Nguồn: 上研院报告, 特朗普对台新政与两岸关系走向, 29/10/2025.

Người dịch: Mỹ Lợi

Vì chuyển ngữ từ tiếng Trung sang tiếng Việt nên tài liệu này khó tránh khỏi những hạn chế về cách thức biểu đạt ngôn từ. VSF và người dịch khuyến khích bạn đọc tham khảo bản tiếng Việt có đối chiếu với tiếng Trung để có góc nhìn đầy đủ và chính xác hơn.

Lưu ý: Trong bản dịch, quan điểm về Đài Loan và tam giác quan hệ Trung – Đài – Mỹ là của các học giả tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải (SIIS). Bản dịch này chỉ dùng để tham khảo và nghiên cứu, không phục vụ cho mục tiêu tuyên truyền.

Chủ biên: Thiệu Dục Quần (Shao Yuqun)

Tác giả:

-       Thiệu Dục Quần (Shao Yuqun): Giám đốc Sở Nghiên cứu Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao, Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải (Shanghai Institutes for International Studies - SIIS).

-       Nghiêm An Lâm (Yan Anlin): Chủ nhiệm Ủy ban Học thuật (Hội đồng Khoa học), SIIS.

-       Đồng Lập Quần (Tong Liqun): Phó Giám đốc Sở Nghiên cứu Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao, SIIS.

-       Quý Y Hân (Ji Yixin): Trợ lý nghiên cứu, Sở Nghiên cứu Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao, SIIS.

TÓM TẮT

Kể từ khi Donald Trump nắm quyền nhiệm kỳ thứ hai, dù vấn đề Đài Loan không phải là ưu tiên hàng đầu, nhưng chính sách eo biển Đài Loan vẫn đang dần được thúc đẩy dưới tác động của ba nhân tố chủ đạo: triết lý “hòa bình thông qua sức mạnh” (以实力求和平), đặc tính thích thực hiện các giao dịch của cá nhân Trump, và chiến lược thúc đẩy cạnh tranh nước lớn. Các biểu hiện cụ thể bao gồm: “nôn nóng gia tăng răn đe đối với Trung Quốc Đại lục”, “liên tục ép TSMC tăng cường đầu tư vào Mỹ”, “thông qua thuế đối ứng (对等关税) và đàm phán thuế quan buộc Đài Loan đầu tư vào Mỹ và mở cửa thị trường”, “gắn chính sách Đài Loan với đàm phán kinh tế thương mại Trung - Mỹ”, và “Quốc hội Mỹ vẫn có tác động tiêu cực, nhưng ít ảnh hưởng đến quyết sách của Trump”.

Đáp lại, chính quyền Lại Thanh Đức vẫn duy trì đường lối đối với Mỹ theo hướng “dựa vào Mỹ để mưu cầu độc lập” (倚美谋独), trong đó trọng tâm là tìm cách chứng minh “giá trị chiến lược” của Đài Loan đối với Washington. Trong khi đó, chính sách [của Đài Loan] đối với Đại lục là “gây sợ hãi để mưu cầu độc lập” (绿恐谋独), nghĩa là không chỉ chống lại, từ chối giao lưu với Bắc Kinh, mà còn tìm cách xóa bỏ nhận thức cội nguồn dân tộc (断认同), và kích động các cuộc đối đầu gay gắt. Chính quyền Lại nhìn nhận rằng “cạnh tranh Trung - Mỹ là xu thế tất yếu lâu dài”, “thông qua giá trị chống Trung để phát triển quan hệ Đài - Mỹ”, “thúc đẩy thoát khỏi Đại lục để mưu cầu độc lập dưới sự ủng hộ và ngầm cho phép của Mỹ “. Chính sách của chính quyền Lại khiến cho tình hình khu vực căng thẳng, rủi ro an ninh gia tăng.

Cũng dưới thời kỳ Trump 2.0, cuộc chiến thuế quan do ông phát động đã giáng đòn mạnh, gây chấn động đến hợp tác kinh tế giữa hai bờ Eo biển. Chính sách đối với Trung Quốc của ông Trump đã gây ra những hệ quả khó lường, cộng thêm sự cấu kết Mỹ - Đài càng làm trầm trọng thêm tiến trình quốc tế hóa an ninh Eo biển, đồng thời phát đi những tín hiệu sai lầm cho các thế lực đòi “Đài Loan độc lập” (台独). Dù vậy, cục diện hiện nay không chỉ toàn thách thức mà vẫn mở ra những bước ngoặt mới. Nguyên nhân là do chính sách của chính quyền Trump đối với vấn đề eo biển Đài Loan luôn mang tính hai mặt: vừa tạo ra áp lực, nhưng đồng thời cũng mở ra những không gian và điều kiện thuận lợi nhất định.

Về mặt cơ hội, tiến trình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đang được đẩy mạnh đã tạo nên nền tảng vật chất vững chắc, giúp quan hệ hai bờ có thêm điều kiện để vượt khó tiến bước. Đồng thời, chính sách thống nhất hòa bình ổn định, nhất quán của Đại lục cũng góp phần thúc đẩy mối quan hệ này tiến triển vững chắc.

Ngoài ra, việc chính phủ Trung Quốc chủ động điều phối và thúc đẩy quan hệ Trung - Mỹ phát triển ổn định đã tạo ra những tác động tích cực đối với quan hệ hai bờ. Hơn nữa, trong xã hội Đài Loan, nguyện vọng của người dân về hòa bình, phát triển và tăng cường giao lưu ngày càng được thể hiện rõ ràng, qua đó trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển của quan hệ hai bờ trong tương lai.

Sự phát triển của quan hệ hai bờ trong năm 2025 cho thấy mâu thuẫn giữa xu hướng thống nhất và xu hướng độc lập vẫn là vấn đề cốt lõi chi phối. Thực tế cũng cho thấy con đường theo đuổi “Đài Loan độc lập” không khả thi. Dưới tác động giao thoa của bốn mâu thuẫn lớn, dòng chảy muốn tăng cường kết nối, gắn bó với Đại lục (lực hướng tâm) trong xã hội Đài Loan hiện đang dần chiếm ưu thế trước xu hướng muốn tách rời (lực ly tâm).

Trong nhiệm kỳ hiện nay, chính sách Eo biển của Trump vừa mang tính kế thừa từ chính quyền Joe Biden (như tăng cường răn đe khu vực, thắt chặt liên kết quân sự Mỹ - Đài), vừa thể hiện sắc thái khác biệt rõ rệt khi đặt nặng tính giao dịch (交易性). Trong bối cảnh nôn nóng đạt được thỏa thuận kinh tế thương mại với phía Trung Quốc, ông Trump từng từ chối cho ông Lại quá cảnh New York, hạ thấp cấp độ đối thoại quốc phòng Mỹ - Đài... Tính kế thừa và tính giao dịch này đã phản ánh ba yếu tố lớn tác động đến chính sách eo biển Đài Loan thời kỳ Trump 2.0: (1) triết lý “Hòa bình thông qua sức mạnh”; (2) đặc tính thích thực hiện các giao dịch của cá nhân Trump và quan điểm yêu cầu các đồng minh, đối tác phải gánh nhiều nghĩa vụ hơn; (3) chiến lược cạnh tranh nước lớn trong bối cảnh thu hẹp các cam kết chiến lược toàn cầu. Mặc dù vấn đề Đài Loan vẫn chưa phải là trọng tâm trong chính sách đối với Trung Quốc kể từ khi Trump tái nhậm chức, song hòn đảo này vẫn được xem là một công cụ quan trọng trong chiến lược cạnh tranh với Bắc Kinh. Do đó, chính sách Eo biển của chính quyền Trump được dự báo sẽ tiếp tục có ảnh hưởng đáng kể đến cục diện quan hệ hai bờ.

Bài viết này tập trung phân tích những tác động của chính sách Eo biển Đài Loan dưới thời Trump 2.0 đối với quan hệ hai bờ. Nội dung gồm bốn phần: phần thứ nhất đánh giá nội dung và đặc điểm của chính sách Eo biển Đài Loan của chính quyền Trump; phần thứ hai phân tích chính sách của chính quyền Lại Thanh Đức đối với Mỹ và quan hệ hai bờ; phần thứ ba xem xét những biến chuyển mới trong quan hệ hai bờ kể từ khi Trump tái nhậm chức; và phần cuối cùng đưa ra một số nhận định cùng kiến nghị chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển ổn định của quan hệ hai bờ.

Đọc toàn bộ nội dung bài dịch tại đây: 

https://drive.google.com/file/d/1D8Bw9LcXiUdICjzF7RwWRe2FzSA0KrR6/view?usp=sharing