Liệu sẽ có một thỏa thuận quân sự mới giữa Mỹ và Hàn Quốc?

Bối cảnh trước Hội nghị 

Cuộc gặp thượng đỉnh vào tuần cuối tháng 8 giữa Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung và Tổng thống Mỹ Donald Trump diễn ra trong bối cảnh tình hình an ninh trên bán đảo Triều Tiên vẫn còn nhiều bất ổn. Bình Nhưỡng trong năm 2024–2025 không tiến hành đối thoại với Washington hay Seoul mà tiếp tục phóng thử tên lửa đạn đạo và phát triển vũ khí hủy diệt, phớt lờ mọi lời kêu gọi quay lại đàm phán. Truyền thông nhà nước Triều Tiên thậm chí cáo buộc cuộc tập trận chung Mỹ – Hàn đầu tháng 8 “chứng tỏ ý đồ của Washington muốn chiếm đóng bán đảo Triều Tiên và nhắm vào các nước trong khu vực”. 

Quan hệ đồng minh Mỹ – Hàn ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh cũng trải qua những biến động đáng kể. Việc chuyển giao quyền lực từ Tổng thống tiền nhiệm Yoon Suk-yeol sang Lee Jae-myung khiến Washington phải điều chỉnh chính sách với một chính phủ Hàn Quốc theo đường lối trung tả, chủ trương “ngoại giao thực dụng” và cân bằng hơn giữa các cường quốc. Bên cạnh đó, việc Mỹ áp thuế 15% lên hàng nhập khẩu từ Hàn Quốc, tái khởi động đàm phán chia sẻ chi phí quốc phòng, và yêu cầu Hàn Quốc tăng đóng góp cho lực lượng Mỹ đồn trú tại nước này đã “phủ” lên quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn một màu u ám.

Mặc dù vậy, cả Washington và Seoul đều ý thức được tầm quan trọng sống còn của liên minh trong bối cảnh Triều Tiên gia tăng đe dọa. Hàn Quốc đã tiến hành cuộc tập trận chung thường niên Ulchi Freedom Shield với Mỹ vào cuối tháng 8, tập trung nâng cao khả năng sẵn sàng phòng thủ trước mối đe dọa từ Triều Tiên. Rõ ràng, Seoul muốn phát đi thông điệp rằng dù có thay đổi lãnh đạo, quốc gia này vẫn coi trọng liên minh Mỹ – Hàn và quyết tâm duy trì sự răn đe mạnh mẽ đối với Bình Nhưỡng.

Động lực thúc đẩy một thỏa thuận quân sự mới 

Cuộc gặp thượng đỉnh Trump–Lee ngày 25/8 nhìn chung đã đạt mục tiêu tối thiểu: tái khẳng định quan hệ đồng minh bền chặt và tránh được bất kỳ rạn nứt công khai nào. Hai Tổng thống công khai ca ngợi lẫn nhau và nhấn mạnh “chúng ta cần đến nhau” (we really sort of need each other), đồng thời cam kết cùng hướng tới mục tiêu phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Dù chưa có văn kiện chung chính thức nào được ký kết ngay tại Hội nghị, kết quả đối thoại nhìn chung tạo bầu không khí thuận lợi để hai nước thảo luận sâu hơn về hợp tác an ninh. 

Trong bối cảnh đó, liệu có thể hình dung về những động lực chính nào có thể thúc đẩy Washington và Seoul xem xét một thỏa thuận quân sự mới nhằm đối phó hiệu quả hơn với mối đe dọa Triều Tiên?

Bình Nhưỡng đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân cả về số lượng lẫn chất lượng. Điều này thể hiện qua việc nước này liên tục thử nghiệm tên lửa (bao gồm tên lửa đạn đạo xuyên lục địa nhiên liệu rắn), phóng vệ tinh quân sự lên quỹ đạo và hạ thủy tàu ngầm tấn công mang tên lửa hạt nhân chiến thuật. Ông Lee Jae Myung cảnh báo Triều Tiên có thể đạt tốc độ chế tạo hàng chục đầu đạn mỗi năm và sớm hoàn thiện tên lửa đạn đạo xuyên lục địa có khả năng tấn công lục địa Mỹ. Nguy cơ này đồng nghĩa cán cân răn đe trên bán đảo đang nghiêng về phía Triều Tiên, đòi hỏi Mỹ và Hàn Quốc phải củng cố và hiện đại hóa liên minh để bảo đảm khả năng răn đe mở rộng của Mỹ vẫn đáng tin cậy. 

Mặc dù chưa được chính thức đề cập tại Hội nghị, đã có những thảo luận về việc nâng cao tích hợp răn đe thông thường – hạt nhân trong liên minh. Từ sau Tuyên bố Washington 2023, hai nước lập ra Nhóm Tham vấn Hạt nhân (NCG) nhằm tăng cường phối hợp chính sách hạt nhân. Tổng thống Lee cũng tái khẳng định Hàn Quốc không theo đuổi vũ khí hạt nhân riêng, hàm ý Seoul tin tưởng vào lá chắn hạt nhân của Mỹ nếu được củng cố bằng các cơ chế tham vấn chặt chẽ.

Bên cạnh đó, liên minh Mỹ - Hàn cần được nâng cấp để đối phó không chỉ với Triều Tiên mà cả những thách thức rộng lớn hơn trong khu vực. Ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh, Tư lệnh Lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc (USFK) – Đại tướng Xavier Brunson – tuyên bố Washington và Seoul dự kiến bàn thảo việc “hiện đại hóa” liên minh (modernize the defense alliance) nhằm ứng phó mối đe dọa hạt nhân ngày càng tăng từ Triều Tiên, cũng như thách thức từ Trung Quốc đối với một Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở.

Hàn Quốc nhận thức rằng Triều Tiên không còn là mối đe dọa đơn lẻ, mà đang hình thành một liên minh rộng lớn hơn, qua việc Bình Nhưỡng đang xích lại gần với Moscow và Bắc Kinh. Theo lời của Thứ trưởng Ngoại giao Kim Hong-kyun hồi tháng 6/2024, việc Tổng thống Nga Putin có thể thăm Triều Tiên được Seoul và Washington sẽ cho thấy quan hệ quân sự giữa Moscow và Bình Nhưỡng có thể được làm sâu sắc hơn. Seoul và Washington đều cảnh báo rằng mối quan hệ này có thể vi phạm nghị quyết Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và gây bất ổn cho khu vực. Do đó, một thỏa thuận quân sự mới sẽ giúp liên minh vừa răn đe Triều Tiên hữu hiệu hơn, vừa có thể tăng cường phối hợp trước các tình huống an ninh bất ngờ trong khu vực. Trong bài phát biểu sau Hội nghị tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Center for Strategic and International Studies) tại Washington, Tổng thống Lee nhấn mạnh Hàn Quốc sẽ tăng cường ngân sách quốc phòng, hiện đại hóa quân đội theo hướng công nghệ cao để đáp ứng yêu cầu tác chiến mới. Về phía Mỹ, theo tài liệu nội bộ do Washington Post tiết lộ, Nhà Trắng đã đề nghị Seoul đưa ra tuyên bố chính trị ủng hộ việc tái bố trí lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc nhằm răn đe cả Trung Quốc lẫn Triều Tiên. Điều này có thể hàm ý rằng Mỹ mong muốn Hàn Quốc chấp nhận để liên minh Mỹ – Hàn đóng vai trò lớn hơn trong các vấn đề an ninh khu vực, thay vì chỉ giới hạn ở bán đảo Triều Tiên. 

Dù có cách tiếp cận thận trọng trong vấn đề này, nhưng Hàn Quốc và Mỹ đều hiểu liên minh cần được điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh mới: mối đe dọa hạt nhân ngày càng gia tăng từ Triều Tiên, sự xích lại gần hơn giữa Bình Nhưỡng, Washington và Bắc Kinh, cùng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung ngày càng gay gắt. Một thỏa thuận quân sự mới gồm việc xác định rõ hơn phạm vi hoạt động của USFK, hoặc khởi động các sáng kiến mới về phòng thủ tên lửa, không gian mạng, sẽ giúp liên minh tăng tính linh hoạt và duy trì sức mạnh răn đe trước Triều Tiên.

Rào cản trên con đường đạt thỏa thuận quân sự mới 

Dù có nhiều động lực để Mỹ và Hàn Quốc đạt được một thỏa thuận quân sự mới, song những khác biệt trong ưu tiên chiến lược và tính toán chính trị giữa Washington và Seoul có thể cản trở sự đồng thuận. Chính quyền Trump hiện ưu tiên đối phó Trung Quốc hơn Triều Tiên, coi Bắc Kinh là mối đe dọa hàng đầu ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trái lại, Hàn Quốc dưới thời Tổng thống Lee vẫn ưu tiên tình hình an ninh trên bán đảo, xem Triều Tiên là mối quan tâm hàng đầu. Phát biểu tại cuộc họp báo đánh dấu 100 ngày nhậm chức, Tổng thống Lee Jae Myung cho rằng dù Triều Tiên chưa có phản hồi tích cực, Seoul vẫn cần kiên trì thúc đẩy tiếp xúc và tránh đối đầu gay gắt, vì “hòa bình và ổn định bán đảo không chỉ là vấn đề an ninh mà còn là vấn đề kinh tế.”

Ngay trước Hội nghị Thượng đỉnh, ông Lee cho biết Hàn Quốc khó chấp nhận yêu cầu “linh hoạt” (flexibility) của Mỹ, cụ thể là việc sử dụng lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc để đối phó các tình huống ngoài bán đảo. Lý do không chỉ vì nguy cơ an ninh, mà còn do sức ép kinh tế từ Trung Quốc. Trung Quốc hiện là đối tác kinh tế lớn của Hàn Quốc (trong 8 tháng đầu năm 2025, Bắc Kinh vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Seoul, với kim ngạch thương mại hai chiều đạt 133 tỷ USD), do đó, bất kỳ thỏa thuận quân sự mới nào mang tính “chống Trung Quốc” đều có thể dẫn đến sự “trả đũa” từ Bắc Kinh. Quả thực, truyền thông nhà nước Trung Quốc đã lên tiếng chỉ trích đường lối ngoại giao của ông Lee là “sự lỏng lẻo về mặt chiến lược” (strategic slackness), và đặt lợi ích Hàn Quốc vào vị trí “phụ thuộc bên dưới chiến lược toàn cầu của Mỹ” (a subordinate position under the US’ global strategy). Chỉ trích của Bắc Kinh là thông điệp cảnh báo rằng việc Seoul “đi quá xa” trong liên minh quân sự sẽ khiến quan hệ Hàn – Trung xấu đi, ảnh hưởng tới kinh tế và ổn định khu vực. 

Bên cạnh đó, các rào cản kinh tế và gánh nặng quốc phòng cũng là những trở ngại lớn. Ông Trump bước vào Hội nghị với yêu sách rằng Hàn Quốc phải đóng góp nhiều hơn cho chi phí đồn trú của khoảng 28.500 lính Mỹ tại Hàn Quốc. Nhà Trắng cũng muốn Seoul tăng ngân sách quốc phòng lên tương đương 3,8% GDP (từ mức khoảng 2,6% năm 2024). Việc này sẽ gây sức ép lớn lên kinh tế Hàn Quốc, nhất là khi Seoul phải cân đối giữa chi quốc phòng và các ưu tiên kinh tế – xã hội khác, trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế đang chậm lại và dân số đang già hóa. Nếu chấp nhận tăng mạnh chi phí quân sự theo yêu cầu Mỹ, chính phủ Lee có thể đối mặt với những chỉ trích trong nước, nhất là sau khi đã cam kết gói đầu tư khổng lồ 350 tỷ USD vào Mỹ. Ngược lại, nếu không đáp ứng, Trump có thể đe dọa rút quân – điều từng xảy ra năm 2020 khi đàm phán Thỏa thuận các biện pháp đặc biệt (SMA) rơi vào bế tắc. 

Ngoài ra, yếu tố xã hội và niềm tin công chúng cũng ảnh hưởng đáng kể đến quan hệ đồng minh. Quan hệ Mỹ – Hàn dù bền vững suốt 7 thập kỷ (1953-2025) nhưng không tránh khỏi những giai đoạn lòng tin bị dao động. Tại Hàn Quốc, tình cảm “bài Mỹ” có thể trỗi dậy mỗi khi người dân cảm thấy bị coi thường hoặc lợi dụng. Những phát ngôn của ông Trump gọi Hàn Quốc là “cỗ máy làm tiền” (money machine), lợi dụng Mỹ, hay ngầm đe dọa rút bớt lính Mỹ đã để lại dư âm tiêu cực trong dư luận Hàn Quốc. Đối với một thỏa thuận quân sự mới, nếu nó được nhìn nhận như kết quả của sức ép một chiều từ Washington, xã hội Hàn Quốc có thể không ủng hộ. Chẳng hạn, việc tái triển khai vũ khí hạt nhân Mỹ hoặc xây mới cơ sở quân sự có thể vấp phải biểu tình của các nhóm dân sự và người dân địa phương, tương tự làn sóng phản đối hệ thống hệ thống phòng thủ tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) vào năm 2017 dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Park Geun-hye. 

Mặt khác, nếu không đạt được tiến triển nào mới về an ninh, người dân Hàn Quốc có thể gây sức ép lên chính phủ nhằm tìm kiếm những giải pháp khác, như ủng hộ phát triển vũ khí hạt nhân trong nước nhằm đảm bảo an ninh cho mình. Theo khảo sát từ năm 2022 - 2024 đa số người dân Hàn (lên tới hơn 70%) tán thành ý tưởng sở hữu hạt nhân riêng để tự vệ trước Triều Tiên. Đây là kịch bản Mỹ không mong muốn, buộc Washington phải đưa ra những cam kết mạnh hơn, giúp Mỹ và Hàn Quốc răn đe hiệu quả hơn đối với Triều Tiên. Vòng luẩn quẩn này khiến việc định hình thỏa thuận mới trở nên nan giải. 

Thêm vào đó, bối cảnh nội bộ nước Mỹ cũng là rào cản gián tiếp trong quá trình đạt được một thoả thuận an ninh mới. Tuy đa số trong Quốc hội Mỹ ủng hộ liên minh Mỹ - Hàn, nhưng vẫn tồn tại những ý kiến cho rằng cần giám sát chặt chẽ các nhượng bộ và đầu tư dành cho đồng minh nhằm đảm bảo không để lính Mỹ sa lầy vào các cuộc xung đột ngoài ý muốn. Do đó, bất kỳ thỏa thuận quân sự mới nào – đặc biệt nếu liên quan đến hạt nhân hay cam kết quân sự mở rộng – cũng có thể gây tranh cãi tại Washington. Chính sự nhạy cảm về chính trị có thể đã khiến hai chính phủ cố tình giữ các thoả thuận tiềm năng trong vòng bí mật, và tránh nêu các chi tiết nhạy cảm trước báo giới, nhằm tránh kích hoạt phản ứng tiêu cực từ nhiều phía. Song cách tiếp cận “né tránh” này cũng đồng nghĩa nhiều vấn đề cốt lõi còn bỏ ngỏ hoặc gây nghi hoặc.

Liệu sẽ có một thỏa thuận quân sự mới?

Tóm lại, cần nhìn nhận một cách thực tế rằng trong thời gian tới, khả năng xuất hiện một văn kiện “thỏa thuận quân sự mới” rõ ràng và mang tính ràng buộc giữa Mỹ và Hàn Quốc là không cao. Thay vào đó, hai bên sẽ tiếp tục tìm cách nâng cấp quan hệ an ninh - quốc phòng theo hướng thực chất và sâu sắc hơn, chẳng hạn như tiếp tục nâng cao năng lực Nhóm tham vấn hạt nhân chung (Nuclear Consultative Group) của hai nước, nâng tần suất diễn tập chung và thảo luận về phương án tác chiến mới cho tình huống Triều Tiên sử dụng vũ khí hạt nhân, đồng thời tiếp tục cụ thể hóa Hướng dẫn răn đe hạt nhân và hoạt động hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên (Joint guidelines on nuclear deterrence and nuclear operations) mà hai bên đã thông qua từ 2024. 

Tuy nhiên, các thách thức như đã nêu trên đòi hỏi hai nước phải thương lượng thận trọng và khéo léo nhằm tránh làm rạn nứt liên minh trong khi vẫn thể hiện được tinh thần thay đổi để thích ứng. Nếu hai bên quản lý tốt quá trình này, những điều chỉnh trong liên minh, từ chia sẻ hạt nhân giới hạn, tái bố trí lực lượng, đến phối hợp phòng thủ khu vực, sẽ đặt nền móng cho một kiến trúc liên minh mang tính thích nghi và đáng tin cậy hơn trong dài hạn.

Trong trường hợp Bình Nhưỡng vẫn phớt lờ các biện pháp ngoại giao và tiến hành các hành vi khiêu khích như thử vũ khí trong khoảng đầu 2026, liên minh Mỹ - Hàn nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng cách công bố thêm sáng kiến quân sự. Ngược lại, nếu Triều Tiên chấp nhận đối thoại sau khi ông Trump bày tỏ mong muốn gặp Kim Jong-un (tại Hội nghị Thượng đỉnh vừa qua), thì Washington và Seoul có thể giảm nhịp độ trong việc tăng cường năng lực răn đe để tạo cơ hội cho quá trình ngoại giao. Trong trường hợp đó, liên minh Mỹ – Hàn sẽ điều chỉnh các hoạt động an ninh theo hướng hỗ trợ tiến trình đối thoại, nhưng vẫn giữ nguyên năng lực răn đe cần thiết.

Về tổng thể, liên minh Mỹ – Hàn đang chịu nhiều thử thách nhưng cũng có cơ hội để tự làm mới mình. Dù hai bên có ký kết thỏa thuận quân sự mới hay không, điều cốt yếu là cả hai đồng minh cần duy trì sự đồng lòng và sự linh hoạt chiến lược, không để bất đồng nhất thời hay sức ép bên ngoài làm xói mòn nền tảng hợp tác an ninh mà hai nước đã dày công xây dựng. 

***

Sự cứng rắn của Triều Tiên với kho vũ khí hạt nhân, cùng những biến động từ việc Trung Quốc đẩy mạnh các hoạt động quân sự trong khu vực và việc Nga đang tăng cường hợp tác quân sự với Bình Nhưỡng, đã định hình một môi trường an ninh nhiều rủi ro hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh đó, liên minh Mỹ – Hàn không có lựa chọn nào khác ngoài việc thích ứng để tiếp tục răn đe hiệu quả. Những tháng tới có thể chưa mang lại một “thỏa ước phòng thủ mới”, nhưng các bên rất có thể sẽ từng bước cải thiện các vấn đề về phòng thủ chung, từ lời cam kết rõ ràng hơn của Mỹ cho đến sự đầu tư lớn hơn của Hàn Quốc vào các hoạt động chung.