệt chủng hay là bài ca ca ngợi khí phách anh hùng của những con người chính nghĩa ở xứ sở kim chi?
Nếu ai có hỏi tôi rằng bản thân có biết một tác phẩm lịch sử chính trị hào hùng, tuy ngập tràn đau thương mất mát nhưng vẫn toát lên ý chí sáng ngời và tình yêu thương xúc động, tôi sẽ không ngần ngại giới thiệu cuốn “Bản chất của người” (NXB Hà Nội, Kim Ngân dịch, 2024) của tác giả Han Kang. Đây là quyển sách văn học hiện đại kể về một giai đoạn lịch sử của Hàn Quốc, cụ thể là phong trào dân chủ ở Gwangju. Từ đấy, tác giả đã khắc hoạ những nhân vật tiêu biểu cho thế hệ anh hùng kiên cường và giàu đức hy sinh, sẵn sàng đổ máu đấu tranh vì công lý - tự do, qua đó làm rung động người đọc bằng phẩm chất tốt đẹp của mình.
Han Kang là nhà văn người Hàn Quốc sinh năm 1970 tại Gwangju, sau đó chuyển về Seoul sinh sống từ năm mười tuổi. Năm 1993, cô đăng đàn trên báo Văn học và Xã hội với tư cách một nhà thơ, đến năm 1994, với truyện ngắn “Mỏ neo đỏ”, cô chính thức tham gia vào hoạt động văn chương chuyên nghiệp. Tiểu thuyết “Người ăn chay” năm 2016 do cô viết đã đạt giải thưởng quốc tế “Man Booker” và là quyển sách đầu tiên của cô được dịch sang tiếng Anh. Hơn thế, tác phẩm “Bản chất của người” do Han Kang sáng tác đã xuất sắc đạt giải Nobel Văn học năm 2024, giúp cô trở thành người phụ nữ châu Á đầu tiên nhận giải thưởng này. Từ đây, cô được nhiều người biết và tác phẩm cũng được lan tỏa rộng khắp.
Một điểm chúng ta cần lưu ý là phong trào dân chủ Gwangju. Đây là cuộc nổi dậy của quần chúng Gwangju ở Hàn Quốc từ ngày 18 đến 27/5/1980 chống chế độ độc tài của Tổng thống Chun Doo-hwan, và tính có hơn 2000 người đã thiệt mạng vì cuộc đụng độ. Bắt đầu từ năm 2000, Quỹ Kỷ niệm 18/5 trao Giải thưởng Nhân quyền Gwangju hằng năm cho một người bảo vệ nhân quyền nổi tiếng để tưởng nhớ sự kiện.
Ngày 18/5/2013, Tổng thống Park Geun-hye tham dự cuộc kỷ niệm tròn năm thứ 33 cuộc nổi dậy Gwangju và tuyên bố “Tôi cảm nhận được nỗi đau của các thành viên gia đình và thành phố Gwangju mỗi khi viếng thăm Nghĩa trang Dân chủ 18 tháng 5 Quốc lập”, và “Tôi tin rằng đạt được chế độ dân chủ tiên tiến là một cách đền đáp sự hy sinh của những người bị giết trong cuộc thảm sát”.
Có thể nói, sự kiện Gwangju là đỉnh cao giành chính quyền và là biểu tượng cho sự hy sinh vì dân chủ, vì lẽ phải của những con người ở xứ sở kim chi này, qua đó cổ vũ cho những nền hoà bình tại các đất nước khác. Phong trào cũng đòi hỏi chính phủ Hàn Quốc phải trao trả sự tự do, công bằng và quyền làm chủ cho mọi tầng lớp nhân dân, từ đó họ có thể được bảo vệ khỏi chế độ độc tài, phi nghĩa và bất công.
Khi đọc xong cuốn sách, cảm giác đầu tiên của tôi là cảm thấy kinh hãi trước những tội ác mà quân tổng thống tài phiệt gây ra cho những người dân hiền lành vô tội. Họ tra tấn con người một cách dã man, coi thân xác con người như món đồ chơi, sẵn sàng dùng hình phạt rùng rợn nhất để thẩm vấn, khiến người dân sợ hãi và hoảng loạn.
Các chi tiết ở đầu chương 4 (Thép và máu) đã giúp ta hiểu rõ hơn về những tội ác của bọn độc tài và những đau đớn thể xác thấu tận trời xanh của con người nơi đây.
“Mới đầu thì tôi vẫn chịu được. Nhưng ngày nào họ cũng kẹp bút và vặn ở cùng một chỗ nên vết thương ngày càng sâu. Máu chảy lẫn với mủ. Về sau ở chỗ ấy lộ cả xương trắng. Lúc xương lộ ra, họ lấy bông tẩm cồn nhét vào” (trang 118).
“Chiếc bút bi Monami, luôn luôn là khâu đầu tiên được chuẩn sẵn khi buộc vào phòng thẩm vấn. Như thể họ muốn trước tiên phải làm rõ rằng, cơ thể tôi không phải là của tôi. Rằng tôi không thể làm bất cứ điều gì trong đời theo ý mình, rằng thứ duy nhất tôi được cho phép ở đây chỉ có sự đau đớn đến phát điên, sự đau đớn khủng khiếp tới mức vãi cứt vãi đái ra mà thôi” (trang 119).
“Tất cả phải ngồi khoanh chân ngay ngắn, nhìn thẳng về phía song sắt. Một tay hạ sĩ nói chỉ cần chúng tôi đảo mắt thôi là hắn sẽ gí đầu thuốc lá vào mắt chúng tôi, và để làm gương, hắn đã thực sự gí đầu thuốc lá đang cháy vào mí mắt một chú trung niên. Một em học sinh cấp ba chỉ vô tình đưa tay lên sờ mặt cũng đã bị đánh đập, giẫm đạp tới lúc ngất xỉu nằm rũ ra” (trang 120).
“Và tôi vẫn còn nhớ cơn đói hồi ấy. Cơn đói tựa như cái giác hút trắng đục dai dẳng bám chặt vào đôi mí mắt rách bươm, vào trán, vào đỉnh đầu, vào sau gáy chúng tôi. Nó từ từ hút lấy linh hồn chúng tôi, linh hồn chúng tôi phồng lên trắng toát như bong bóng chỉ chực nổ tung đến nơi” (trang 121).
Vụ diệt chủng gây ra cái chết ở Gwangju là tội ác vi phạm nhân quyền thô bạo. Đây có thể coi là một vết nhơ, một nỗi nhục nhã không thể xóa bỏ trong lịch sử chính trị - quân sự của Hàn Quốc. Lính của vị tổng thống độc tài đã không những không tôn trọng mà còn chà đạp lên quyền sống của đồng bào. Vậy động cơ đằng sau tội ác diệt chủng hàng loạt này là gì? Đó có thể là món lợi vật chất như tiền bạc họ kiếm được hay chức vị có được để làm điều ác, hay cũng có thể là nếu họ không xuống tay thì họ sẽ bị xử tội, thậm chí liên lụy đến gia đình và người thân của mình.
Hàng nghìn người đã ra đi, nhưng linh hồn của họ vẫn tiếp tục đấu tranh đòi lại công bằng và tự do, còn những người còn sống thì sống không bằng chết, vẫn thoi thóp và nhiều người trong số họ chỉ muốn chết mà thôi. Nhân dân căm phẫn khắp nơi: “Đả đảo tên sát nhân Chun Doo Hwan!”. Động cơ của lũ gian ác ấy càng thể hiện rõ: “Chúng tao sẽ làm cho chúng mày hiểu, hành động phất Quốc kỳ và hát Quốc ca của chúng mày nực cười nhường nào. Chúng tao sẽ chứng minh cho chúng mày thấy, lũ chúng mày chỉ là những thân xác bẩn thỉu bốc mùi hôi thối, chỉ là những tấm thân lở loét đầy vết thương, chỉ là những xác thịt chẳng khác gì loài cầm thú đói khát”. Họ còn dùng vũ khí đập vỡ trán hay rạch nhiều đường trên mặt. Rất nhiều nạn nhân sau khi được thả ra về cơ thể không còn nguyên vẹn như trước, họ phải dùng thuốc giảm đau, thuốc ngủ, thậm chí phải vào Bệnh viện tâm thần rồi chết. Thương sao những kiếp con người bị đày đọa! Rất nhiều trong số nạn nhân đã ra đi vĩnh viễn: “Lặng lẽ lắc lư, xác tôi cùng với những xác khác được xe tải chở đi. Máu chảy quá nhiều nên tim tôi đã ngừng đập. Ngay cả sau khi tim đã ngừng đập, máu vẫn luôn đầy mặt tôi, lúc này trong suốt và mỏng như tờ giấy”. Ngoài kể chuyện theo ngôi thứ ba, ngôi thứ nhất đã được tác giả sử dụng tài tình như bộc tả được suy nghĩ và cảm giác của một linh hồn thoát ra từ một xác chết mang trong mình sự lạnh lẽo, cô đơn và tủi nhục.
Xuyên suốt tác phẩm là 6 chương sách, mỗi chương là một câu chuyện lấy đi nước mắt của độc giả về những nhân vật anh hùng, cao cả chống lại lực lượng quân đội độc ác, tàn bạo sẵn sàng dùng vũ khí để thảm sát nhân dân. Chương 1 và chương 2 khiến người đọc trở nên ám ảnh bởi hình ảnh những xác người hôi thối, biến dạng nằm chồng chất lên nhau, đầy máu và đầy nước mắt từ những người còn sống sót vì quá hoảng hốt và sợ sệt. Câu chuyện bắt đầu với chi tiết nhân vật chính là Dong Ho đang đi tìm xác của bạn mình và cậu nhận được nhiệm vụ là đánh số, dùng quốc kỳ trùm lên các thi thể và tháo các đồ trùm khi có người thân đến thăm hỏi và nhận xác. Lời bài hát Arirang là như thế:
“Người bỏ tôi ra đi
Chưa được mười dặm, gối đã mỏi, chân đã chùn”.
Các thân xác cứ nằm la liệt, nằm chật đến mức không còn chỗ phải di chuyển sang chỗ khác khắp Uỷ ban tỉnh và Hội trường:
“Trên sàn là một thanh niên bị lưỡi lê chém ngang cổ, lòi cả lưỡi gà đỏ lòm ra ngoài, chị mặc đồng phục lấy khăn ướt lau mặt cho người đó. Chị đưa tay cố vuốt đôi mắt trợn ngược cho nhắm lại, sau đó nhúng cái khăn vào xô nước giũ sạch rồi vắt thật kiệt nước. Nước lẫn máu nhỏ long tong bắn cả ra ngoài xô”.
Gian khổ là thế, hiểm nguy là thế, tuy nhiên các tình nguyện viên là anh Jin Soo, Eun Sook, Seon Joo đã “kề vai sát cánh” cùng Dong Ho, dù họ nhận được thông báo rằng quân giới nghiêm trong mấy giờ nữa sẽ áp sát và có mặt tại đây và có khả năng họ sẽ tàn sát không thương tiếc, khi cần họ sẽ sử dụng vũ khí để chiến đấu.
“Nhưng thật là là có một thứ gì đó mãnh liệt không kém sức mạnh của quân đội, và thứ đó đã khuất phục tôi.
Lương tâm.
Đúng vậy, là lương tâm.
Đó là thứ đáng sợ nhất trên thế gian này.
Vào cái ngày mà chúng tôi chất xác những người bị quân lính bắn chết lên xe kéo và dẫn đầu hàng trăm ngàn người cùng đứng trước họng súng đó, tôi đã ngỡ ngàng vì đột nhiên phát hiện ra một thứ gì đó thật thuần khiết trong mình. Cái cảm giác không còn sợ hãi gì nữa, cái cảm giác bây giờ có chết cũng không sao, cái cảm giác sống động như thể máu của hàng trăm ngàn người đã hoà chung tạo nên một huyết quản khổng lồ… tôi vẫn còn nhớ những cảm giác đó. Tôi đã cảm nhận được nhịp đập của trái tim vĩ đại và thiêng liêng nhất thế gian đang thình thịch bơm máu vào huyết quản đó. Tôi đã cảm thấy mình sẵn sàng trở thành một phần của trái tim đó…”.
Họ đã tìm được các tri kỷ của cuộc đời mình, những người có chí hướng cao cả, cùng lý tưởng cao cả, là những bông hoa đẹp nhất, những viên ngọc quý của thành phố lúc bấy giờ. Lúc thì chị Eun Sook cho cậu chiếc bánh ga tô mật ong và lọ sữa chua uống, lúc thì chị Seon Joo cho cậu cuộn cơm bọc trong giấy bạc. Có lẽ sự đoàn kết đã khiến họ thêm nhiều phần mạnh mẽ để chiến thắng nỗi sợ bị thương vong và mất mạng khi đối đầu với quân giới nghiêm.
Chúng ta thấy tự hào khi văn học Việt Nam có tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” với Thao, Phương Định và Nho là những cô gái xinh đẹp làm nhiệm vụ gỡ mìn, và nhắc đến họ thì chúng ta lại nghĩ tới “tiếng hát át tiếng bom”. Còn với “Bản chất của người” trong văn học hiện đại Hàn Quốc, chúng ta đã tìm ra những “cảm tử quân” thật sự dù khốc liệt không kém chiến tranh. Ở chương 5 (Mắt của đêm), khi nghe những câu nói của nhân vật Seong Hee, tôi lại thêm phần tự hào và ngưỡng mộ họ:
“Chúng tôi là những con người chính nghĩa, thật tuyệt, thật tuyệt. Có chết cùng chết, có sống cùng sống, thật tuyệt, thật tuyệt. Chúng ta thà chết đứng còn hơn sống quỳ. Chúng ta là những con người chính nghĩa”. “Chúng ta thà chết đứng còn hơn sống quỳ. Vì những người đi trước, chúng ta hãy cùng nhau mặc niệm. Tiếp bước những người đi trước, chúng ta hãy chiến đấu tới cùng. Chính vì thế… Vì chúng ta là cao quý”.
Cho dù ngoài kia có bị đàn áp, dân chúng đến từ mọi tầng lớp và thành phần như giáo viên, học sinh, công nhân, phụ nữ,… hay cả trẻ em, vẫn sẵn sàng xuống đường để biểu tình, dùng vũ khí đánh trả lại quân đội của chính phủ độc tài. Có lẽ Thượng đế đã ban tặng cho người dân Gwangju đức tính kiên cường bất khuất và phẩm chất đấu tranh cho hoà bình, vì tiến bộ của địa phương và dân tộc, tiến tới xây dựng nhà nước do nhân dân làm chủ.
Cuối cùng, sách vẫn toát lên điểm sáng là bài học về tình cảm cao đẹp giữa thời xung đột nảy lửa. Đó là tình cảm gia đình của nhân vật chính Dong Ho khi hồi tưởng lại những ký ức tươi đẹp cùng gia đình với hai người anh lớn và người mẹ của mình, được sống trong mái nhà đầy ắp yêu thương và sự quan tâm, chia sẻ. Đó là hy vọng vào tính nhân đạo khi những tình nguyện viên bảo các em nhỏ ở lại giơ hai tay lên để mong cảnh sát không bắn vì các em còn nhỏ. Điều này chứng tỏ rằng tình yêu thương cuối cùng vẫn còn đó. Và bao trùm hơn cả còn là tình đồng bào giữa những con người không có quan hệ ruột thịt nhưng lại đoàn kết cùng đấu tranh cho lợi ích chung. Trong sách, những người phụ nữ đã cùng nhau biểu tình bằng cách giơ băng rôn hay cùng hô hào thật lớn khẩu hiệu vì hạnh phúc của những người còn sống.
Cuốn sách khép lại và cũng để lại nơi người đọc vô vàn suy nghĩ. Câu trích dẫn “Bị sỉ nhục, bị bôi nhọ, bị tàn sát, phải chăng đó là bản chất của con người đã được chứng minh trong lịch sử?” chắc chắn sẽ đọng lại thật lâu và khiến chúng ta phải hình dung về một quê hương, một Tổ quốc và một trật tự xã hội bất định. Hy vọng quyển sách này sẽ được nhiều người tìm đọc hơn nữa vì giá trị nhân văn tuyệt vời và vì nó xứng đáng được chia sẻ rộng rãi.
Bài viết này thuộc ấn bản đặc biệt với chủ đề “Cuộc thi Điểm sách hay 2025”. Thông tin chi tiết về cuộc thi có thể xem tại đây.
Vũ Đình Anh Khoa là cử nhân Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh. Mối quan tâm của Khoa là Lịch sử Việt Nam và thế giới, Kinh tế chính trị Mác – Lê-nin và Tư tưởng Hồ Chí Minh.
Nếu ai có hỏi tôi rằng bản thân có biết một tác phẩm lịch sử chính trị hào hùng, tuy ngập tràn đau thương mất mát nhưng vẫn toát lên ý chí sáng ngời và tình yêu thương xúc động, tôi sẽ không ngần ngại giới thiệu cuốn “Bản chất của người” (NXB Hà Nội, Kim Ngân dịch, 2024) của tác giả Han Kang. Đây là quyển sách văn học hiện đại kể về một giai đoạn lịch sử của Hàn Quốc, cụ thể là phong trào dân chủ ở Gwangju. Từ đấy, tác giả đã khắc hoạ những nhân vật tiêu biểu cho thế hệ anh hùng kiên cường và giàu đức hy sinh, sẵn sàng đổ máu đấu tranh vì công lý - tự do, qua đó làm rung động người đọc bằng phẩm chất tốt đẹp của mình.
Han Kang là nhà văn người Hàn Quốc sinh năm 1970 tại Gwangju, sau đó chuyển về Seoul sinh sống từ năm mười tuổi. Năm 1993, cô đăng đàn trên báo Văn học và Xã hội với tư cách một nhà thơ, đến năm 1994, với truyện ngắn “Mỏ neo đỏ”, cô chính thức tham gia vào hoạt động văn chương chuyên nghiệp. Tiểu thuyết “Người ăn chay” năm 2016 do cô viết đã đạt giải thưởng quốc tế “Man Booker” và là quyển sách đầu tiên của cô được dịch sang tiếng Anh. Hơn thế, tác phẩm “Bản chất của người” do Han Kang sáng tác đã xuất sắc đạt giải Nobel Văn học năm 2024, giúp cô trở thành người phụ nữ châu Á đầu tiên nhận giải thưởng này. Từ đây, cô được nhiều người biết và tác phẩm cũng được lan tỏa rộng khắp.
Một điểm chúng ta cần lưu ý là phong trào dân chủ Gwangju. Đây là cuộc nổi dậy của quần chúng Gwangju ở Hàn Quốc từ ngày 18 đến 27/5/1980 chống chế độ độc tài của Tổng thống Chun Doo-hwan, và tính có hơn 2000 người đã thiệt mạng vì cuộc đụng độ. Bắt đầu từ năm 2000, Quỹ Kỷ niệm 18/5 trao Giải thưởng Nhân quyền Gwangju hằng năm cho một người bảo vệ nhân quyền nổi tiếng để tưởng nhớ sự kiện.
Ngày 18/5/2013, Tổng thống Park Geun-hye tham dự cuộc kỷ niệm tròn năm thứ 33 cuộc nổi dậy Gwangju và tuyên bố “Tôi cảm nhận được nỗi đau của các thành viên gia đình và thành phố Gwangju mỗi khi viếng thăm Nghĩa trang Dân chủ 18 tháng 5 Quốc lập”, và “Tôi tin rằng đạt được chế độ dân chủ tiên tiến là một cách đền đáp sự hy sinh của những người bị giết trong cuộc thảm sát”.
Có thể nói, sự kiện Gwangju là đỉnh cao giành chính quyền và là biểu tượng cho sự hy sinh vì dân chủ, vì lẽ phải của những con người ở xứ sở kim chi này, qua đó cổ vũ cho những nền hoà bình tại các đất nước khác. Phong trào cũng đòi hỏi chính phủ Hàn Quốc phải trao trả sự tự do, công bằng và quyền làm chủ cho mọi tầng lớp nhân dân, từ đó họ có thể được bảo vệ khỏi chế độ độc tài, phi nghĩa và bất công.
Khi đọc xong cuốn sách, cảm giác đầu tiên của tôi là cảm thấy kinh hãi trước những tội ác mà quân tổng thống tài phiệt gây ra cho những người dân hiền lành vô tội. Họ tra tấn con người một cách dã man, coi thân xác con người như món đồ chơi, sẵn sàng dùng hình phạt rùng rợn nhất để thẩm vấn, khiến người dân sợ hãi và hoảng loạn.
Các chi tiết ở đầu chương 4 (Thép và máu) đã giúp ta hiểu rõ hơn về những tội ác của bọn độc tài và những đau đớn thể xác thấu tận trời xanh của con người nơi đây.
“Mới đầu thì tôi vẫn chịu được. Nhưng ngày nào họ cũng kẹp bút và vặn ở cùng một chỗ nên vết thương ngày càng sâu. Máu chảy lẫn với mủ. Về sau ở chỗ ấy lộ cả xương trắng. Lúc xương lộ ra, họ lấy bông tẩm cồn nhét vào” (trang 118).
“Chiếc bút bi Monami, luôn luôn là khâu đầu tiên được chuẩn sẵn khi buộc vào phòng thẩm vấn. Như thể họ muốn trước tiên phải làm rõ rằng, cơ thể tôi không phải là của tôi. Rằng tôi không thể làm bất cứ điều gì trong đời theo ý mình, rằng thứ duy nhất tôi được cho phép ở đây chỉ có sự đau đớn đến phát điên, sự đau đớn khủng khiếp tới mức vãi cứt vãi đái ra mà thôi” (trang 119).
“Tất cả phải ngồi khoanh chân ngay ngắn, nhìn thẳng về phía song sắt. Một tay hạ sĩ nói chỉ cần chúng tôi đảo mắt thôi là hắn sẽ gí đầu thuốc lá vào mắt chúng tôi, và để làm gương, hắn đã thực sự gí đầu thuốc lá đang cháy vào mí mắt một chú trung niên. Một em học sinh cấp ba chỉ vô tình đưa tay lên sờ mặt cũng đã bị đánh đập, giẫm đạp tới lúc ngất xỉu nằm rũ ra” (trang 120).
“Và tôi vẫn còn nhớ cơn đói hồi ấy. Cơn đói tựa như cái giác hút trắng đục dai dẳng bám chặt vào đôi mí mắt rách bươm, vào trán, vào đỉnh đầu, vào sau gáy chúng tôi. Nó từ từ hút lấy linh hồn chúng tôi, linh hồn chúng tôi phồng lên trắng toát như bong bóng chỉ chực nổ tung đến nơi” (trang 121).
Vụ diệt chủng gây ra cái chết ở Gwangju là tội ác vi phạm nhân quyền thô bạo. Đây có thể coi là một vết nhơ, một nỗi nhục nhã không thể xóa bỏ trong lịch sử chính trị - quân sự của Hàn Quốc. Lính của vị tổng thống độc tài đã không những không tôn trọng mà còn chà đạp lên quyền sống của đồng bào. Vậy động cơ đằng sau tội ác diệt chủng hàng loạt này là gì? Đó có thể là món lợi vật chất như tiền bạc họ kiếm được hay chức vị có được để làm điều ác, hay cũng có thể là nếu họ không xuống tay thì họ sẽ bị xử tội, thậm chí liên lụy đến gia đình và người thân của mình.
Hàng nghìn người đã ra đi, nhưng linh hồn của họ vẫn tiếp tục đấu tranh đòi lại công bằng và tự do, còn những người còn sống thì sống không bằng chết, vẫn thoi thóp và nhiều người trong số họ chỉ muốn chết mà thôi. Nhân dân căm phẫn khắp nơi: “Đả đảo tên sát nhân Chun Doo Hwan!”. Động cơ của lũ gian ác ấy càng thể hiện rõ: “Chúng tao sẽ làm cho chúng mày hiểu, hành động phất Quốc kỳ và hát Quốc ca của chúng mày nực cười nhường nào. Chúng tao sẽ chứng minh cho chúng mày thấy, lũ chúng mày chỉ là những thân xác bẩn thỉu bốc mùi hôi thối, chỉ là những tấm thân lở loét đầy vết thương, chỉ là những xác thịt chẳng khác gì loài cầm thú đói khát”. Họ còn dùng vũ khí đập vỡ trán hay rạch nhiều đường trên mặt. Rất nhiều nạn nhân sau khi được thả ra về cơ thể không còn nguyên vẹn như trước, họ phải dùng thuốc giảm đau, thuốc ngủ, thậm chí phải vào Bệnh viện tâm thần rồi chết. Thương sao những kiếp con người bị đày đọa! Rất nhiều trong số nạn nhân đã ra đi vĩnh viễn: “Lặng lẽ lắc lư, xác tôi cùng với những xác khác được xe tải chở đi. Máu chảy quá nhiều nên tim tôi đã ngừng đập. Ngay cả sau khi tim đã ngừng đập, máu vẫn luôn đầy mặt tôi, lúc này trong suốt và mỏng như tờ giấy”. Ngoài kể chuyện theo ngôi thứ ba, ngôi thứ nhất đã được tác giả sử dụng tài tình như bộc tả được suy nghĩ và cảm giác của một linh hồn thoát ra từ một xác chết mang trong mình sự lạnh lẽo, cô đơn và tủi nhục.
Xuyên suốt tác phẩm là 6 chương sách, mỗi chương là một câu chuyện lấy đi nước mắt của độc giả về những nhân vật anh hùng, cao cả chống lại lực lượng quân đội độc ác, tàn bạo sẵn sàng dùng vũ khí để thảm sát nhân dân. Chương 1 và chương 2 khiến người đọc trở nên ám ảnh bởi hình ảnh những xác người hôi thối, biến dạng nằm chồng chất lên nhau, đầy máu và đầy nước mắt từ những người còn sống sót vì quá hoảng hốt và sợ sệt. Câu chuyện bắt đầu với chi tiết nhân vật chính là Dong Ho đang đi tìm xác của bạn mình và cậu nhận được nhiệm vụ là đánh số, dùng quốc kỳ trùm lên các thi thể và tháo các đồ trùm khi có người thân đến thăm hỏi và nhận xác. Lời bài hát Arirang là như thế:
“Người bỏ tôi ra đi
Chưa được mười dặm, gối đã mỏi, chân đã chùn”.
Các thân xác cứ nằm la liệt, nằm chật đến mức không còn chỗ phải di chuyển sang chỗ khác khắp Uỷ ban tỉnh và Hội trường:
“Trên sàn là một thanh niên bị lưỡi lê chém ngang cổ, lòi cả lưỡi gà đỏ lòm ra ngoài, chị mặc đồng phục lấy khăn ướt lau mặt cho người đó. Chị đưa tay cố vuốt đôi mắt trợn ngược cho nhắm lại, sau đó nhúng cái khăn vào xô nước giũ sạch rồi vắt thật kiệt nước. Nước lẫn máu nhỏ long tong bắn cả ra ngoài xô”.
Gian khổ là thế, hiểm nguy là thế, tuy nhiên các tình nguyện viên là anh Jin Soo, Eun Sook, Seon Joo đã “kề vai sát cánh” cùng Dong Ho, dù họ nhận được thông báo rằng quân giới nghiêm trong mấy giờ nữa sẽ áp sát và có mặt tại đây và có khả năng họ sẽ tàn sát không thương tiếc, khi cần họ sẽ sử dụng vũ khí để chiến đấu.
“Nhưng thật là là có một thứ gì đó mãnh liệt không kém sức mạnh của quân đội, và thứ đó đã khuất phục tôi.
Lương tâm.
Đúng vậy, là lương tâm.
Đó là thứ đáng sợ nhất trên thế gian này.
Vào cái ngày mà chúng tôi chất xác những người bị quân lính bắn chết lên xe kéo và dẫn đầu hàng trăm ngàn người cùng đứng trước họng súng đó, tôi đã ngỡ ngàng vì đột nhiên phát hiện ra một thứ gì đó thật thuần khiết trong mình. Cái cảm giác không còn sợ hãi gì nữa, cái cảm giác bây giờ có chết cũng không sao, cái cảm giác sống động như thể máu của hàng trăm ngàn người đã hoà chung tạo nên một huyết quản khổng lồ… tôi vẫn còn nhớ những cảm giác đó. Tôi đã cảm nhận được nhịp đập của trái tim vĩ đại và thiêng liêng nhất thế gian đang thình thịch bơm máu vào huyết quản đó. Tôi đã cảm thấy mình sẵn sàng trở thành một phần của trái tim đó…”.
Họ đã tìm được các tri kỷ của cuộc đời mình, những người có chí hướng cao cả, cùng lý tưởng cao cả, là những bông hoa đẹp nhất, những viên ngọc quý của thành phố lúc bấy giờ. Lúc thì chị Eun Sook cho cậu chiếc bánh ga tô mật ong và lọ sữa chua uống, lúc thì chị Seon Joo cho cậu cuộn cơm bọc trong giấy bạc. Có lẽ sự đoàn kết đã khiến họ thêm nhiều phần mạnh mẽ để chiến thắng nỗi sợ bị thương vong và mất mạng khi đối đầu với quân giới nghiêm.
Chúng ta thấy tự hào khi văn học Việt Nam có tác phẩm “Những ngôi sao xa xôi” với Thao, Phương Định và Nho là những cô gái xinh đẹp làm nhiệm vụ gỡ mìn, và nhắc đến họ thì chúng ta lại nghĩ tới “tiếng hát át tiếng bom”. Còn với “Bản chất của người” trong văn học hiện đại Hàn Quốc, chúng ta đã tìm ra những “cảm tử quân” thật sự dù khốc liệt không kém chiến tranh. Ở chương 5 (Mắt của đêm), khi nghe những câu nói của nhân vật Seong Hee, tôi lại thêm phần tự hào và ngưỡng mộ họ:
“Chúng tôi là những con người chính nghĩa, thật tuyệt, thật tuyệt. Có chết cùng chết, có sống cùng sống, thật tuyệt, thật tuyệt. Chúng ta thà chết đứng còn hơn sống quỳ. Chúng ta là những con người chính nghĩa”. “Chúng ta thà chết đứng còn hơn sống quỳ. Vì những người đi trước, chúng ta hãy cùng nhau mặc niệm. Tiếp bước những người đi trước, chúng ta hãy chiến đấu tới cùng. Chính vì thế… Vì chúng ta là cao quý”.
Cho dù ngoài kia có bị đàn áp, dân chúng đến từ mọi tầng lớp và thành phần như giáo viên, học sinh, công nhân, phụ nữ,… hay cả trẻ em, vẫn sẵn sàng xuống đường để biểu tình, dùng vũ khí đánh trả lại quân đội của chính phủ độc tài. Có lẽ Thượng đế đã ban tặng cho người dân Gwangju đức tính kiên cường bất khuất và phẩm chất đấu tranh cho hoà bình, vì tiến bộ của địa phương và dân tộc, tiến tới xây dựng nhà nước do nhân dân làm chủ.
Cuối cùng, sách vẫn toát lên điểm sáng là bài học về tình cảm cao đẹp giữa thời xung đột nảy lửa. Đó là tình cảm gia đình của nhân vật chính Dong Ho khi hồi tưởng lại những ký ức tươi đẹp cùng gia đình với hai người anh lớn và người mẹ của mình, được sống trong mái nhà đầy ắp yêu thương và sự quan tâm, chia sẻ. Đó là hy vọng vào tính nhân đạo khi những tình nguyện viên bảo các em nhỏ ở lại giơ hai tay lên để mong cảnh sát không bắn vì các em còn nhỏ. Điều này chứng tỏ rằng tình yêu thương cuối cùng vẫn còn đó. Và bao trùm hơn cả còn là tình đồng bào giữa những con người không có quan hệ ruột thịt nhưng lại đoàn kết cùng đấu tranh cho lợi ích chung. Trong sách, những người phụ nữ đã cùng nhau biểu tình bằng cách giơ băng rôn hay cùng hô hào thật lớn khẩu hiệu vì hạnh phúc của những người còn sống.
Cuốn sách khép lại và cũng để lại nơi người đọc vô vàn suy nghĩ. Câu trích dẫn “Bị sỉ nhục, bị bôi nhọ, bị tàn sát, phải chăng đó là bản chất của con người đã được chứng minh trong lịch sử?” chắc chắn sẽ đọng lại thật lâu và khiến chúng ta phải hình dung về một quê hương, một Tổ quốc và một trật tự xã hội bất định. Hy vọng quyển sách này sẽ được nhiều người tìm đọc hơn nữa vì giá trị nhân văn tuyệt vời và vì nó xứng đáng được chia sẻ rộng rãi.
Bài viết này thuộc ấn bản đặc biệt với chủ đề “Cuộc thi Điểm sách hay 2025”. Thông tin chi tiết về cuộc thi có thể xem tại đây.
Vũ Đình Anh Khoa là cử nhân Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh. Mối quan tâm của Khoa là Lịch sử Việt Nam và thế giới, Kinh tế chính trị Mác – Lê-nin và Tư tưởng Hồ Chí Minh.
Từ khoá: Bản chất của người Điểm sách Hàn Quốc phong trào dân chủ ở Gwangju
