Kỷ luật trong quân đội Trung Quốc: Bê bối, rạn nứt, hay thanh trừng?
Việc hai tướng lĩnh cấp cao “ngã ngựa” bộc lộ những rạn nứt trong cấu trúc quyền lực quân sự Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình. Bất đồng về chính sách và phẫn uất tích tụ trong giới sĩ quan cấp cao có thể làm gia tăng các cuộc đấu tranh quyền lực nội bộ.
Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 24/1 bất ngờ thông báo về việc điều tra Tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia), Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương (Central Military Commission - CMC); và Tướng Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli), Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu liên hợp của CMC. Theo tiết lộ của Wall Street Journal, Trương bị cáo buộc làm rò rỉ thông tin liên quan đến chương trình vũ khí hạt nhân của Trung Quốc cho phía Mỹ, đồng thời nhận hối lộ để đổi lấy các quyết định nhân sự quan trọng, trong đó có việc đề bạt một sĩ quan lên giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng. Nếu đúng sự thật, đây sẽ là một trong những vụ bê bối nghiêm trọng nhất từng xảy ra trong tầng lớp lãnh đạo cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân (PLA).
Tuy nhiên, giới phân tích hoài nghi về tính xác thực của các cáo buộc này. Nhiều ý kiến cho rằng các tuyên bố từ phía Trung Quốc có thể chỉ là một cách diễn giải mang tính chính trị, nhằm giúp dư luận và nội bộ quân đội dễ chấp nhận việc loại bỏ một nhân vật quyền lực, thay vì thừa nhận một cuộc đấu tranh quyền lực gay gắt ở thượng tầng. Câu hỏi đầy nghi vấn là, làm thế nào một tướng lĩnh cấp cao, luôn bị giám sát nghiêm ngặt, lại có thể tiếp xúc hoặc chuyển giao thông tin nhạy cảm cho các đối tác Mỹ mà không bị phát hiện trong thời gian dài?
Dù động cơ thực sự là gì, hệ quả trực tiếp của những diễn biến này là cấu trúc lãnh đạo của CMC bị thu hẹp đến mức chưa từng có. Hiện tại, CMC chỉ còn hai thành viên: Chủ tịch Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Trương Thăng Dân (Zhang Shengmin), một chính ủy chuyên nghiệp, gần như không có kinh nghiệm chỉ huy tác chiến. Việc CMC bị thu hẹp gây lo ngại về sự mất cân đối trong cơ chế ra quyết định quân sự ở cấp cao nhất của Trung Quốc.
Những biến động nói trên diễn ra trong bối cảnh Tập đẩy mạnh chiến dịch chống tham nhũng trong PLA kể từ giữa năm 2023, chỉ vài tháng sau khi ông phá vỡ tiền lệ để tiếp tục nhiệm kỳ thứ ba. Từ đó đến nay, ít nhất hai Phó Chủ tịch CMC, ba ủy viên CMC, một cựu Bộ trưởng Quốc phòng, và hơn một chục tướng lĩnh cấp cao phụ trách các bộ chỉ huy quân sự chủ chốt đã lần lượt bị thanh trừng.
Tưởng chừng không thể bị đánh bại
Trương là con trai của Tướng Trương Tông Tốn (Zhang Zongxun), một cựu chỉ huy kỳ cựu từng sống sót qua những giai đoạn khốc liệt nhất của thời Mao Trạch Đông bằng cách tránh xa các cuộc đấu đá chính trị. Cha của Tập cũng xuất thân từ cùng khu vực với cha của Trương, và theo nhiều nguồn tin, hai gia đình có quan hệ thân thiết. Tập và Trương được cho là đã lớn lên cùng nhau, đều thuộc thế hệ “thái tử Đảng”, nhưng con đường sự nghiệp lại rẽ theo hai hướng khác nhau. Tập bước vào chính trường sau khi tốt nghiệp đại học, trong khi Trương gia nhập quân đội ngay từ đầu.
Trong nhiều thập niên tiếp theo, hai người đều thăng tiến nhanh chóng, nhưng tương đối độc lập trong các hệ thống khác nhau. Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2007, khi Tập được lựa chọn làm người kế nhiệm vị trí lãnh đạo tối cao của Trung Quốc. Cùng năm, Trương được bổ nhiệm làm đại diện quân sự trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Năm năm sau, khi Tập chính thức trở thành Tổng Bí thư, Trương được đưa vào CMC.
Đáng chú ý, cho đến thời điểm đó, Tập hầu như chưa có kinh nghiệm trực tiếp về quân sự. Những gì Tập chứng kiến khi nắm quyền Chủ tịch CMC là quân đội ở trong tình trạng xuống cấp cả về vật chất lẫn kỷ luật, chẳng hạn các hầm chứa tên lửa bị rỉ sét, các căn cứ không quân vẫn phụ thuộc vào phần cứng Nga lỗi thời. Từ đó, Tập phát động một chiến dịch cải tổ sâu rộng, bắt đầu bằng việc thanh trừng các sĩ quan tham nhũng và bảo thủ, trong đó có hai tướng lĩnh cấp cao vừa nghỉ hưu (những nhân vật thân cận với người tiền nhiệm Hồ Cẩm Đào).
Trong tiến trình hiện đại hóa PLA sau đó, khi Trung Quốc dồn lực xây dựng hải quân, phát triển tên lửa và máy bay chiến đấu mới nhằm đối trọng với sức mạnh quân sự của Mỹ, Trương được xem là cộng sự quân sự thân cận và đáng tin cậy nhất của Tập. Vai trò này càng trở nên nổi bật khi Tập phá vỡ thông lệ lâu đời của Đảng bằng cách tái cấu trúc Bộ Chính trị theo hướng loại bỏ cân bằng phe phái, chỉ giữ lại những nhân vật trung thành trực tiếp với cá nhân ông. Trước đây, lãnh đạo Trung Quốc thường chỉ đóng vai trò “người đứng đầu trong số những người ngang hàng” (primus inter pares) trong một cấu trúc quyền lực mang tính thỏa hiệp. Dưới thời Tập, mô hình này dần bị thay thế bằng sự tập trung quyền lực cao độ.
Chính trong bối cảnh đó, sau làn sóng thanh trừng hàng loạt lãnh đạo quân đội những năm gần đây, Trương nổi lên như nhân vật cấp cao duy nhất còn lại trong hệ thống, sở hữu hồ sơ quân sự dày dạn, và vị thế “thái tử Đảng” không thể phủ nhận. Điều này khiến ông từng được xem là gần như không thể bị loại bỏ.
Thêm vào đó, Trương và Lưu còn là hai trong số rất ít tướng lĩnh Trung Quốc hiện nay có kinh nghiệm chiến trường thực tế, từng tham gia các cuộc giao tranh biên giới ngắn ngủi với Việt Nam vào cuối thập niên 1970 và 1980, cũng là lần cuối cùng Bắc Kinh trực tiếp tham chiến trong một cuộc xung đột vũ trang quy mô. Trải nghiệm này càng củng cố vị thế đặc biệt của họ trong một quân đội vốn đã nhiều thập niên không trải qua chiến tranh.
Tồn tại nhiều mâu thuẫn
Trước hết, mâu thuẫn có thể đã xuất phát từ việc tiến trình huấn luyện tác chiến liên hợp của PLA diễn ra chậm chạp hơn nhiều so với kỳ vọng. Mặc dù PLA đã ban hành mô hình huấn luyện cơ bản mới vào tháng 6/2023 và mô hình huấn luyện phối hợp vào tháng 10/2024, nhưng đến đầu năm nay, mô hình huấn luyện liên hợp hoàn chỉnh vẫn chưa được thiết lập. Trong bối cảnh đó, yêu cầu của Tập về việc PLA phải sẵn sàng cho một chiến dịch quân sự nhằm vào Đài Loan vào năm 2027 rõ ràng dựa trên giả định rằng PLA đã đạt được năng lực tác chiến liên hợp ở mức tối thiểu. Việc thiếu vắng một mô hình huấn luyện liên hợp hoàn chỉnh khiến mục tiêu này trở nên khó khả thi về mặt chuyên môn quân sự.
Những khó khăn trong triển khai dường như phản ánh bất đồng sâu sắc giữa Tập và Trương về triết lý xây dựng quân đội. Tập có xu hướng ưu tiên tốc độ, quy mô và áp lực chính trị, trong khi Trương lại thiên về cách tiếp cận tập trung, thận trọng và tuần tự. Khác biệt này cũng có thể được nhìn thấy trong các văn kiện và phát biểu liên quan đến quốc phòng gắn với Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 được công bố vào tháng 10/2025.
Chẳng hạn, Văn kiện của Trung ương Đảng nhấn mạnh một loạt nhiệm vụ xây dựng rộng khắp, đồng thời kêu gọi tăng cường tính chủ động và định hình trong đấu tranh quân sự. Ngược lại, cách diễn đạt của Trương xác định rằng hệ thống thông tin mạng và tác chiến thông minh không người lái mới là những ưu tiên cấp bách, đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thiện đầy đủ các mô hình huấn luyện cơ bản, phối hợp và liên hợp mới. Trong khuôn khổ của Trương, việc đấu tranh quân sự không phải là một mục tiêu độc lập, mà được lồng ghép vào các hoạt động huấn luyện, diễn tập và sử dụng lực lượng đa dạng.
Khác biệt thứ hai liên quan đến việc quản trị. Trong khi Trung ương Đảng và các phát biểu của Tập tại Kỳ họp Lưỡng hội năm 2025 đặc biệt nhấn mạnh “phương châm xây dựng quân đội tiết kiệm” (frugal force-building approach), ưu tiên hiệu quả cao, chi phí thấp và bền vững, thì Trương không coi đây là nhiệm vụ hàng đầu, mà chỉ đề cập chúng trong các nguyên tắc chỉ đạo tổng quát.
Sự khác biệt càng lộ rõ khi so sánh mốc thời gian 2027 của Tập với tầm nhìn 2035 của Trương. Trong một bài viết vào tháng 11/2025, Trương cho rằng các nhiệm vụ trọng tâm trước năm 2027 nên tập trung vào việc củng cố lợi thế hiện tại, tháo gỡ các nút thắt cổ chai, và bù đắp những điểm yếu cố hữu. Ngược lại, các mục tiêu đến năm 2035 phải dựa trên nền tảng đạt được sau năm 2027. Tầm nhìn “chậm mà chắc” này nhằm nâng cao đáng kể năng lực tác chiến liên hợp và tác chiến đa lĩnh vực dựa trên hệ thống thông tin mạng. Cách diễn đạt vừa nêu cho thấy Trương không ủng hộ việc thúc ép huấn luyện tác chiến liên hợp toàn diện để kịp thời hạn chính trị năm 2027, mà ưu tiên xử lý các thiếu hụt mang tính cấu trúc trong ngắn hạn.
Từ những khác biệt đó, các dấu hiệu căng thẳng giữa Tập và Trương đã manh nha từ Kỳ họp Lưỡng hội năm 2025. Cụ thể, trong bài phát biểu trước đoàn đại biểu PLA, Tập đã phá lệ khi mời những đại biểu không thuộc CMC hay các cơ quan chỉ huy cấp cao phát biểu, cho thấy ông ngày càng thiếu tin tưởng đối với giới lãnh đạo quân sự Trung Quốc.
Đồng thời, một cử chỉ mang tính biểu tượng nhưng nhạy cảm chính trị cao là việc Trương quay lưng về phía Tập khi Chủ tịch rời phiên bế mạc (hành vi cực kỳ hiếm gặp trong bối cảnh chính trị Trung Quốc đương đại). Bên cạnh đó, trong các phát biểu riêng lẻ tại Lưỡng hội, cả Trương và Lưu đều không nhắc đến “hệ thống trách nhiệm của Chủ tịch CMC” (CMC chairman responsibility system), vốn được coi là tín hiệu trung thành cơ bản đối với Tập.
Điều gì sẽ diễn ra?
Trước hết, bộ chỉ huy cấp cao của PLA rõ ràng đang ở trong trạng thái rối loạn nghiêm trọng. Những gì thế giới bên ngoài nhìn thấy có thể mới chỉ là phần nổi rất nhỏ của quá trình biến động đang diễn ra bên trong PLA. Đằng sau các bức tường đỏ của trung tâm quyền lực quân sự, mức độ bất an, nghi kỵ và sợ hãi nhiều khả năng còn sâu sắc hơn nhiều. Khi cảm xúc tiêu cực chi phối quan hệ giữa những sĩ quan cấp cao, sự ổn định, tinh thần gắn kết và tính nhất quán trong chỉ huy tất yếu bị bào mòn, qua đó trở thành điều đặc biệt nguy hiểm đối với một tổ chức quân sự đang được yêu cầu chuẩn bị cho các kịch bản chiến tranh phức tạp.
Từ sự rối loạn đó, tương lai và khả năng vận hành của CMC đang bị nghi ngờ. Từng là cơ quan ra quyết định quốc phòng tối cao, nơi tập hợp và dung hòa nhiều quan điểm cũng như lợi ích khác nhau trong quân đội, CMC hiện bị thu hẹp đến mức chỉ còn hai thành viên - những người có kinh nghiệm chỉ huy tác chiến thực tế vô cùng hạn chế. Trong cấu hình như vậy, CMC khó có thể hoạt động đúng chức năng vốn có. Câu hỏi để ngỏ là liệu Tập sẽ tiếp tục trực tiếp kiểm soát PLA trong một mô hình tập quyền cực độ, hay sẽ bổ nhiệm người thay thế cho Trương và Lưu?! Tuy nhiên, tiền lệ cho thấy ông Tập thường không vội lấp đầy các ghế trống sau thanh trừng. Một CMC chỉ gồm hai thành viên phản ánh sự co lại nghiêm trọng của thể chế, kéo theo sự suy giảm đáng kể năng lực vận hành của PLA như một cỗ máy chiến tranh thống nhất.
Cùng với đó, nguy cơ đấu đá nội bộ sâu hơn, thậm chí dẫn tới chia rẽ trong tầng lớp lãnh đạo PLA, đã gia tăng đáng kể sau việc loại bỏ Trương và Lưu. Sự bất định về lãnh đạo, cộng với sự phẫn uất tích tụ trong giới sĩ quan cấp cao, có thể tạo ra áp lực dây chuyền. Một khi các cuộc đấu tranh quyền lực này mở rộng, chúng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trong bộ chỉ huy cấp cao và làm suy yếu khả năng ra quyết định tập thể trong các tình huống khủng hoảng.
Sự rối loạn ở cấp cao nhất, cùng với việc loại bỏ hàng loạt sĩ quan chuyên nghiệp, đã làm giảm đáng kể khả năng PLA có thể tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn và phức tạp (đặc biệt là kịch bản tấn công Đài Loan) trong ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc PLA sẽ hoàn toàn tránh sử dụng vũ lực.
Trong bối cảnh bất ổn nội bộ gia tăng, khả năng PLA tiến hành các hoạt động quân sự hạn chế, mang tính răn đe hoặc phô trương sức mạnh, vẫn hiện hữu. Những hành động như vậy có thể nhằm ngăn chặn các tác nhân bên ngoài thử thách những điểm yếu của PLA, đồng thời tạo hiệu ứng tập trung hóa để củng cố vị thế chính trị của Tập trong bối cảnh tình hình nội bộ biến động.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Bộ Quốc phòng Trung Quốc ngày 24/1 bất ngờ thông báo về việc điều tra Tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia), Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương (Central Military Commission - CMC); và Tướng Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli), Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu liên hợp của CMC. Theo tiết lộ của Wall Street Journal, Trương bị cáo buộc làm rò rỉ thông tin liên quan đến chương trình vũ khí hạt nhân của Trung Quốc cho phía Mỹ, đồng thời nhận hối lộ để đổi lấy các quyết định nhân sự quan trọng, trong đó có việc đề bạt một sĩ quan lên giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng. Nếu đúng sự thật, đây sẽ là một trong những vụ bê bối nghiêm trọng nhất từng xảy ra trong tầng lớp lãnh đạo cao nhất của Quân Giải phóng Nhân dân (PLA).
Tuy nhiên, giới phân tích hoài nghi về tính xác thực của các cáo buộc này. Nhiều ý kiến cho rằng các tuyên bố từ phía Trung Quốc có thể chỉ là một cách diễn giải mang tính chính trị, nhằm giúp dư luận và nội bộ quân đội dễ chấp nhận việc loại bỏ một nhân vật quyền lực, thay vì thừa nhận một cuộc đấu tranh quyền lực gay gắt ở thượng tầng. Câu hỏi đầy nghi vấn là, làm thế nào một tướng lĩnh cấp cao, luôn bị giám sát nghiêm ngặt, lại có thể tiếp xúc hoặc chuyển giao thông tin nhạy cảm cho các đối tác Mỹ mà không bị phát hiện trong thời gian dài?
Dù động cơ thực sự là gì, hệ quả trực tiếp của những diễn biến này là cấu trúc lãnh đạo của CMC bị thu hẹp đến mức chưa từng có. Hiện tại, CMC chỉ còn hai thành viên: Chủ tịch Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Trương Thăng Dân (Zhang Shengmin), một chính ủy chuyên nghiệp, gần như không có kinh nghiệm chỉ huy tác chiến. Việc CMC bị thu hẹp gây lo ngại về sự mất cân đối trong cơ chế ra quyết định quân sự ở cấp cao nhất của Trung Quốc.
Những biến động nói trên diễn ra trong bối cảnh Tập đẩy mạnh chiến dịch chống tham nhũng trong PLA kể từ giữa năm 2023, chỉ vài tháng sau khi ông phá vỡ tiền lệ để tiếp tục nhiệm kỳ thứ ba. Từ đó đến nay, ít nhất hai Phó Chủ tịch CMC, ba ủy viên CMC, một cựu Bộ trưởng Quốc phòng, và hơn một chục tướng lĩnh cấp cao phụ trách các bộ chỉ huy quân sự chủ chốt đã lần lượt bị thanh trừng.
Tưởng chừng không thể bị đánh bại
Trương là con trai của Tướng Trương Tông Tốn (Zhang Zongxun), một cựu chỉ huy kỳ cựu từng sống sót qua những giai đoạn khốc liệt nhất của thời Mao Trạch Đông bằng cách tránh xa các cuộc đấu đá chính trị. Cha của Tập cũng xuất thân từ cùng khu vực với cha của Trương, và theo nhiều nguồn tin, hai gia đình có quan hệ thân thiết. Tập và Trương được cho là đã lớn lên cùng nhau, đều thuộc thế hệ “thái tử Đảng”, nhưng con đường sự nghiệp lại rẽ theo hai hướng khác nhau. Tập bước vào chính trường sau khi tốt nghiệp đại học, trong khi Trương gia nhập quân đội ngay từ đầu.
Trong nhiều thập niên tiếp theo, hai người đều thăng tiến nhanh chóng, nhưng tương đối độc lập trong các hệ thống khác nhau. Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2007, khi Tập được lựa chọn làm người kế nhiệm vị trí lãnh đạo tối cao của Trung Quốc. Cùng năm, Trương được bổ nhiệm làm đại diện quân sự trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc. Năm năm sau, khi Tập chính thức trở thành Tổng Bí thư, Trương được đưa vào CMC.
Đáng chú ý, cho đến thời điểm đó, Tập hầu như chưa có kinh nghiệm trực tiếp về quân sự. Những gì Tập chứng kiến khi nắm quyền Chủ tịch CMC là quân đội ở trong tình trạng xuống cấp cả về vật chất lẫn kỷ luật, chẳng hạn các hầm chứa tên lửa bị rỉ sét, các căn cứ không quân vẫn phụ thuộc vào phần cứng Nga lỗi thời. Từ đó, Tập phát động một chiến dịch cải tổ sâu rộng, bắt đầu bằng việc thanh trừng các sĩ quan tham nhũng và bảo thủ, trong đó có hai tướng lĩnh cấp cao vừa nghỉ hưu (những nhân vật thân cận với người tiền nhiệm Hồ Cẩm Đào).
Trong tiến trình hiện đại hóa PLA sau đó, khi Trung Quốc dồn lực xây dựng hải quân, phát triển tên lửa và máy bay chiến đấu mới nhằm đối trọng với sức mạnh quân sự của Mỹ, Trương được xem là cộng sự quân sự thân cận và đáng tin cậy nhất của Tập. Vai trò này càng trở nên nổi bật khi Tập phá vỡ thông lệ lâu đời của Đảng bằng cách tái cấu trúc Bộ Chính trị theo hướng loại bỏ cân bằng phe phái, chỉ giữ lại những nhân vật trung thành trực tiếp với cá nhân ông. Trước đây, lãnh đạo Trung Quốc thường chỉ đóng vai trò “người đứng đầu trong số những người ngang hàng” (primus inter pares) trong một cấu trúc quyền lực mang tính thỏa hiệp. Dưới thời Tập, mô hình này dần bị thay thế bằng sự tập trung quyền lực cao độ.
Chính trong bối cảnh đó, sau làn sóng thanh trừng hàng loạt lãnh đạo quân đội những năm gần đây, Trương nổi lên như nhân vật cấp cao duy nhất còn lại trong hệ thống, sở hữu hồ sơ quân sự dày dạn, và vị thế “thái tử Đảng” không thể phủ nhận. Điều này khiến ông từng được xem là gần như không thể bị loại bỏ.
Thêm vào đó, Trương và Lưu còn là hai trong số rất ít tướng lĩnh Trung Quốc hiện nay có kinh nghiệm chiến trường thực tế, từng tham gia các cuộc giao tranh biên giới ngắn ngủi với Việt Nam vào cuối thập niên 1970 và 1980, cũng là lần cuối cùng Bắc Kinh trực tiếp tham chiến trong một cuộc xung đột vũ trang quy mô. Trải nghiệm này càng củng cố vị thế đặc biệt của họ trong một quân đội vốn đã nhiều thập niên không trải qua chiến tranh.
Tồn tại nhiều mâu thuẫn
Trước hết, mâu thuẫn có thể đã xuất phát từ việc tiến trình huấn luyện tác chiến liên hợp của PLA diễn ra chậm chạp hơn nhiều so với kỳ vọng. Mặc dù PLA đã ban hành mô hình huấn luyện cơ bản mới vào tháng 6/2023 và mô hình huấn luyện phối hợp vào tháng 10/2024, nhưng đến đầu năm nay, mô hình huấn luyện liên hợp hoàn chỉnh vẫn chưa được thiết lập. Trong bối cảnh đó, yêu cầu của Tập về việc PLA phải sẵn sàng cho một chiến dịch quân sự nhằm vào Đài Loan vào năm 2027 rõ ràng dựa trên giả định rằng PLA đã đạt được năng lực tác chiến liên hợp ở mức tối thiểu. Việc thiếu vắng một mô hình huấn luyện liên hợp hoàn chỉnh khiến mục tiêu này trở nên khó khả thi về mặt chuyên môn quân sự.
Những khó khăn trong triển khai dường như phản ánh bất đồng sâu sắc giữa Tập và Trương về triết lý xây dựng quân đội. Tập có xu hướng ưu tiên tốc độ, quy mô và áp lực chính trị, trong khi Trương lại thiên về cách tiếp cận tập trung, thận trọng và tuần tự. Khác biệt này cũng có thể được nhìn thấy trong các văn kiện và phát biểu liên quan đến quốc phòng gắn với Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 được công bố vào tháng 10/2025.
Chẳng hạn, Văn kiện của Trung ương Đảng nhấn mạnh một loạt nhiệm vụ xây dựng rộng khắp, đồng thời kêu gọi tăng cường tính chủ động và định hình trong đấu tranh quân sự. Ngược lại, cách diễn đạt của Trương xác định rằng hệ thống thông tin mạng và tác chiến thông minh không người lái mới là những ưu tiên cấp bách, đồng thời nhấn mạnh việc hoàn thiện đầy đủ các mô hình huấn luyện cơ bản, phối hợp và liên hợp mới. Trong khuôn khổ của Trương, việc đấu tranh quân sự không phải là một mục tiêu độc lập, mà được lồng ghép vào các hoạt động huấn luyện, diễn tập và sử dụng lực lượng đa dạng.
Khác biệt thứ hai liên quan đến việc quản trị. Trong khi Trung ương Đảng và các phát biểu của Tập tại Kỳ họp Lưỡng hội năm 2025 đặc biệt nhấn mạnh “phương châm xây dựng quân đội tiết kiệm” (frugal force-building approach), ưu tiên hiệu quả cao, chi phí thấp và bền vững, thì Trương không coi đây là nhiệm vụ hàng đầu, mà chỉ đề cập chúng trong các nguyên tắc chỉ đạo tổng quát.
Sự khác biệt càng lộ rõ khi so sánh mốc thời gian 2027 của Tập với tầm nhìn 2035 của Trương. Trong một bài viết vào tháng 11/2025, Trương cho rằng các nhiệm vụ trọng tâm trước năm 2027 nên tập trung vào việc củng cố lợi thế hiện tại, tháo gỡ các nút thắt cổ chai, và bù đắp những điểm yếu cố hữu. Ngược lại, các mục tiêu đến năm 2035 phải dựa trên nền tảng đạt được sau năm 2027. Tầm nhìn “chậm mà chắc” này nhằm nâng cao đáng kể năng lực tác chiến liên hợp và tác chiến đa lĩnh vực dựa trên hệ thống thông tin mạng. Cách diễn đạt vừa nêu cho thấy Trương không ủng hộ việc thúc ép huấn luyện tác chiến liên hợp toàn diện để kịp thời hạn chính trị năm 2027, mà ưu tiên xử lý các thiếu hụt mang tính cấu trúc trong ngắn hạn.
Từ những khác biệt đó, các dấu hiệu căng thẳng giữa Tập và Trương đã manh nha từ Kỳ họp Lưỡng hội năm 2025. Cụ thể, trong bài phát biểu trước đoàn đại biểu PLA, Tập đã phá lệ khi mời những đại biểu không thuộc CMC hay các cơ quan chỉ huy cấp cao phát biểu, cho thấy ông ngày càng thiếu tin tưởng đối với giới lãnh đạo quân sự Trung Quốc.
Đồng thời, một cử chỉ mang tính biểu tượng nhưng nhạy cảm chính trị cao là việc Trương quay lưng về phía Tập khi Chủ tịch rời phiên bế mạc (hành vi cực kỳ hiếm gặp trong bối cảnh chính trị Trung Quốc đương đại). Bên cạnh đó, trong các phát biểu riêng lẻ tại Lưỡng hội, cả Trương và Lưu đều không nhắc đến “hệ thống trách nhiệm của Chủ tịch CMC” (CMC chairman responsibility system), vốn được coi là tín hiệu trung thành cơ bản đối với Tập.
Điều gì sẽ diễn ra?
Trước hết, bộ chỉ huy cấp cao của PLA rõ ràng đang ở trong trạng thái rối loạn nghiêm trọng. Những gì thế giới bên ngoài nhìn thấy có thể mới chỉ là phần nổi rất nhỏ của quá trình biến động đang diễn ra bên trong PLA. Đằng sau các bức tường đỏ của trung tâm quyền lực quân sự, mức độ bất an, nghi kỵ và sợ hãi nhiều khả năng còn sâu sắc hơn nhiều. Khi cảm xúc tiêu cực chi phối quan hệ giữa những sĩ quan cấp cao, sự ổn định, tinh thần gắn kết và tính nhất quán trong chỉ huy tất yếu bị bào mòn, qua đó trở thành điều đặc biệt nguy hiểm đối với một tổ chức quân sự đang được yêu cầu chuẩn bị cho các kịch bản chiến tranh phức tạp.
Từ sự rối loạn đó, tương lai và khả năng vận hành của CMC đang bị nghi ngờ. Từng là cơ quan ra quyết định quốc phòng tối cao, nơi tập hợp và dung hòa nhiều quan điểm cũng như lợi ích khác nhau trong quân đội, CMC hiện bị thu hẹp đến mức chỉ còn hai thành viên - những người có kinh nghiệm chỉ huy tác chiến thực tế vô cùng hạn chế. Trong cấu hình như vậy, CMC khó có thể hoạt động đúng chức năng vốn có. Câu hỏi để ngỏ là liệu Tập sẽ tiếp tục trực tiếp kiểm soát PLA trong một mô hình tập quyền cực độ, hay sẽ bổ nhiệm người thay thế cho Trương và Lưu?! Tuy nhiên, tiền lệ cho thấy ông Tập thường không vội lấp đầy các ghế trống sau thanh trừng. Một CMC chỉ gồm hai thành viên phản ánh sự co lại nghiêm trọng của thể chế, kéo theo sự suy giảm đáng kể năng lực vận hành của PLA như một cỗ máy chiến tranh thống nhất.
Cùng với đó, nguy cơ đấu đá nội bộ sâu hơn, thậm chí dẫn tới chia rẽ trong tầng lớp lãnh đạo PLA, đã gia tăng đáng kể sau việc loại bỏ Trương và Lưu. Sự bất định về lãnh đạo, cộng với sự phẫn uất tích tụ trong giới sĩ quan cấp cao, có thể tạo ra áp lực dây chuyền. Một khi các cuộc đấu tranh quyền lực này mở rộng, chúng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn trong bộ chỉ huy cấp cao và làm suy yếu khả năng ra quyết định tập thể trong các tình huống khủng hoảng.
Sự rối loạn ở cấp cao nhất, cùng với việc loại bỏ hàng loạt sĩ quan chuyên nghiệp, đã làm giảm đáng kể khả năng PLA có thể tiến hành một chiến dịch quân sự quy mô lớn và phức tạp (đặc biệt là kịch bản tấn công Đài Loan) trong ngắn hạn. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc PLA sẽ hoàn toàn tránh sử dụng vũ lực.
Trong bối cảnh bất ổn nội bộ gia tăng, khả năng PLA tiến hành các hoạt động quân sự hạn chế, mang tính răn đe hoặc phô trương sức mạnh, vẫn hiện hữu. Những hành động như vậy có thể nhằm ngăn chặn các tác nhân bên ngoài thử thách những điểm yếu của PLA, đồng thời tạo hiệu ứng tập trung hóa để củng cố vị thế chính trị của Tập trong bối cảnh tình hình nội bộ biến động.
Bạn có hài lòng về bài viết? Đóng góp cho VSF tại đây. Mọi đóng góp tài chính từ quý độc giả đều là nguồn động lực to lớn để chúng tôi tiếp tục xuất bản những nội dung chất lượng cho cộng đồng.
Từ khoá: Trung Quốc quân đội Trung Quốc Tập Cận Bình
